Adhyaya 1

Verse 1

कूर्मपुराण (ग्रेतिल्) कूर्मपुराण हेअदेर् थिस् फ़िले इस् अन् ह्त्म्ल् त्रन्स्फ़ोर्मतिओन् ओफ़् स_कुर्मपुरन।xम्ल् wइथ् अ रुदिमेन्तर्य् हेअदेर्। फ़ोर् अ मोरे एxतेन्सिवे हेअदेर् प्लेअसे रेफ़ेर् तो थे सोउर्चे फ़िले। दत एन्त्र्य्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् चोन्त्रिबुतिओन्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् दते ओफ़् थिस् वेर्सिओन्: २०२०-०७-३१ सोउर्चे: । पुब्लिस्हेर्: गऺत्तिन्गेन् रेगिस्तेर् ओफ़् एलेच्त्रोनिच् तेxत्स् इन् इन्दिअन् लन्गुअगेस् (ग्रेतिल्), सुब् गऺत्तिन्गेन् लिचेन्चे: थिस् ए-तेxत् wअस् प्रोविदेद् तो ग्रेतिल् इन् गोओद् फ़ैथ् थत् नो चोप्य्रिघ्त् रिघ्त्स् हवे बेएन् इन्फ़्रिन्गेद्। इफ़् अन्योने wइस्हेस् तो अस्सेर्त् चोप्य्रिघ्त् ओवेर् थिस् फ़िले, प्लेअसे चोन्तच्त् थे ग्रेतिल् मनगेमेन्त् अत् ग्रेतिल्(अत्)सुब्(दोत्)उनि-गोएत्तिन्गेन्(दोत्)दे। थे फ़िले wइल्ल् बे इम्मेदिअतेल्य् रेमोवेद् पेन्दिन्ग् रेसोलुतिओन् ओफ़् थे च्लैम्। दिस्त्रिबुतेद् उन्देर् अ च्रेअतिवे चोम्मोन्स् अत्त्रिबुतिओन्-नोन्चोम्मेर्चिअल्-स्हरेअलिके ४।० इन्तेर्नतिओनल् लिचेन्से। इन्तेर्प्रेतिवे मर्कुप्: नोने नोतेस्: थिस् फ़िले हस् बेएन् च्रेअतेद् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् फ़्रोम् कुर्म्प्१उ।ह्त्म्। दुए तो थे हेतेरोगेनेइत्य् ओफ़् थे सोउर्चेस् थे हेअदेर् मर्कुप् मिघ्त् बे सुबोप्तिमल्। फ़ोर् थे सके ओफ़् त्रन्स्परेन्च्य् थे हेअदेर् ओफ़् थे लेगच्य् फ़िले इस् दोचुमेन्तेद् इन् थे <नोते> एलेमेन्त् बेलोw: कुर्म-पुरन, पर्त् १ इन्पुत् ब्य् मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् (www।सन्स्क्नेत्।ओर्ग्) थिस् ग्रेतिल् वेर्सिओन् हस् बेएन् चोन्वेर्तेद् फ़्रोम् अ चुस्तोम् देवनगरि एन्चोदिन्ग्। थेरेफ़ोरे, wओर्द् बोउन्दरिएस् अरे उसुअल्ल्य् नोत् मर्केद् ब्य् ब्लन्क्स्। थेसे अन्द् ओथेर् इर्रेगुलरितिएस् चन्नोत् बे स्तन्दर्दिज़ेद् अत् प्रेसेन्त्। थे तेxत् इस् नोत् प्रोओफ़्-रेअद्! रेविसिओन्स्: २०२०-०७-३१: तेइ एन्चोदिन्ग् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् तेxत् कूर्मपुराणम्-१ अथ श्रीकूर्मपुराणम् पूर्वविभागः नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् / देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् // कूर्म्प्१,मन्ग्।१ // नमस्कृत्वाप्रमेयाय विष्णवे कूर्मरूपिणे / पुराणं संप्रवक्ष्यामि यदुक्तं विश्वयोनिना

Habiendo hecho reverencia a Nārāyaṇa, y también a Nara—el mejor entre los hombres—y asimismo a la diosa Sarasvatī, debe entonces proclamarse “¡Victoria!” como auspicioso comienzo.

Verse 2

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः / पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्

Al concluir la sesión sacrificial, los sabios de Naimiṣa preguntaron al irreprochable Sūta, Romaharṣaṇa, acerca de la santa y meritoria recopilación de la tradición puránica.

Verse 3

त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः / इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः

Oh Sūta, de gran entendimiento: tú has servido y estudiado debidamente al bienaventurado Vyāsa—el más excelso entre los conocedores de Brahman—para comprender el verdadero sentido de los Itihāsas y los Purāṇas.

Verse 4

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् / द्वैपायनस्य भगवांस्ततो वै रोमहर्षणः

Porque todos los vellos de su cuerpo se erizaron de gozo ante aquellas palabras, el bienaventurado Dvaipāyana (Vyāsa) le dio por ello el nombre de Romaharṣaṇa, “aquel cuyo vello se pone de punta”.

Verse 5

भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः / मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरा

El Bienaventurado Señor—soberano por sí mismo e independiente—te habló a ti solo; y en tiempos antiguos Vyāsa, maestro de la tradición puránica, expuso para los munis la compilación puránica.

Verse 6

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः / संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः

Pues tú eres en verdad Hari—el Puruṣottama, la Persona Suprema—quien, en el sacrificio de Svāyambhuva Manu, cuando se extendía el rito del prensado del Soma, se manifestó por una porción de tu propio ser para proclamar esta sagrada saṃhitā.

Verse 7

तस्माद् भवन्तं पृच्छामः पुराणं कौर्ममुत्तमम् / वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद

Por ello te preguntamos acerca del excelso Kūrma Purāṇa. Oh tú, versado en el sentido de los Purāṇas, debes exponerlo para nosotros.

Verse 8

मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः / प्रणम्य मनसा प्राह गुरुं सत्यवतीसुतम्

Al oír las palabras de los sabios, Sūta—el más excelso entre los expositores de los Purāṇas—se inclinó interiormente en su mente y luego habló a su maestro, el hijo de Satyavatī (Vyāsa).

Verse 9

रोमहर्षण उवाच नमस्कृत्वा जगद्योनिं कूर्मरूपधरं हरिम् / वक्ष्ये पौराणिकीं दिव्यां कथां पापप्रणाशिनीम्

Romaharṣaṇa dijo: Habiendo rendido homenaje a Hari—matriz y fuente del universo—que porta la forma de la Tortuga (Kūrma), proclamaré una divina narración puránica que destruye el pecado.

