Shloka 43
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सु: करणो नृप । एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमत:,तदनन्तर एक ही मासमें गान्धारीसे एक कन्या उत्पन्न हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। जिन दिनों गर्भ धारण करनेके कारण गान्धारीका पेट बढ़ गया था और वह क्लेशमें पड़ी रहती थी, उन दिनों महाराज धृतराष्ट्रकी सेवामें एक वैश्यजातीय स्त्री रहती थी। राजन! उस वर्ष धृतराष्ट्रके अंशसे उस वैश्यजातीय भार्यके द्वारा महायशस्वी बुद्धिमान् युयुत्सुका जन्म हुआ। जनमेजय! युयुत्सु करण कहे जाते थे। इस प्रकार बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रके एक सौ वीर महारथी पुत्र हुए। तत्पश्चात् एक कन्या हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। इन सबके सिवा महातेजस्वी परम प्रतापी वैश्यापुत्र युयुत्सु भी थे
vaiśampāyana uvāca |
jajñe dhīmāṁs tatas tasyāṁ yuyutsuḥ karaṇo nṛpa |
evaṁ putraśataṁ jajñe dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ ||
Dijo Vaiśampāyana: Entonces, oh rey, de ella nació el sabio Yuyutsu, llamado también Karaṇa. Así nacieron cien hijos para el prudente Dhṛtarāṣṭra. (En el marco del relato, este nacimiento se coloca junto a los cien hijos de los Kauravas y al posterior nacimiento de una hija, destacando cómo se entrecruzan linaje, condición social y virtud personal: Yuyutsu, aunque nacido de una mujer vaiśya, es recordado por elegir el lado del dharma.)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that dynastic power (a ‘hundred sons’) is not the sole measure of worth; the wider episode remembers Yuyutsu—born outside the queen’s womb and of a different varṇa—as a figure associated with choosing dharma, suggesting ethical agency can outweigh birth-status in moral evaluation.
Vaiśampāyana reports the birth of Yuyutsu (also called Karaṇa) and summarizes that Dhṛtarāṣṭra had a hundred sons. In the broader passage, this is coordinated with the account of Gāndhārī’s children (hundred sons and then a daughter) and the additional son Yuyutsu born from a Vaiśya woman serving in Dhṛtarāṣṭra’s household.