Adhyaya 28

Verse 1

रामचरित्रवर्णनम् जनमेजय उवाच कथं रामेण तच्चीर्णं व्रतं देव्याः सुखप्रदम् । राज्यभ्रष्टः कथं सोऽथ कथं सीता हृता पुनः

Descripción del Carácter de Rama. Janamejaya dijo: ¿Cómo realizó Rama ese voto de la Diosa que da alegría? ¿Cómo fue privado de su reino y cómo fue secuestrada Sita?

Verse 2

व्यास उवाच राजा दशरथः श्रीमानयोध्याधिपतिः पुरा । सूर्यवंशधरश्चासीद्देवब्राह्मणपूजकः

Vyasa dijo: En la antigüedad, existió el glorioso Rey Dasharatha, soberano de Ayodhya. Él era el portador de la antorcha de la Dinastía Solar (Surya Vamsha) y un devoto adorador de los dioses y los brahmanas.

Verse 3

चत्वारो जज्ञिरे तस्य पुत्रा लोकेषु विश्रुताः । रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश्चेति नामतः

Le nacieron cuatro hijos, quienes se hicieron renombrados en todos los mundos: llamados Rama, Lakshmana, Shatrughna y Bharata.

Verse 4

राज्ञः प्रियकराः सर्वे सदृशा गुणरूपतः । कौसल्यायाः सुतो रामः कैकेय्या भरतः स्मृतः

Todos ellos trajeron alegría al rey y eran iguales en virtudes y belleza. Rama era el hijo de Kausalya, y Bharata era conocido como el hijo de Kaikeyi.

Verse 5

सुमित्रातनयौ जातौ यमलौ द्वौ मनोहरौ । ते जाता वै किशोराश्च धनुर्बाणधराः किल

Los dos encantadores hijos gemelos, Lakshmana y Shatrughna, le nacieron a Sumitra. A medida que crecieron hasta la juventud, empuñaron arcos y flechas.

Verse 6

सूनवः कृतसंस्कारा भूपतेः सुखवर्धकाः । कौशिकेन तदाऽऽगत्य प्रार्थितो रघुनन्दनः

Los hijos, habiendo pasado por todos los ritos sagrados (samskaras), aumentaron la felicidad del rey. En ese momento, el sabio Kaushika (Vishvamitra) llegó e hizo una petición al descendiente de Raghu (Dasharatha).

Verse 7

राघवं मखरक्षार्थं सूनुं षोडशवार्षिकम् । तस्मै सोऽयं ददौ रामं कौशिकाय सलक्ष्मणम्

Pidió al hijo Raghava (Rama), de dieciséis años, para proteger su sacrificio. El rey entonces entregó a Rama, junto con Lakshmana, a Kaushika.

Verse 8

तौ समेत्य मुनिं मार्गे जग्मतुश्चारुदर्शनौ । ताटका निहता मार्गे राक्षसी घोरदर्शना

Aquellos dos apuestos hermanos fueron por el camino con el sabio. En el camino, la demonia Tataka, de aspecto terrible, fue muerta.

Verse 9

रामेणैकेन बाणेन मुनीनां दुःखदा सदा । यज्ञरक्षा कृता तत्र सुबाहुर्निहतः शठः

Por Rama, con una sola flecha, aquella que siempre causaba dolor a los sabios fue muerta. Allí, el sacrificio fue protegido, y el malvado Subahu fue muerto.

Verse 10

मारीचोऽथ मृतप्रायो निक्षिप्तो बाणवेगतः । एवं कृत्वा महत्कर्म यज्ञस्य परिरक्षणम्

Entonces Maricha, quedando casi muerto, fue lanzado lejos por la fuerza de una flecha. Habiendo realizado así la gran tarea de proteger el sacrificio...

Verse 11

गतास्ते मिथिलां सर्वे रामलक्ष्मणकौशिकाः । अहल्या मोचिता शापान्निष्पापा सा कृताऽबला

Rama, Lakshmana y Kaushika, todos fueron a Mithila. En el camino, Ahalya fue liberada de su maldición, y aquella mujer desamparada fue purificada de pecado.