Verse 10

यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेत परमां गतिम् / न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात् कदाचन

Al escuchar este relato sagrado, aun quien comete actos pecaminosos puede alcanzar el estado supremo. Por ello, jamás debe recitarse esta narración meritoria a un incrédulo (nāstika).

Verse 11

श्रद्दधानाय शान्ताय धार्मिकाय द्विजातये / इमां कथामनुब्रूयात् साक्षान्नारायणेरिताम्

Debe recitarse esta narración sagrada a un dos veces nacido, lleno de fe, sereno de mente y firme en el dharma, pues fue proclamada directamente por el propio Nārāyaṇa.

Verse 12

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च / वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्

La creación y la recreación, las genealogías, los ciclos de los Manus y los relatos que siguen a esas dinastías: estas cinco señas, en conjunto, definen lo que se llama un Purāṇa.

Verse 13

ब्राह्मं पुराणं प्रथमं पाद्मं वैष्णवमेव च / शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम्

Primero está el Brāhma Purāṇa; luego el Pādma y el Vaiṣṇava; asimismo el Śaiva y el Bhāgavata; y también el Bhaviṣya y el Nāradīya.

Verse 14

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च / लैङ्गं तथा च वाराहं स्कान्दं वामनमेव च

También están el Mārkaṇḍeya, el Āgneya y el Brahmavaivarta; asimismo el Liṅga, el Vārāha, el Skānda y el Vāmana (Purāṇas).

Verse 15

कौर्मं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् / अष्टादशं समुद्दिष्टं ब्रह्मण्डमिति संज्ञितम्

Luego vienen el Kūrma, el Mātsya, el Gāruḍa y, después, el Vāyavīya; el decimoctavo Purāṇa es declarado como el Brahmāṇḍa, así llamado.

Verse 16

अन्यान्युपराणानि मुनिभिः कथितानि तु / अष्टादशपुराणानि श्रुत्वा संक्षेपतो द्विजाः

Otros Purāṇas subsidiarios también han sido, en verdad, relatados por los sabios. Oh, dos veces nacidos, tras oír en compendio los dieciocho Purāṇas principales, (buscan el sentido esencial que aquí ha de enseñarse).

Verse 17

आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिहमतः परम् / तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेण तु भाषितम्

La primera enseñanza fue pronunciada por Sanatkumāra; la siguiente es la doctrina de Nārasiṁha. La tercera se declara como la enseñanza de Skanda, y también fue expuesta por el Kumāra.

Verse 18

चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् / दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम्

La cuarta sección se llama Śiva-dharma, pronunciada directamente por Nandīśa. Luego viene la enseñanza maravillosa proclamada por Durvāsas, y después la instrucción dicha por Nārada.

Verse 19

कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् / ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाह्वयमेव च

“(Los Purāṇas también son conocidos como) el Kāpila, el Mānavā, y asimismo el enseñado por Uśanas; el Brahmāṇḍa, el Vāruṇa, y también el llamado Kālikā.”

Verse 20

माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम् / पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम्

También están la tradición Māheśvara, la tradición Sāmba, la tradición Saura y el Sarvārtha-saṃcaya (“Compendio de todos los significados”); asimismo, otra obra pronunciada por Parāśara, la tradición Mārīca y la conocida como Bhārgava.

Verse 21

इदं तु पञ्चदशमं पुराणं कौर्ममुत्तमम् / चतुर्धा संस्थितं पुण्यं संहितानां प्रभेदतः

Este, en verdad, es el decimoquinto Purāṇa: el excelso Kūrma Purāṇa. Según las distinciones de sus saṃhitā, este texto sagrado queda dispuesto en cuatro secciones.

Verse 22

ब्राह्मी भगवती सौरी वैष्णवी च प्रकीर्तिताः / चतस्त्रः संहिताः पुण्या धर्मकामार्थमोक्षदाः

Se proclaman como la Brāhmī, la Bhagavatī, la Saurī y la Vaiṣṇavī: cuatro saṃhitā sagradas, santas en sí mismas, que otorgan dharma, kāma, artha y mokṣa.

Verse 23

इयं तु संहिता ब्राह्मी चतुर्वेदैस्तु सम्मिता / भवन्ति षट्सहस्त्राणि श्लोकानामत्र संख्यया

Esta es, en verdad, la Brahmī Saṃhitā, armonizada con los cuatro Vedas; y en esta obra el número total de śloka asciende a seis mil.

Verse 24

यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च मुनीश्वराः / माहात्म्यमखिलं ब्रह्म ज्ञायते परमेश्वरः

Allí, oh señores de los sabios, se da a conocer por completo la grandeza de Brahman—Brahman que es el Señor Supremo—junto con las enseñanzas sobre dharma, artha, kāma y mokṣa.

Verse 25

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च / वंशानुचरितं दिव्याः पुण्याः प्रासङ्गिकीः कथाः

La creación y la recreación, las genealogías, los ciclos de Manvantara, las historias de las dinastías; junto con relatos divinos, meritorios y enlazados por el contexto: estos son los temas reconocidos que un Purāṇa ha de enseñar.

Verse 26

ब्राह्मणाद्यैरियं धार्या धार्मिकैः शान्तमानसैः / तामहं वर्तयिष्यामि व्यासेन कथितां पुरा

Este Purāṇa sagrado debe ser sostenido por los brāhmaṇas y por los demás órdenes, por los justos de mente serena. Esa misma enseñanza, narrada antaño por Vyāsa, la expondré ahora en el debido orden.

Verse 27

पुरामृतार्थं दैतेयदानवैः सह देवताः / मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुः क्षीरसागरम्

En tiempos antiguos, deseando el amṛta, el néctar de la inmortalidad, los dioses, junto con los Daityas y los Dānavas, tomaron el monte Mandara como vara de batido y batieron el Océano de Leche.

Verse 28

मथ्यमाने तदा तस्मिन् कूर्मरूपी जनार्दनः / बभार मन्दरं देवो देवानां हितकाम्यया

Mientras se realizaba aquel batido, Janārdana, el Señor, tomando la forma de una tortuga (Kūrma), sostuvo el monte Mandara, movido por el deseo del bienestar de los dioses.

