Shloka 94
मातुर्नियोगाद् धर्मात्मा गाड़ेयस्य च धीमत: । क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य कृष्णद्वैधायन: पुरा,पहलेकी बात है--शक्तिशाली, धर्मात्मा श्रीकृष्णद्वैपायन (व्यास)-ने अपनी माता सत्यवती और परमज्ञानी गंगापुत्र भीष्मपितामहकी आज्ञासे विचित्रवीर्यकी पत्नी अम्बिका आदिके गर्भसे तीन अग्नियोंके समान तेजस्वी तीन कुरुवंशी पुत्र उत्पन्न किये, जिनके नाम हैं--धृतराष्ट्र, पाण्डु और विदुर
māturniyogād dharmātmā gāḍeyasya ca dhīmataḥ | kṣetre vicitravīryasya kṛṣṇadvaidhāyanaḥ purā ||
En tiempos antiguos, Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa—poderoso y de espíritu justo—obró por mandato de su madre (Satyavatī) y con el asentimiento del sabio hijo del Gaṅgā (Bhīṣma). Para asegurar la continuidad de la estirpe de Vicitravīrya, se acercó a las esposas de Vicitravīrya como engendrador designado según el niyoga, y así hizo nacer herederos para la casa de los Kuru: no por deseo personal, sino como deber para preservar la línea real y sostener el orden del dharma.
Educational Q&A
The verse frames niyoga as a dharma-driven act: personal impulses are subordinated to responsibility—preserving lineage and societal stability—when undertaken under legitimate authority and for a defined ethical purpose.
Vyāsa, described as dharmātmā, is said to have acted in earlier times under Satyavatī’s instruction and with Bhīṣma’s approval to secure heirs for Vicitravīrya’s line, setting the stage for the continuation of the Kuru dynasty.