Verse 12

विदेहनगरे तौ तु जग्मतुर्मुनिना सह । बभञ्ज शिवचापञ्च जनकेन पणीकृतम्

Ellos fueron a la ciudad de Videha junto con el sabio. Allí, Rama rompió el arco de Shiva, el cual había sido puesto como condición por el rey Janaka.

Verse 13

उपयेमे ततः सीतां जानकीञ्च रमांशजाम् । लक्ष्मणाय ददौ राजा पुत्रीमेकां तथोर्मिलाम्

Entonces se casó con Sita (Janaki), quien nació de una porción de Lakshmi. El rey también entregó a su otra hija, Urmila, a Lakshmana.

Verse 14

कुशध्वजसुते कन्ये प्रापतुर्भ्रातरावुभौ । तथा भरतशत्रुघ्नौ सुशिलौ शुभलक्षणौ

Los dos hermanos, Bharata y Shatrughna, quienes eran de excelente carácter y poseían marcas auspiciosas, obtuvieron a las dos hijas de Kushadhvaja.

Verse 15

एवं दारक्रियास्तेषां भ्रातॄणां चाभवन्नृप । चतुर्णां मिथिलायां तु यथाविधि विधानतः

Oh Rey, de esta manera, las ceremonias de matrimonio de esos cuatro hermanos se llevaron a cabo en Mithila de acuerdo con los ritos prescritos y las reglas de las escrituras.

Verse 16

राज्ययोग्यं सुतं दृष्ट्वा राजा दशरथस्तदा । राघवाय धुरं दातुं मनश्चक्रे निजाय वै

Viendo a su hijo Rama apto para gobernar el reino, el rey Dasharatha decidió entonces transferir la carga del reino a su propio Raghava.

Verse 17

सम्भारं विहितं दृष्ट्वा कैकेयी पूर्वकल्पितौ । वरौ सम्प्रार्थयामास भर्तारं वशवर्तिनम्

Viendo los preparativos que se hacían, Kaikeyi le pidió a su esposo, quien estaba profundamente apegado a ella, los dos dones que él le había prometido previamente.

Verse 18

राज्यं सुताय चैकेन भरताय महात्मने । रामाय वनवासञ्च चतुर्दशसमास्तथा

Por un don, ella pidió el reino para su hijo de alma noble Bharata, y por el otro, el exilio en el bosque para Rama durante catorce años.

Verse 19

रामस्तु वचनात्तस्याः सीतालक्ष्मणसंयुतः । जगाम दण्डकारण्यं राक्षसैरुपसेवितम्

Rama, obedeciendo implícitamente sus palabras, se dirigió al bosque de Dandaka, que estaba habitado por demonios, acompañado por Sita y Lakshmana.

Verse 20

राजा दशरथः पुत्रविरहेण प्रपीडितः । जहौ प्राणानमेयात्मा पूर्वशापमनुस्मरन्

El rey Dasharatha, profundamente afligido por la agonía de la separación de su hijo, entregó su vida, el de alma grande recordando una antigua maldición.

Verse 21

भरतः पितरं दृष्ट्वा मृतं मातृकृतेन वै । राज्यमृद्धं न जग्राह भ्रातुः प्रियचिकीर्षया

Bharata, viendo a su padre muerto debido a las acciones de su madre, no aceptó el próspero reino, deseando solo hacer lo que fuera agradable para su hermano Rama.

Verse 22

पञ्चवट्यां वसन् रामो रावणावरजां वने । शूर्पणखां विरूपां वै चकारातिस्मरातुराम्

Mientras moraba en Panchavati en el bosque, Rama deformó a Shurpanakha, la hermana menor de Ravana, quien estaba sumamente afligida por la lujuria.

Verse 23

खरादयस्तु तां दृष्ट्वा छिन्ननासां निशाचराः । चक्रुः सङ्ग्राममतुलं रामेणामिततेजसा

Al verla con la nariz cortada, Khara y otros demonios nocturnos libraron una batalla sin igual con Rama, quien poseía un esplendor ilimitado.