Verse 29

देवाश्च तुष्टुवुर्देवं नारदाद्या महर्षयः / कूर्मरूपधरं दृष्ट्वा साक्षिणं विष्णुमव्ययम्

Al ver al Deva que había asumido la forma de la Tortuga—Viṣṇu, el Testigo imperecedero—los dioses y los grandes sabios encabezados por Nārada lo alabaron.

Verse 30

तदन्तरे ऽभवद् देवी श्रीर्नारायणवल्लभा / जग्राह भगवान् विष्णुस्तामेव पुरुषोत्तमः

Entretanto, surgió la Diosa Śrī, amada de Nārāyaṇa; y el Bienaventurado Viṣṇu, el Puruṣottama, la aceptó a ella sola como suya.

Verse 31

तेजसा विष्णुमव्यक्तं नारदाद्या महर्षयः / मोहिताः सह शक्रेण श्रियो वचनमब्रुवन्

Abrumados por el resplandor del Viṣṇu inmanifestado, los grandes ṛṣis encabezados por Nārada—junto con Śakra (Indra)—quedaron confundidos y dirigieron sus palabras a Śrī (Lakṣmī).

Verse 32

भगवन् देवदेवेश नारायण जगन्मय / कैषा देवी विशालाक्षी यथावद् ब्रूहि पृच्छताम्

¡Oh Bhagavān, Señor de los dioses, Nārāyaṇa que impregnas el universo entero! ¿Quién es esta Diosa de grandes ojos? Explícalo debidamente, pues preguntamos para saber.

Verse 33

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं विष्णुर्दानवमर्दनः / प्रोवाच देवीं संप्रेक्ष्य नारदादीनकल्मषान्

Al oír entonces sus palabras, Viṣṇu—triturador de los Dānava—miró a la Diosa y, posando su mirada sobre Nārada y los demás sabios sin mancha, habló.

Verse 34

इयं सा परमा शक्तिर्मन्मयी ब्रह्मरूपिणी / माया मम प्रियानन्ता ययेदं मोहितं जगत्

Ella es, en verdad, la Śakti suprema, de mi misma esencia, que asume la forma de Brahman. Es mi amada Māyā, infinita; por ella este mundo entero queda hechizado y confundido.

Verse 35

अनयैव जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् / मोहयामि द्विजश्रेष्ठा ग्रसामि विसृजामि च

Por este mismo poder, oh el mejor de los nacidos dos veces, yo confundo al universo entero—con dioses, asuras y humanos; y por él también recojo a los seres y de nuevo los hago surgir.

Verse 36

उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतनामागतिं गतिम् / विज्ञायान्वीक्ष्य चात्मानं तरन्ति विपुलामिमाम्

Conociendo el surgir y la disolución de los seres, y comprendiendo su venir y su partir, quienes disciernen y contemplan el Sí mismo (Ātman) cruzan más allá de este vasto océano del saṃsāra.

Verse 37

अस्यास्त्वंशानधिष्ठाय शक्तिमन्तो ऽभवन् द्विजाः / ब्रह्मेशानादयो देवाः सर्वशक्तिरियं मम

Presidiendo porciones de Su poder, los resplandecientes quedaron investidos de fuerza; así surgieron Brahmā, Īśāna (Śiva) y los demás dioses. Esta (Diosa) es Mi Poder total, la Śakti que todo lo abarca.

Verse 38

सैषा सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका / प्रागेव मत्तः संजाता श्रीकल्पे पद्मवासिनी

Ella es la madre-fuente de todo el universo: Prakṛti, cuya esencia es la triple cualidad de los guṇas. Aún antes, en el Śrī-kalpa, nació de Mí como Padmavāsinī, la Moradora del Loto.

Verse 39

चतुर्भुजा शङ्खचक्रपद्महस्ता शुभान्विता / कोटिसूर्यप्रतीकाशा मोहिनी सर्वदेहिनाम्

De cuatro brazos, con la caracola, el disco y el loto en sus manos, colmada de auspiciosidad—resplandeciente como diez millones de soles—era Mohinī, la encantadora de todos los seres encarnados.

Verse 40

नालं देवा न पितरो मानवा वसवो ऽपि च / मायामेतां समुत्तर्तुं ये चान्ये भुवि देहिनः

Ni los dioses, ni los Pitṛs (espíritus ancestrales), ni los seres humanos, ni siquiera los Vasus pueden cruzar esta Māyā; tampoco ningún otro ser encarnado que habite sobre la tierra.

Verse 41

इत्युक्तो वासुदेवेन मुनयो विष्णुमब्रुवन् / ब्रूहि त्वं पुण्डरीकाक्ष यदि कालत्रये ऽपि च / को वा तरति तां मायां दुर्जयां देवनिर्मिताम्

Así interpelados por Vāsudeva, los sabios dijeron a Viṣṇu: «Oh, de ojos de loto, decláranos—en cualquiera de los tres tiempos, pasado, presente o futuro—quién puede cruzar esa Māyā, difícil de vencer, forjada por el Señor divino»

Verse 42

अथोवाच हृषीकेशो मुनीन् मुनिगणार्चितः / अस्ति द्विजातिप्रवर इन्द्रद्युम्न इति श्रुतः

Entonces Hṛṣīkeśa, venerado por multitudes de sabios, habló a los videntes: «Existe un preeminente entre los nacidos dos veces, célebre con el nombre de Indradyumna, como se oye en la tradición»

Verse 43

पूर्वजन्मनि राजासावधृष्यः शङ्करादिभिः / दृष्ट्वा मां कूर्मसंस्थानं श्रुत्वा पौराणिकीं स्वयम् / संहितां मन्मुखाद् दिव्यां पुरस्कृत्य मुनीश्वरान्

En un nacimiento anterior, aquel rey—invencible incluso para Śaṅkara y los demás dioses—me contempló en la forma de Kūrma, la Tortuga; y tras oír por sí mismo, de mi propia boca, la divina Saṃhitā puránica, honró a los señores de los sabios y los puso en el lugar preeminente.

Verse 44

ब्रह्माणं च महादेवं देवांश्चान्यान् स्वशक्तिभिः / मच्छक्तौ संस्थितान् बुद्ध्वा मामेव शरणं गतः

Sabiendo que Brahmā, Mahādeva y los demás dioses—con sus respectivas potencias—reposan en mi propia Potencia, él se refugió únicamente en Mí.

Verse 45

संभाषितो मया चाथ विप्रयोनिं गमिष्यसि / इन्द्रद्युम्न इति ख्यातो जातिं स्मरसि पौर्विकीम्

Y entonces le hablé: «Irás a nacer en un linaje de brahmanes; allí serás célebre con el nombre de “Indradyumna”, y recordarás tu condición de nacimiento anterior.»

