Adhyaya 12

Verse 1

श्रोतृप्रवक्तृप्रसङ्गः सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य व्यासः सत्यवतीसुतः । उवाच वचनं तत्र सभायां नृपतिं च तम्

Contexto del Oyente y el Orador. Suta dijo: Al escuchar sus palabras, Vyasa, el hijo de Satyavati, pronunció estas palabras allí en la asamblea a ese rey.

Verse 2

व्यास उवाच शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि पुराणं गुह्यमद्‌भुतम् । पुण्यं भागवतं नाम नानाख्यानयुतं शिवम्

Vyasa dijo: Escucha, oh Rey, narraré el Purana secreto y maravilloso, el santo llamado Bhagavatam, dotado de varias narraciones y altamente auspicioso.

Verse 3

अध्यापितं मया पूर्वं शुकायात्मसुताय वै । श्रावयामि नृप त्वां हि रहस्यं परमं मम

Vyasa dijo: '¡Oh Rey! Anteriormente, enseñé este Purana a mi propio hijo Shuka. Ahora te narraré este secreto supremo mío.'

Verse 4

धर्मार्थकाममोक्षाणां कारणं श्रवणात्किल । शुभद सुखदं नित्यं सर्वागमसमुद्धृतम्

Simplemente por escucharlo, se convierte en la causa para alcanzar el Dharma, Artha, Kama y Moksha. Siempre otorga auspiciosidad y felicidad, y es extraído de todos los Agamas (escrituras).

Verse 5

जनमेजय उवाच आस्तीकोऽयं सुतः कस्य विघ्नार्थं कथमागतः । प्रयोजनं किमत्रास्य सर्पाणां रक्षणे प्रभो

Janamejaya preguntó: '¡Oh Señor! ¿De quién es hijo este Astika? ¿Cómo llegó aquí para crear un obstáculo en mi sacrificio? ¿Cuál es su propósito al proteger a las serpientes?'

Verse 6

कथयैतन्महाभाग विस्तरेण कथानकम् । पुराणं च तथा सर्वं विस्तराद्वद सुव्रत

¡Oh afortunado! Cuéntame esta historia en detalle. Oh tú de buenos votos, nárrame todo el Purana extensamente.

Verse 7

व्यास उवाच जरत्कारुर्मुनिः शान्तो न चकार गृहाश्रमम् । तेन दृष्टा वने गर्ते लम्बमाना स्वपूर्वजाः

Vyasa dijo: 'El pacífico sabio Jaratkaru no entró en la vida de hogar (Grihastha Ashrama). Una vez en el bosque, vio a sus antepasados colgando en un foso.'

Verse 8

ततस्तमाहुः कुरु पुत्र दारा- न्यथा च नः स्यात्परमा हि तृप्तिः । स्वर्गे व्रजामः खलु दुःखमुक्ता वयं सदाचारयुते सुते वै

Entonces le dijeron: '¡Oh hijo! Toma una esposa, para que podamos alcanzar la satisfacción suprema. Al tener un hijo virtuoso, seremos liberados del dolor y ciertamente iremos al cielo.'

Verse 9

स तानुवाचाथ लभे समाना- मयाचितां चातिवशानुगां च । तदा गृहारम्भमहं करोमि ब्रवीमि तथ्यं मम पूर्वजा वै

Él les respondió: '¡Oh antepasados míos! Digo la verdad: Comenzaré un hogar solo si consigo una esposa con el mismo nombre, sin pedirla, y que sea totalmente obediente a mí.'

Verse 10

इत्युक्त्वा ताञ्जरत्कारुर्गतस्तीर्थान्प्रति द्विजः । तदैव पन्नगाः शप्ता मात्राग्नौ निपतन्त्विति

Habiendo dicho esto a ellos, el brahmán Jaratkaru se dirigió hacia los lugares sagrados. En ese mismo momento, las serpientes fueron maldecidas por su madre a caer en el fuego.

Verse 11

कश्यपस्य मुनेः पत्‍न्यौ कद्रूश्च विनता तथा । दृष्ट्वादित्यरथे चाश्वमूचतुश्च परस्परम्

Las dos esposas del sabio Kashyapa, Kadru y Vinata, habiendo visto el caballo del carro del dios del sol (Uchchaihshravas), hablaron entre sí.

Verse 12

तं दृष्ट्वा च तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत् । किंवर्णोऽयं हयो भद्रे सत्यं प्रब्रूहि माचिरम्

Al ver ese caballo, Kadru le dijo a Vinata: '¡Oh gentil dama! Dime de verdad y sin demora, ¿de qué color es este caballo?'

Verse 13

विनतोवाच श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे । ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततस्तु विपणावहे

Vinata respondió: '¡Oh, afortunada! Este rey de los caballos es ciertamente blanco. ¿Qué piensas tú? Di también su color, y luego haremos una apuesta.'

Verse 14

कद्रुरुवाच कृष्णवर्णमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते । एहि सार्धं मया दिव्यं दासीभावाय भामिनि

Kadru dijo: '¡Oh, dama de pura sonrisa! Considero que este caballo es de color negro. Ven, hermosa mujer, hagamos una apuesta divina conmigo por la esclavitud.'

Verse 15

सूत उवाच कद्रूश्च स्वसुतानाह सर्वान्सर्पान्वशे स्थितान् । बालाञ्छ्यामान्प्रकुर्वन्तु यावतोऽश्वशरीरके

Suta dijo: Kadru ordenó a todos sus hijos serpientes que estaban bajo su control: 'Hagan negros tantos pelos en el cuerpo del caballo como sea posible'.