Verse 24

स जघान खरादींश्च दैत्यानतिबलान्वितान् । मुनीनां हितमन्विच्छन् रामः सत्यपराक्रमः

Rama, de verdadero valor, buscando el bienestar de los sabios, mató él solo a Khara y a los otros demonios sumamente fuertes.

Verse 25

गत्वा शूर्पणखा लङ्कां खरदूषणघातनम् । दूषिता कथयामास रावणाय च राघवात्

La desfigurada Shurpanakha, habiendo ido a Lanka, relató a Ravana la muerte de Khara y Dushana a manos de Raghava.

Verse 26

सोऽपि श्रुत्वा विनाशं तं जातः क्रोधवशः खलः । जगाम रथमारुह्य मारीचस्याश्रमं तदा

Al enterarse de esa destrucción, el malvado Ravana quedó totalmente sujeto a la ira. Montando en su carro, se dirigió entonces a la ermita de Maricha.

Verse 27

कृत्वा हेममृगं नेतुं प्रेषयामास रावणः । सीताप्रलोभनार्थाय मायाविनमसम्भवम्

Haciéndole asumir la forma de un ciervo de oro, Ravana envió la engañosa e imposible ilusión para atraer a Sita.

Verse 28

सोऽथ हेममृगो भूत्वा सीतादृष्टिपथं गतः । मायावी चातिचित्राङ्गश्चरन्प्रबलमन्तिके

Entonces, habiéndose convertido en un ciervo de oro, el ilusionista entró en el campo de visión de Sita, vagando cerca con extremidades sumamente maravillosas y coloridas.

Verse 29

तं दृष्ट्वा जानकी प्राह राघवं दैवनोदिता । चर्मानयस्व कान्तेति स्वाधीनपतिका यथा

Al verlo, Janaki, impulsada por el destino (Daiva), le dijo a Raghava: 'Trae su piel, oh amado', actuando como una mujer cuyo marido está completamente bajo su dominio.

Verse 30

अविचार्याथ रामोऽपि तत्र संस्थाप्य लक्ष्मणम् । सशरं धनुरादाय ययौ मृगपदानुगः

Sin pensarlo, Rama también, dejando a Lakshmana allí para vigilar, tomó su arco y flecha y se fue siguiendo las huellas del ciervo.

Verse 31

सारङ्गोऽपि हरिं दृष्ट्वा मायाकोटिविशारदः । दृश्यादृश्यो बभूवाथ जगाम च वनान्तरम्

El ciervo, sumamente hábil en millones de ilusiones, al ver a Hari (Rama) acercarse, se volvía visible e invisible alternativamente, y lo atrajo a lo profundo del bosque.

Verse 32

मत्वा हस्तगतं रामः क्रोधाकृष्टधनुः पुनः । जघान चातितीक्ष्णेन शरेण कृत्रिमं मृगम्

Pensando que finalmente estaba a su alcance, Rama, con ira, tensó su arco de nuevo e hirió al ciervo artificial con una flecha muy afilada.

Verse 33

स हतोऽतिबलात्तेन चुक्रोश भृशदुःखितः । हा लक्ष्मण हतोऽस्मीति मायावी नश्वरः खलः

Herido por él con gran fuerza, el malvado y perecedero ilusionista gritó con inmenso dolor, imitando la voz de Rama: '¡Ah, Lakshmana, he sido herido!'

Verse 34

स शब्दस्तुमुलस्तावज्जानक्या संश्रुतस्तदा । राघवस्येति सा मत्वा दीना देवरमब्रवीत्

Ese grito fuerte y tumultuoso fue escuchado entonces por Janaki. Pensando que era la voz de Raghava, la afligida mujer habló a su cuñado.

Verse 35

गच्छ लक्ष्मण तूर्णं त्वं हतोऽसौ रघुनन्दनः । त्वामाह्वयति सौ‌मित्रे साहाय्यं कुरु सत्वरम्

Ella dijo: '¡Ve rápido, Lakshmana! Ese descendiente de Raghu ha sido herido. Él te está llamando, oh hijo de Sumitra, ¡ayúdalo de inmediato!'