Verse 46

सर्वेषामेव भूतानां देवानामप्यगोचरम् / वक्तव्यं यद् गुह्यतमं दास्ये ज्ञानं तवानघ / लब्ध्वा तन्मामकं ज्ञानं मामेवान्ते प्रवेक्ष्यसि

Aquello que está fuera del alcance de todos los seres—hasta de los dioses—te lo declararé, oh intachable: la enseñanza más secreta. Al obtener ese conocimiento que es Mío, al final entrarás en Mí solamente.

Verse 47

अंशान्तरेण भूम्यां त्वं तत्र तिष्ठ सुनिर्दृतः / वैवस्वते ऽन्तरे ऽतिते कार्यार्थं मां प्रवेक्ष्यसि

En la tierra, permanece allí por un intervalo más, firmemente resuelto. Cuando haya pasado el Manvantara de Vaivasvata, para cumplir la obra requerida, entrarás en Mí.

Verse 48

मां प्रणम्य पुरीं गत्वा पालयामास मेदिनीम् / कालधर्मं गतः कालाच्छ्वेतद्वीपे मया सह

Tras postrarse ante Mí, fue a la ciudad real y gobernó la tierra. A su debido tiempo, cuando la ley del tiempo se cumplió en él, partió en su hora señalada—y ahora mora conmigo en Śvetadvīpa.

Verse 49

भुक्त्वा तान् वैष्णवान् भोगान् योगिनामप्यगोचरान् / मदाज्ञया मुनिश्रेष्ठा जज्ञे विप्रकुले पुनः

Habiendo gozado de aquellas dichas vaiṣṇavas—deleites fuera incluso del alcance de los yoguis—ella, la mejor entre los sabios, por Mi mandato, nació de nuevo en un linaje de brāhmaṇas.

Verse 50

ज्ञात्वा मां वासुदेवाख्यं यत्र द्वे निहिते ऽक्षरे / विद्याविद्ये गूढरूपे यत्तद् ब्रह्म परं विदुः

Al conocerme a Mí, llamado Vāsudeva—en quien están asentados los dos imperecederos, Conocimiento e Ignorancia en formas veladas—se realiza Aquello que los sabios conocen como el Brahman Supremo.

Verse 51

सोर्ऽचयामास भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् / व्रतोपवासनियमैर्हेमैर्ब्राह्मणतर्पणैः

Él adoró al Señor Supremo, refugio de todos los seres, mediante votos sagrados, ayunos y disciplinas; con ofrendas de oro y con actos que complacían y honraban a los brāhmaṇas.

Verse 52

तदाशीस्तन्नमस्कारस्तन्निष्ठस्तत्परायणः / आराधयन् महादेवं योगिनां हृदि संस्थितम्

Con sus bendiciones dirigidas a Aquello, sus salutaciones dirigidas a Aquello, firme sólo en Aquello y tomando Aquello como supremo refugio, adoró a Mahādeva, establecido en el corazón de los yoguis.

Verse 53

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित् परमा कला / स्वरूपं दर्शयामास दिव्यं विष्णुसमुद्भवम्

Mientras él perseveraba en ese estado, en cierto momento el Poder Supremo le reveló su propia forma: resplandeciente y divina, surgida de Viṣṇu.

Verse 54

दृष्ट्वा प्रणम्य शिरसा विष्णोर्भगवतः प्रियाम् / संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः कृताञ्जलिरभाषत

Al contemplar a la amada consorte del Señor Viṣṇu, inclinó la cabeza y se postró; luego, uniéndose las manos en reverencia, la alabó con diversos himnos y habló.

Verse 55

इर्न्द्दयुम्न उवाच का त्वं देविविशालाक्षि विष्णुचिह्नङ्किते शुभे / याथातथ्येन वै भावं तवेदानीं ब्रवीहि मे

Indradyumna dijo: «¿Quién eres tú, oh diosa de grandes ojos, auspiciosa y marcada con los emblemas de Viṣṇu? Dime ahora, con verdad y tal como es, la realidad de tu propio ser».

Verse 56

तस्य तद् वाक्यमाकर्ण्य सुप्रसन्ना सुमङ्गला / हसन्ती संस्मरन् विष्णुं प्रियं ब्राह्मणमब्रवीत्

Al oír sus palabras, la Señora bendita y sumamente auspiciosa—colmadamente complacida—sonrió; y, recordando a Viṣṇu, habló al querido brāhmaṇa.

Verse 57

न मां पश्यन्ति मुनयो देवाः शक्रपुरोगमाः / नारायणात्मिका चैका मायाहं तन्मया परा

Ni los sabios ni los dioses—Indra y los demás—me perciben en verdad. Yo sola soy Māyā, cuya esencia es Nārāyaṇa; y, siendo enteramente de Él, soy el poder supremo.

Verse 58

न मे नारायणाद् भेदो विद्यते हि विचारतः / तन्मयाहं परं ब्रह्म स विष्णुः परमेश्वरः

Con el discernimiento verdadero, no se halla diferencia alguna entre mí y Nārāyaṇa. Soy de Su misma esencia; soy el Brahman Supremo—Él es Viṣṇu, el Señor supremo (Parameśvara).

Verse 59

येर्ऽचयन्तीह भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् / ज्ञानेन कर्मयोगेन न तेषां प्रभवाम्यहम्

A quienes, en este mundo, adoran al Señor Supremo—refugio último de todos los seres—mediante el conocimiento y mediante el Karma-yoga, sobre ellos yo no prevalezco (no tengo poder).

Verse 60

तस्मादनादिनिधनं कर्मयोगपरायणः / ज्ञानेनाराधयानन्तं ततो मोक्षमवाप्स्यसि

Por tanto, entregado al Karma-yoga, adora con conocimiento verdadero al Infinito, sin comienzo ni fin; entonces alcanzarás la liberación (mokṣa).

Verse 61

इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठ इन्द्रद्युम्नो महामतिः / प्रणम्य शिरसा देवीं प्राञ्जलिः पुनरब्रवीत्

Así interpelado, el rey Indradyumna, de gran ánimo—el más excelso entre los sabios—inclinado de cabeza ante la Diosa, y con las manos juntas en añjali, volvió a hablar.

