Shloka 190
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
यदाश्रौषं व्यूहमभेद्यमन्यै- भरिद्वाजेनात्तशस्त्रेण गुप्तम् । भित्त्वा सौभद्रं वीरमेकं प्रविष्टं तदा नाशंसे विजयाय संजय,संजय! स्वयं भारद्वाज द्रोणाचार्य अपने हाथमें शस्त्र उठाकर उस चक्रव्यूहकी रक्षा कर रहे थे, जिसको कोई दूसरा तोड़ ही नहीं सकता था, परंतु सुभद्रानन्दन वीर अभिमन्यु अकेला ही छित्न-भिन्न करके उसमें घुस गया, जब यह बात मेरे कानोंतक पहुँची, तभी मेरी विजयकी आशा लुप्त हो गयी
yadāśrauṣaṁ vyūham abhedyam anyair bharadvājena āttaśastreṇa guptam | bhittvā saubhadraṁ vīram ekaṁ praviṣṭaṁ tadā nāśaṁse vijayāya sañjaya sañjaya ||
Cuando oí que la formación de batalla—tenida por impenetrable para los demás—estaba custodiada por Droṇa, hijo de Bhāradvāja, con las armas en la mano, y que, aun así, Abhimanyu, el héroe hijo de Subhadrā, la hizo pedazos él solo y penetró en su interior, entonces, Sañjaya—¡Sañjaya!—se derrumbó mi esperanza de victoria.
Educational Q&A
The verse highlights how confidence based on power, reputation, or strategy can be overturned by extraordinary courage—and it hints at the ethical fragility of war, where a lone hero’s breakthrough may lead not to fair combat but to a morally troubling outcome.
The speaker tells Sañjaya that he heard Abhimanyu, alone, broke into the supposedly unbreakable battle-array guarded by Drona; upon hearing this, the speaker’s expectation of victory vanished.