Verse 36

तत्राह लक्ष्मणः सीतामम्ब रामवधादपि । नाहं गच्छेऽद्य मुक्त्वा त्वामसहायामिहाश्रमे

A eso, Lakshmana le dijo a Sita: 'Madre, incluso si Rama fuera asesinado, no me iré hoy, dejándote desamparada aquí en la ermita'.

Verse 37

आज्ञा मे राघवस्यात्र तिष्ठेति जनकात्मजे । तदतिक्रमभीतोऽहं न त्यजामि तवान्तिकम्

'La estricta orden de Raghava para mí fue "Quédate aquí", oh hija de Janaka. Temeroso de transgredir su orden, no me alejaré de tu lado'.

Verse 38

दूरं वै राघवं दृष्ट्वा वने मायाविना किल । त्यक्त्वा त्वां नाधिगच्छामि पदमेकं शुचिस्मिते

'Viendo que Raghava ha sido llevado lejos en el bosque por un ilusionista, no te dejaré ni daré un solo paso lejos de ti, oh dama de pura sonrisa'.

Verse 39

कृरु धैर्यं न मन्येऽद्य रामं हन्तुं क्षमं क्षिप्तौ । नाहं त्यक्त्वा गमिष्यामि विलंघ्य रामभाषितम्

'Ten paciencia. No creo que nadie en esta tierra sea capaz de matar a Rama hoy. No te dejaré para irme, violando las palabras de Rama'.

Verse 40

व्यास उवाच रुदती सुदती प्राह ते तदा विधिनोदिता । अक्रूरा वचनं क्रूरं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्

Vyasa dijo: Llorando, aquella dama de hermosa dentadura, impulsada por el destino, aunque ella misma no era cruel, pronunció palabras crueles a Lakshmana, de auspiciosas marcas.

Verse 41

अहं जानामि सौ‌मित्रे सानुरागं च मां प्रति । प्रेरितं भरतेनैव मदर्थमिह सङ्गतम्

'Lo sé, oh hijo de Sumitra, tu apego oculto hacia mí. Has venido aquí conmigo, instigado por el propio Bharata, por mi causa.'

Verse 42

नाहं तथाविधा नारी स्वैरिणी कुहकाधम । मृते रामे पतिं त्वां न कर्तुमिच्छामि कामतः

¡Oh, el más bajo de los engañadores! No soy esa clase de mujer impura. Si Rama muere, no deseo tenerte como esposo por deseo carnal.

Verse 43

नागमिष्यति चेद्रामो जीवितं सन्त्यजाम्यहम् । विना तेन न जीवामि विधुरा दुःखिता भृशम्

Si Rama no regresa, entregaré mi vida. Sin él no puedo vivir, viuda y profundamente afligida.

Verse 44

गच्छ वा तिष्ठ सौ‍मित्रे न जानेऽहं तवेप्सितम् । क्व गतं तेऽद्य सौहार्दं ज्येष्ठे धर्मरते किल

Vete o quédate, oh hijo de Sumitra, no conozco tu verdadera intención. ¿A dónde se ha ido hoy tu amistad y amor por tu virtuoso hermano mayor?

Verse 45

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या लक्ष्मणो दीनमानसः । प्रोवाच रुद्धकण्ठस्तु तां तदा जनकात्मजाम्

Al escuchar esas palabras, Lakshmana, con el ánimo profundamente deprimido y la voz entrecortada, se dirigió entonces a la hija de Janaka.

Verse 46

किमात्थ क्षितिजे वाक्यं मयि क्रूरतरं किल । किं वदस्यत्यनिष्टं ते भावि जाने धिया ह्यहम्

¿Qué palabras tan sumamente crueles me has dirigido, oh nacida de la tierra? ¿Por qué dices algo tan funesto? Presiento en mi mente que una gran desgracia está a punto de sucederte.

Verse 47

इत्युक्त्वा निर्ययौ वीरस्तां त्यक्त्वा प्ररुदन्भृशम् । अग्रजस्य ययौ पश्यञ्छोकार्तः पृथिवीपते

Diciendo esto, el héroe partió, dejándola allí mientras lloraba amargamente. Afligido por el dolor, fue en busca de su hermano mayor, oh Rey.