Verse 62

कथं स भगवानीशः शाश्वतो निष्कलो ऽच्युतः / ज्ञातुं हि शक्यते देवि ब्रूहि मे परमेश्वरि

¿Cómo puede conocerse en verdad al Señor Bienaventurado—Īśa, eterno, sin partes y jamás falible (Acyuta)? Oh Diosa, dímelo; oh Suprema Señora (Parameśvarī).

Verse 63

एकमुक्ताथ विप्रेण देवी कमलवासिनी / साक्षान्नारायणो ज्ञानं दास्यतीत्याह तं मुनिम्

Entonces, tras oír las palabras del brāhmaṇa, la Diosa que mora en el loto (Lakṣmī) dijo a aquel sabio: «Nārāyaṇa mismo te otorgará directamente el conocimiento (jñāna)».

Verse 64

उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां संस्पृश्य प्रणतं मुनिम् / स्मृत्वा परात्परं विष्णुं तत्रैवान्तरधीयत

Luego, tocando con ambas manos al sabio postrado en reverencia, y recordando a Viṣṇu—el Supremo más allá de todo supremo—desapareció allí mismo.

Verse 65

सो ऽपि नारायणं द्रष्टुं परमेण समाधिना / आराधयद्धृषीकेशं प्रणतार्तिप्रभञ्जनम्

Él también, deseoso de contemplar a Nārāyaṇa, adoró a Hṛṣīkeśa con el samādhi supremo—Aquel que destruye el dolor de quienes se postran en rendición.

Verse 66

ततो बहुतिथे काले गते नारायणः स्वयम् / प्रादुरासीन्महायोगी पीतवासा जगन्मयः

Entonces, tras haber transcurrido un largo tiempo, Nārāyaṇa mismo se manifestó: el gran Yogui, vestido de amarillo, que lo penetra todo y encarna el universo entero.

Verse 67

दृष्ट्वा देवं समायान्तं विष्णुमात्मानमव्ययम् / जानुभ्यामवनिं गत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम्

Al ver acercarse al Dios—Viṣṇu, el Ser supremo e imperecedero—se postró de rodillas en tierra y alabó al que lleva a Garuḍa por estandarte.

Verse 68

इन्द्रद्युम्न उवाच यज्ञेशाच्युत गोविन्द माधवानन्त केशव / कुष्ण विष्णो हृषीकेश तुभ्यं विश्वात्मने नमः

Dijo Indradyumna: ¡Oh Señor del sacrificio, oh Acyuta—Govinda, Mādhava, Ananta, Keśava; oh Kṛṣṇa, oh Viṣṇu, oh Hṛṣīkeśa—salutación a Ti, Alma universal que mora en todos!

Verse 69

नमो ऽस्तु ते पुराणाय हरये विश्वमूर्तये / सर्गस्थितिविनाशानां हेतवे ऽनन्तशक्ये

Salud a Ti—al Antiguo (Purāṇa), a Hari, cuya forma es el universo entero; causa de creación, conservación y disolución, de poder inconmensurable.

Verse 70

निर्गुणाय नमस्तुभ्यं निष्कलायामलात्मने / पुरुषाय नमस्तुभ्यं विश्वरूपाय ते नमः

Salud a Ti, el sin atributos (nirguṇa), el sin partes, el Ser puro e inmaculado. Salud a Ti, el Puruṣa supremo. Salud a Ti, cuya forma es Viśvarūpa, el universo entero.

Verse 71

नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये / आदिमध्यान्तहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः

Salutación a Ti, Vāsudeva—Viṣṇu, seno y fuente del universo. Salutaciones a Ti, sin comienzo, sin medio ni fin, alcanzable sólo por el conocimiento verdadero.

Verse 72

नमस्ते निर्विकाराय निष्प्रपञ्चाय ते नमः / भेदाभेदविहीनाय नमो ऽस्त्वानन्दरूपिणे

Salutación a Ti, el Inmutable; salutación a Ti, más allá de toda proyección fenoménica. Salutación a Ti, libre tanto de diferencia como de no-diferencia—salutación, en verdad, a Ti cuya naturaleza es dicha (Ānanda).

Verse 73

नमस्ताराय शान्ताय नमो ऽप्रतिहतात्मने / अनन्तमूर्तये तुभ्यममूर्ताय नमो नमः

Salutación a Ti, Guía salvador y Pacífico; salutación a Aquel cuyo Ser es incontenible. Salutación a Ti, de formas infinitas—y de nuevo, salutación a Ti, el Sin-forma.

Verse 74

नमस्ते परमार्थाय मायातीताय ते नमः / नमस्ते परमेशाय ब्रह्मणे परमात्मने

Salutación a Ti, la Verdad suprema, más allá de Māyā—salutación a Ti. Salutación al Señor Supremo (Parameśa), a Brahman, al Paramātman, el Ser supremo.

Verse 75

नमो ऽस्तु ते सुसूक्ष्माय महादेवाय ते नमः / नमः शिवाय शुद्धाय नमस्ते परमेष्ठिने

Sea homenaje a Ti, el supremamente sutil; homenaje a Ti, Mahādeva. Homenaje a Śiva, el Puro; homenaje a Ti, Parameṣṭhin, el Altísimo.

Verse 76

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वमेव परमा गतिः / त्वं पिता सर्वभूतानां त्वं माता पुरुषोत्तम

Por Ti solo ha sido creado este universo entero; Tú solo eres el refugio supremo y la meta final. Tú eres el padre de todos los seres, y Tú eres la madre, oh Puruṣottama (Persona Suprema).

Verse 77

त्वमक्षरं परं धाम चिन्मात्रं व्योम निष्कलम् / सर्वस्याधारमव्यक्तमनन्तं तमसः परम्

Tú eres el Imperecedero (Akṣara), la Morada suprema; pura Conciencia solamente, la vasta extensión sin partes. Eres el sostén de todo: el Inmanifestado (Avyakta), el Infinito, totalmente más allá de tamas, la oscuridad.

Verse 78

प्रपश्यन्ति परात्मानं ज्ञानदीपेन केवलम् / प्रपद्ये भवतो रूपं तद्विष्णोः परमं पदम्

Con la lámpara del conocimiento solamente, contemplan directamente al Paramātman, el Ser Supremo. Yo me refugio en Tu forma: ése es el supremo estado, la morada más alta de Viṣṇu.

Verse 79

एवं स्तुवन्तं भगवान् भूतात्मा भूतभावनः / उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां पस्पर्श प्रहसन्निव

Así, mientras él lo alababa, el Bienaventurado Señor—Alma íntima de los seres y fuente que hace surgir a los seres—lo tocó entonces con ambas manos, como si sonriera suavemente.