Verse 48

गतेऽथ लक्ष्मणे तत्र रावणः कपटाकृतिः । भिक्षुवेषं ततः कृत्वा प्रविवेश तदाश्रमे

Una vez que Lakshmana se hubo marchado, Ravana, bajo una forma engañosa y habiendo asumido la apariencia de un mendicante (sannyasi), entró en la ermita.

Verse 49

जानकी तं यतिं मत्वा दत्त्वार्घ्यं वन्यमादरात् । भैक्ष्यं समर्पयामास रावणाय दुरात्मने

Janaki, creyendo que era un auténtico asceta, le ofreció respetuosamente arghya (agua) y frutos del bosque, y entregó limosna al malvado Ravana.

Verse 50

तां पप्रच्छ स दुष्टात्मा नम्रपूर्वं मृदुस्वरम् । काऽसि पद्मपलाशाक्षि वने चैकाकिनी प्रिये

Aquel de alma malvada le preguntó, inclinándose primero, con voz suave: '¿Quién eres tú, oh dama de ojos como pétalos de loto, que estás sola en el bosque, oh amada?'

Verse 51

पिता कस्तेऽथ वामोरु भ्राता कः कः पतिस्तव । मूढेवैकाकिनी चात्र स्थिताऽसि वरवर्णिनि

¿Quién es tu padre, oh dama de hermosos muslos? ¿Quién es tu hermano y quién es tu esposo? Permaneces aquí sola como una mujer insensata, oh tú de tez radiante.

Verse 52

निर्जने विपिने किं त्वं सौधार्हा त्वमसि प्रिये । उटजे मुनिपत्‍नीवद्देवकन्यासमप्रभा

¡Oh amada! ¿Por qué estás en este bosque desolado cuando eres digna de un palacio? Radiante como una doncella celestial, vives en una choza de hojas como la esposa de un sabio.

Verse 53

व्यास उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विदेहजा । दिव्यं दिष्ट्या यतिं ज्ञात्वा मन्दोदर्याः पतिं तदा

Vyasa dijo: Al escuchar sus palabras, la hija de Videha (Sita), considerando erróneamente al esposo de Mandodari como un divino asceta por destino, respondió así.

Verse 54

राजा दशरथः श्रीमांश्चत्वारस्तस्य वै सुताः । तेषां ज्येष्ठः पतिर्मेऽस्ति रामनामेति विश्रुतः

El glorioso rey Dasharatha tiene cuatro hijos. El mayor de ellos, ampliamente conocido por el nombre de Rama, es mi esposo.

Verse 55

विवासितोऽथ कैकेय्या कृते भूपतिना वरे । चतुर्दश समा रामो वसतेऽत्र सलक्ष्मणः

Exiliado por el rey debido a los dones otorgados a Kaikeyi, Rama reside aquí con Lakshmana por catorce años.

Verse 56

जनकस्य सुता चाहं सीतानाम्नीति विश्रुता । भङ्क्त्वा शैवं धनुः कामं रामेणाहं विवाहिता

Soy la hija de Janaka, ampliamente conocida por el nombre de Sita. Habiendo roto el arco de Shiva, Rama se casó conmigo con alegría.

Verse 57

रामबाहुबलेनात्र वसामो निर्भया वने । काञ्चनं मृगमालोक्य हन्तुं मे निर्गतः पतिः

Protegidos por la fuerza de los brazos de Rama, moramos sin temor aquí en el bosque. Al ver un ciervo de oro, mi esposo ha salido a cazarlo.

Verse 58

लक्ष्मणोऽपि पुनः श्रुत्वा रवं भ्रातुर्गतोऽधुना । तयोर्बाहुबलादत्र निर्भयाऽहं वसामि वै

Lakshmana también, al escuchar el grito de su hermano, acaba de irse. Por la fuerza de sus brazos, resido aquí sin temor alguno.

Verse 59

मयेदं कथितं सर्वं वृत्तान्तं वनवासके । तेऽत्रागत्यार्हणां ते वै करिष्यन्ति यथाविधि

Así he narrado todo el relato de nuestro exilio en el bosque. Al regresar aquí, ciertamente te ofrecerán hospitalidad de acuerdo con los ritos prescritos.

Verse 60

यतिर्विष्णुस्वरूपोऽसि तस्मात्त्वं पूजितो मया । आश्रमो विपिने घोरे कृतोऽस्ति रक्षसां कुले

Un asceta es la encarnación misma de Vishnu; por lo tanto, eres adorado por mí. Esta ermita ha sido construida en un bosque espantoso infestado de Rakshasas.

Verse 61

तस्मात्त्वां परिपृच्छामि सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कोऽसि त्रिदण्डिरूपेण विपिने त्वं समागतः

Por lo tanto te pregunto, dime la verdad ante mí. ¿Quién eres tú, que has venido a este bosque bajo la apariencia de un Tridandi (asceta que sostiene tres báculos)?

Verse 62

रावण उवाच लङ्केशोऽहं मरालाक्षि श्रीमान्मन्दोदरीपतिः । त्वत्कृते तु कृतं रूपं मयेत्थं शोभनाकृते

Ravana dijo: ¡Oh, la de ojos de cisne! Soy el Señor de Lanka, el glorioso esposo de Mandodari. Oh, tú de hermosa forma, he asumido esta apariencia únicamente por tu bien.

Verse 63

आगतोऽहं वरारोहे भगिन्या प्रेरितोऽत्र वै । जनस्थाने हतौ श्रुत्वा भ्रातरौ खरदूषणौ

¡Oh, bella dama! He venido aquí instigado por mi hermana, tras enterarme de que mis hermanos Khara y Dushana fueron asesinados en Janasthana.

Verse 64

अङ्गीकुरु नृपं मां त्वं त्यक्त्वा तं मानुषं पतिम् । हृतराज्यं गतश्रीकं निर्बलं वनवासिनम्

Acéptame a mí, el rey, abandonando a ese simple esposo mortal tuyo, que está despojado de su reino, carente de riqueza, impotente y es un habitante del bosque.

Verse 65

पट्टराज्ञी भव त्वं मे मन्दोदर्युपरि स्फुटम् । दासोऽस्मि तव तन्वङ्‌गि स्वामिनी भव भामिनि

Conviértete en mi reina principal, claramente por encima de Mandodari. Soy tu siervo, oh tú de cintura esbelta; conviértete en mi señora, oh bella dama.

Verse 66

जेताऽहं लोकपालानां पतामि तव पादयोः । करं गृहाण मेऽद्य त्वं सनाथं कुरु जानकि

Yo, el conquistador de los Lokapalas (guardianes de los mundos), caigo a tus pies. Toma mi mano hoy y hazme tuyo, oh Janaki.

Verse 67

पिता ते याचितः पूर्वं मया वै त्वत्कृतेऽबले । जनको मामुवाचेत्थं पणबन्धो मया कृतः

Oh frágil mujer, anteriormente le había pedido a tu padre tu mano. Janaka me dijo así: 'He establecido una condición (para el matrimonio)'.

Verse 68

रुद्रचापभयान्नाहं सम्प्राप्तस्तु स्वयंवरे । मनो मे संस्थितं तावन्निमग्नं विरहातुरम्

Por temor al arco de Rudra, no asistí a tu Swayamvara. Desde entonces, mi mente ha permanecido profundamente sumergida en la agonía de la separación.

Verse 69

वनेऽत्र संस्थितां श्रुत्वा पूर्वानुरागमोहितः । आगतोऽस्म्यसितापाङ्‌गि सफलं कुरु मे श्रमम्

Al enterarme de que te encuentras en este bosque, y cautivado por mi antigua obsesión, he venido. Oh dama de ojos oscuros, haz que mi esfuerzo sea fructífero.

Verse 999

इति श्रीदेवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे रामचरित्रवर्णनं नाम अष्टाविंशोऽध्यायः

Así termina el vigésimo octavo capítulo del tercer Skandha, titulado 'La descripción del carácter de Rama', en el Mahapurana Srimad Devi Bhagavatam que consta de 18.000 versos.