Verse 80

स्पृष्टमात्रो भगवता विष्णुना मुनिपुङ्गवः / यथावत् परमं तत्त्वं ज्ञातवांस्तत्प्रसादतः

Con sólo ser tocado por el Bienaventurado Viṣṇu, aquel príncipe de los sabios llegó a conocer, tal como es, la Realidad suprema, por Su gracia.

Verse 81

ततः प्रहृष्टमनसा प्रणिपत्य जनार्दनम् / प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षं पीतवाससमच्युतम्

Entonces, con el corazón colmado de júbilo, se postró reverente ante Janārdana y habló al Señor Acyuta, el Infalible: de ojos de loto plenamente despiertos y vestido con ropajes amarillos.

Verse 82

त्वत्प्रसादादसंदिग्धमुत्पन्नं पुरुषोत्तम / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं परमानन्दसिद्धिदम्

Por tu gracia, oh Puruṣottama, ha surgido en mí un conocimiento sin duda: un conocimiento cuyo único objeto es Brahman y que otorga la realización de la dicha suprema.

Verse 83

नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय वेधसे / किं करिष्यामि योगेश तन्मे वद जगन्मय

¡Salve a Ti, oh Bhagavān—Vāsudeva, el Omnisciente Ordenador! Oh Yogēśa, que penetras el universo, dime: ¿qué debo hacer?

Verse 84

श्रुत्वा नारायणो वाक्यमिन्द्रद्युम्नस्य माधवः / उवाच सस्मितं वाक्यमशेषजगतो हितम्

Al oír las palabras del rey Indradyumna, Nārāyaṇa—Mādhava—habló con una suave sonrisa, pronunciando una respuesta para el bien de todo el mundo.

Verse 85

श्रीभगवानुवाच वर्णाश्रमाचारवतां पुंसां देवो महेश्वरः / ज्ञानेन भक्तियोगेन पूजनीयो न चान्यथा

El Bienaventurado Señor dijo: Para los hombres que observan las disciplinas de varṇa y āśrama, el divino Señor Maheśvara debe ser adorado mediante el conocimiento espiritual y el yoga de la devoción, y no de otra manera.

Verse 86

विज्ञाय तत्परं तत्त्वं विभूतिं कार्यकारणम् / प्रवृतिं चापि मे ज्ञात्वा मोक्षार्थोश्वरमर्चयेत्

Habiendo realizado ese Principio Supremo, y comprendiendo Mi soberana manifestación (vibhūti) como la causa que sostiene tanto la causa como el efecto, y conociendo también Mi actividad cósmica (pravṛtti), quien anhela la liberación debe adorar a Īśvara.

Verse 87

सर्वसङ्गान् परित्यज्य ज्ञात्वा मायामयं जगत् / अद्वैतं भावयात्मानं द्रक्ष्यसे परमेश्वरम्

Abandonando todo apego y sabiendo que este mundo está constituido de māyā, contempla el Sí mismo como no-dual (advaita); entonces contemplarás a Parameśvara, el Señor Supremo.

Verse 88

त्रिविधा भावना ब्रह्मन् प्रोच्यमाना निबोध मे / एका मद्विषया तत्र द्वितीया व्यक्तसंश्रया / अन्या च भावना ब्राह्मी विज्ञेया सा गुणातिगा

Oh Brahmán (sabio), comprende de Mí la triple bhāvanā que se enseña: una está dirigida a Mí; la segunda se apoya en lo manifiesto (vyakta); y la otra—la contemplación bráhmica—debe entenderse como más allá de los guṇas.

Verse 89

आसामन्यतमां चाथ भावनां भावयेद् बुधः / अशक्तः संश्रयेदाद्यामित्येषा वैदिकी श्रुतिः

Entonces el sabio debe cultivar la contemplación más universal entre ellas; pero si no es capaz, debe refugiarse en el soporte primordial, el primero: así lo declara la śruti védica.

Verse 90

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तन्निष्ठस्तत्परायणः / समाराधय विश्वेशं ततो मोक्षमवाप्स्यसि

Por tanto, con todo esfuerzo, firme en Él y tomándolo a Él solo como refugio supremo, adora a Viśveśa, el Señor del Universo; entonces alcanzarás la liberación.

Verse 91

इन्द्रद्युम्न उवाच किं तत् परतरं तत्त्वं का विभूतिर्जनार्दन / किं कार्यं कारणं कस्त्वं प्रवृत्तिश्चापि का तव

Indradyumna dijo: «Oh Janārdana, ¿cuál es esa Realidad más alta que todo? ¿Cuál es Tu vibhūti, Tu manifestación soberana? ¿Qué es el efecto y qué es la causa? ¿Quién eres Tú en verdad, y cuál es también Tu impulso a obrar (pravṛtti)?»

Verse 92

परात्परतरं तत्त्वं परं ब्रह्मैकमव्ययम् / नित्यानन्दं स्वयञ्ज्योतिरक्षरं तमसः परम्

Esa Realidad que está más allá incluso de lo más allá—el único Brahman supremo e imperecedero—es dicha eterna, auto-luminosa, incorruptible y trascendente a la oscuridad (la ignorancia).

Verse 93

ऐश्वर्यं तस्य यन्नित्यं विभूतिरिति गीयते / कार्यं जगदथाव्यक्तं कारणं शुद्धमक्षरम्

La soberanía eterna de ese Señor es cantada como Su vibhūti. El universo es Su efecto; lo inmanifestado (avyakta) es Su causa: puro, imperecedero e incorruptible.

Verse 94

अहं हि सर्वभूतानामन्तर्यामीश्वरः परः / सर्गस्थित्यन्तकर्तृत्वं प्रवृत्तिर्मम गीयते

Pues Yo soy el Señor Supremo, el Antaryāmin que mora en el interior de todos los seres. Se proclama que el poder de crear, sostener y disolver es Mi propia actividad divina (pravṛtti).

Verse 95

एतद् विज्ञाय भावेन यथावदखिलं द्विज / ततस्त्वं कर्मयोगेन शाश्वतं सम्यगर्चय

Oh nacido dos veces, habiendo comprendido todo esto debidamente y con la disposición interior correcta, entonces adora rectamente al Eterno mediante el karma-yoga, la disciplina de la acción consagrada.

Verse 96

इन्द्रद्युम्न उवाच के ते वर्णाश्रमाचारा यैः समाराध्यते परः / ज्ञानं च कीदृशं दिव्यं भावनात्रयसंस्थितम्

Indradyumna dijo: «¿Cuáles son las disciplinas del varṇa y del āśrama por las que el Supremo es debidamente adorado? ¿Y cuál es ese conocimiento divino—de qué naturaleza—que está establecido en la triple cultivación contemplativa (bhāvanā)?»

Verse 97

कथं सृष्टमिदं पूर्वं कथं संह्रियते पुनः / कियत्यः सृष्टयो लोके वंशा मन्वन्तराणि च / कानि तेषां प्रमाणानि पावनानि व्रतानि च

«¿Cómo fue creado este universo al principio, y cómo vuelve a disolverse? ¿Cuántas clases de creación hay en el mundo, y cuáles son los linajes dinásticos y los Manvantaras? ¿Cuáles son sus medidas y autoridades (pramāṇa), y qué observancias purificadoras (vratas) les corresponden?»

Verse 98

तीर्थान्यर्कादिसंस्थानं पृथिव्यायामविस्तरे / कति द्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च नदीनदाः / ब्रूहि मे पुण्डरीकाक्ष यथावदधुनाखिलम्

«Dime por completo, oh Señor de ojos de loto, acerca de los lugares sagrados de peregrinación (tīrtha) y la disposición del Sol y de los demás astros. Y en la vasta extensión de la tierra, ¿cuántos continentes, océanos, montañas, ríos y arroyos hay? Explícame todo esto correctamente, aquí y ahora.»

Verse 99

श्रीकूर्म उवाच एवमुक्तो ऽथ तेनाहं भक्तानुग्रहकाम्यया / यथावदखिलं सर्वमवोचं मुनिपुङ्गवाः

Śrī Kūrma dijo: «Así interpelado por él, deseando otorgar gracia a mi devoto, entonces expliqué—de manera correcta y completa—todo, oh los más eminentes de los sabios.»

Verse 100

व्याख्यायाशेषमेवेदं यत्पृष्टो ऽहं द्विजेन तु / अनुगृह्य च तं विप्रं तत्रैवान्तर्हितो ऽभवम्

«Habiendo explicado, sin dejar nada, exactamente lo que me preguntó aquel dos veces nacido (brāhmaṇa), y habiéndole concedido mi gracia, desaparecí de aquel mismo lugar.»

Verse 101

सो ऽपि तेन विधानेन मदुक्तेन द्विजोत्तमः / आराधयामास परं भावपूतः समाहितः

Así, el mejor de los dos veces nacidos, siguiendo el rito que yo mismo prescribí, adoró al Supremo con la mente purificada por la devoción: firme y recogida en meditación.

Verse 102

त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः / संन्यस्य सर्वकर्माणि परं वैराग्यमाश्रितः

Abandonando el apego a los hijos y a lo semejante, libre de los pares de opuestos y sin afán de posesión, y renunciando a todas las acciones, se acoge al desapego supremo (parama-vairāgya).

Verse 103

आत्मन्यात्मानमन्वीक्ष्य स्वात्मन्येवाखिलं जगत् / संप्राप्य भावनामन्त्यां ब्राह्मीमक्षरपूर्विकाम्

Contemplando el Sí mismo en el Sí mismo, y viendo el universo entero como existente sólo en el propio Sí mismo, alcanza la última realización meditativa: el estado brahmī, asentado en lo Imperecedero (Akṣara).

Verse 104

अवाप परमं योगं येनैकं परिपश्यति / यं विनिद्रा जितश्वासाः काङ्क्षन्ते मोक्षकाङ्क्षिणः

Alcanzó el Yoga supremo, por el cual se contempla sólo al Uno. Ese estado—buscado por quienes anhelan la liberación—es deseado por los que han vencido al sueño y por los que dominan el aliento.

Verse 105

ततः कदाचिद् योगीन्द्रो ब्रह्माणं द्रष्टुमव्ययम् / जगामादित्यनिर्देशान्मानसोत्तरपर्वतम् / आकाशेनैव विप्रेन्द्रो योगैश्वर्यप्रभावतः

Luego, en cierto momento, el señor entre los yoguis partió para contemplar a Brahmā, el Imperecedero. Siguiendo el rumbo señalado por el Sol, el mejor de los brahmanes fue al monte Mānasottara, desplazándose por el propio cielo gracias al poder y la majestad nacidos del dominio yóguico (yogaiśvarya).

Verse 106

विमानं सूर्यसंकाशं प्राधुर्भूतमनुत्तमम् / अन्वगच्छन् देवगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः / दृष्ट्वान्ये पथि योगीन्द्रं सिद्धा ब्रह्मर्षयो ययुः

Un vimāna supremamente excelso, resplandeciente como el sol, se manifestó de improviso. Tras él venían huestes de dioses, junto con multitudes de Gandharvas y Apsaras. Y al ver en el camino al Señor de los yoguis, otros siddhas y Brahmarṣis también se encaminaron hacia allí.

Verse 107

ततः स गत्वा तु गिरिं विवेश सुरवन्दितम् / स्थानं तद्योगिभिर्जुष्टं यत्रास्ते परमः पुमान्

Entonces fue y entró en aquella montaña, venerada incluso por los dioses: en ese lugar santo frecuentado por los yoguis, donde mora la Persona Suprema.

Verse 108

संप्राप्य परमं स्थानं सूर्यायुतसमप्रभम् / विवेश चान्तर्भवनं देवानां च दुरासदम्

Al alcanzar la morada suprema, resplandeciente como diez mil soles, entró en el palacio interior: una mansión de los dioses, difícil de alcanzar para otros.

Verse 109

विचिन्तयामास परं शरण्यं सर्वदेहिनाम् / अनादिनिधनं देवं देवदेवं पितामहम्

Contempló al Supremo Refugio de todos los seres encarnados: al Dios sin comienzo ni fin, al Dios de los dioses, al Padre Primordial (Pitāmaha).

Verse 110

ततः प्रादुरभूत् तस्मिन् प्रकाशः परमात्मनः / तन्मध्ये पुरुषं पूर्वमपश्यत् परमं पदम्

Entonces, en ese estado, se manifestó el resplandor del Paramātman; y en medio de esa Luz, el vidente contempló al Puruṣa primordial: el Supremo Estado mismo.

Verse 111

महान्तं तेजसो राशिमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम् / चतुर्मुखमुदाराङ्गमर्चिभिरुपशोभितम्

Contemplaron una inmensa masa de fulgor—inalcanzable para quienes son hostiles a Brahman—en cuyo seno estaba el de cuatro rostros, de miembros amplios y forma noble, resplandeciente con llamas de luz.

Verse 112

सो ऽपि योगिनमन्वीक्ष्य प्रणमन्तमुपस्थितम् / प्रत्युद्गम्य स्वयं देवो विश्वात्मा परिषस्वजे

Al ver al yogui ante Él, postrado con reverencia, el propio Dios—el Sí mismo universal—salió a su encuentro y lo abrazó.

Verse 113

परिष्वक्तस्य देवेन द्विजेन्द्रस्याथ देहतः / निर्गत्य महती ज्योत्स्ना विवेशादित्यमण्डलम् / ऋग्यजुः सामसंज्ञं तत् पवित्रममलं पदम्

Entonces, cuando el Deva abrazó al más excelso de los dos veces nacidos, una gran claridad brotó de su cuerpo y entró en el disco del Sol, alcanzando el estado puro e inmaculado conocido como el propio Ṛg-, Yajus- y Sāma-(Veda).

Verse 114

हिरण्यगर्भो भगवान् यत्रास्ते हव्यकव्यभुक् / द्वारं तद् योगिनामाद्यं वेदान्तेषु प्रतिष्ठितम् / ब्रह्मतेजोमयं श्रीमन्निष्ठा चैव मनीषिणाम्

Allí donde mora el Bienaventurado Señor Hiraṇyagarbha—el que consume tanto el havya (ofrendas a los dioses) como el kavya (ritos para los antepasados)—se halla la puerta primordial de los yoguis, firmemente asentada en las enseñanzas del Vedānta. Resplandece con el fulgor de Brahman, es auspiciosa y, en verdad, el refugio constante de los sabios.

Verse 115

दृष्टमात्रो भगवतात ब्रह्मणार्चिर्मयो मुनिः / अपश्यदैश्वरं तेजः शान्तं सर्वत्रगं शिवम्

El sabio—cuya forma era como una llama de Brahman—con solo contemplar al Bienaventurado Señor, percibió el fulgor soberano y divino: sereno, omnipenetrante y Śiva, auspicioso, en todas partes.

Verse 116

स्वात्मानमक्षरं व्योमतद् विष्णोः परमं पदम् / आनन्दमचलं ब्रह्म स्थानं तत्पारमेश्वरम्

Ese Sí mismo interior, imperecedero y omnipenetrante, es la Realidad vasta como el éter: la morada suprema de Viṣṇu; el Brahman inmóvil, la bienaventuranza pura, la estación trascendente del Señor Supremo (Parameśvara).

Verse 117

सर्वभूतात्मभूतः स परमैश्वर्यमास्थितः / प्राप्तवानात्मनो धाम यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम्

Habiéndose vuelto el mismo Ser en todos los seres, permanece en la soberanía suprema; ha alcanzado su propia morada verdadera—imperecedera, conocida como mokṣa, la liberación.

Verse 118

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वर्णाश्रमविधौ स्थितः / समाश्रित्यान्तिमं भावं मायां लक्ष्मीं तरेद् बुधः

Por ello, con todo empeño, permaneciendo firme en la disciplina de varṇa y āśrama, el sabio—refugiándose en el estado final (supremo) de realización—trasciende a Māyā e incluso a Lakṣmī, la prosperidad y los logros mundanos.

Verse 119

सूत उवाच व्याहृता हरिणा त्वेवं नारादाद्या महर्षयः / शक्रेण सहिताः सर्वे पप्रच्छुर्गरुडध्वजम्

Dijo Sūta: Cuando Hari hubo hablado así, los grandes sabios, comenzando por Nārada—junto con Śakra (Indra)—todos interrogaron a Garuḍadhvaja, el Señor cuyo estandarte lleva a Garuḍa.

Verse 120

ऋषय ऊचुः देवदेव हृषीकेश नाथ नारायणामल / तद् वदाशेषमस्माकं यदुक्तं भवता पुरा

Dijeron los sabios: Oh Dios de dioses, Hṛṣīkeśa—nuestro Señor, Nārāyaṇa inmaculado—dinos por completo aquella enseñanza que tú pronunciaste en tiempos antiguos.

Verse 121

इन्द्रद्युम्नाय विप्रया ज्ञानं धर्मादिगोचरम् / शुश्रूषुश्चाप्ययं शक्रः सखा तव जगन्मय

Oh Jagannmaya, Señor que todo lo penetra, la dama brāhmana impartió a Indradyumna el conocimiento cuyo alcance abarca el dharma y sus principios afines; y este Śakra (Indra), deseoso de servir, se ha vuelto también tu compañero.

Verse 122

ततः स भगवान् विष्णुः कूर्मरूपी जनार्दनः / रसातलगतो देवो नारदाद्यैर्महर्षिभिः

Entonces el Bienaventurado Señor Viṣṇu—Janārdana—tomando la forma de Kūrma, la Tortuga, descendió a Rasātala; y el Dios iba acompañado por los grandes sabios, comenzando por Nārada.

Verse 123

पृष्टः प्रोवाच सकलं पुराणं कौर्ममुत्तमम् / सन्निधौ देवराजस्य तद् वक्ष्ये भवतामहम्

Interrogado, expuso por completo el excelso Kūrma Purāṇa en presencia del rey de los dioses; ese mismo relato es el que ahora os voy a referir.

Verse 124

धन्यं यशस्यामायुष्यं पुण्यं मोक्षप्रदं नृणाम् / पुराणश्रवणं विप्राः कथनं च विशेषतः

Oh brāhmaṇas, para los hombres la escucha de los Purāṇas—y más aún, su exposición—es bendita, otorga fama, acrecienta la vida, produce mérito y concede liberación.

Verse 125

श्रुत्वा चाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते / उपाख्यानमथैकं वा ब्रह्मलोके महीयते

Con escuchar siquiera un solo capítulo, uno queda libre de todos los pecados; o aun oyendo un solo episodio sagrado, es honrado en el mundo de Brahmā (Brahmaloka).

Verse 126

इदं पुराणं परमं कौर्मं कूर्मस्वरूपिणा / उक्तं देवाधिदेवेन श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः

Este Purāṇa supremo, llamado Kūrma Purāṇa, fue proclamado por el Señor que asume la forma de la Tortuga, el Dios por encima de los dioses; por ello, los dos veces nacidos deben acogerlo con fe reverente.