Verse 16

नेति केचन तत्राहुस्तानथासौ शशाप ह । जनमेजयस्य यज्ञे वै गमिष्यथ हुताशनम्

Algunos de ellos dijeron 'No' (se negaron). Entonces ella los maldijo: '¡Ciertamente entrarán en el fuego en el sacrificio de Janamejaya!'

Verse 17

अन्ये चक्रुर्हयं सर्पाः कर्बुरं वर्णभोगकैः । वेष्टयित्वास्य पुच्छं तु मातुः प्रियचिकीर्षया

Para hacer lo que complacía a su madre, otras serpientes hicieron que el caballo fuera de color abigarrado envolviendo sus cuerpos oscuros alrededor de su cola.

Verse 18

भगिन्यौ च सुसंयुक्ते गत्वा ददृशतुर्हयम् । कर्बुरं तं हयं दृष्ट्वा विनता चातिदुःखिता

Las dos hermanas fueron juntas y vieron al caballo. Al ver que el caballo era de color abigarrado (con una cola oscura), Vinata se puso extremadamente triste.

Verse 19

तदाजगाम गरुडः सुतस्तस्या महाबलः । स दृष्ट्वा मातरं दीनामपृच्छत्पन्नगाशनः

Entonces llegó allí su hijo, el muy poderoso Garuda, el devorador de serpientes. Al ver a su madre miserable, le preguntó:

Verse 20

मातः कथं सुदीनासि रुदितेव विभासि मे । जीवमाने मयि सुते तथान्ये रविसारथौ

Garuda dijo: '¡Oh, Madre! ¿Por qué estás tan miserable? Me pareces como si hubieras estado llorando. Mientras yo, tu hijo, estoy vivo, y tu otro hijo es el auriga del Sol (Aruna)...'

Verse 21

दुःखितासि ततो वां धिग्जीवितं चारुलोचने । किं जातेन सुतेनाथ यदि माता सुदुःखिता

'...¡estás triste! Por lo tanto, ¡malditas sean las vidas de ambos, oh mujer de hermosos ojos! ¿De qué sirve que nazca un hijo si su madre permanece en un profundo dolor?'

Verse 22

शंस मे कारणं मातः करोमि विगतज्वराम् । विनतोवाच सपत्‍न्या दास्यहं पुत्र किं ब्रवीमि वृथा क्षता

Garuda dijo: '¡Dime la causa, oh Madre! Te aliviaré de tu aflicción'. Vinata respondió: '¡Oh hijo! Me he convertido en la esclava de mi co-esposa. ¿Qué puedo decir? He sido arruinada en vano'.

Verse 23

वह मां सा ब्रवीत्यद्य तेनास्मि दुःखिता सुत । गरुड उवाच वहिष्येऽहं तत्र किल यत्र सा गन्तुमुत्सुका

Vinata continuó: 'Ella me dice hoy: 'Llévame'. Por esto estoy afligida, oh hijo'. Garuda dijo: 'Ciertamente la llevaré a donde quiera que ella desee ir'.

Verse 24

मा शोकं कुरु कल्याणि निश्चिन्तां त्वां करोम्यहम् । व्यास उवाच इत्युक्ता सा गता पार्श्वं कद्रोश्च विनता तदा

Garuda dijo: '¡No te aflijas, oh bendita! Te libraré de la preocupación'. Vyasa dijo: Habiendo sido interpelada así, Vinata se dirigió entonces al lado de Kadru.

Verse 25

दासीभावमपाकर्तुं गरुडोऽपि महाबलः । उवाह तां सपुत्रां वै सिन्धोः पारं जगाम ह

Para eliminar el estado de esclavitud, el sumamente poderoso Garuda también la cargó a ella (Kadru) junto con sus hijos y cruzó el océano.

Verse 26

गत्वा तां गरुडः प्राह ब्रूहि मातर्नमोऽस्तु ते । कथं मुच्येत मे माता दासीभावादसंशयम्

Habiendo llegado allí, Garuda le dijo: '¡Oh Madre, saludos a ti! Dime, ¿cómo puede mi madre ser indudablemente liberada de este estado de esclavitud?'

Verse 27

कद्रूरुवाच अमृतं देवलोकात्त्वं बलादानीय मे सुतान् । समर्पय सुताद्याशु मातरं मोचयाबलाम्

Kadru dijo: '¡Oh hijo! Trae el néctar (Amrita) del reino de los dioses por la fuerza y ofrécelo a mi hijos hoy, y libera rápidamente a tu indefensa madre'.

Verse 28

व्यास उवाच इत्युक्तः प्रययौ शीघ्रमिन्द्रलोकं महाबलः । कृत्वा युद्धं जहाराशु सुधाकुम्भं खगोत्तमः

Vyasa dijo: Habiendo sido interpelado así, el sumamente poderoso se dirigió rápidamente a Indraloka. Después de librar una batalla, el mejor de las aves se apoderó rápidamente de la vasija de néctar.

Verse 29

समानीयामृतं मात्रे वैनतेयः समर्पयत् । मोचिता विनता तेन दासीभावादसंशयम्

Trayendo el néctar, el hijo de Vinata (Garuda) se lo ofreció a su madrastra. Así, Vinata fue indudablemente liberada de la esclavitud por él.

Verse 30

अमृतं सञ्जहारेन्द्रः स्नातुं सर्पा यदा गताः । दासीभावाद्विनिर्मुक्ता विनता विपतेर्बलात्

Cuando las serpientes se fueron a bañar, Indra recuperó el néctar. Mientras tanto, Vinata fue liberada de la esclavitud gracias a la fuerza del señor de las aves (Garuda).

Verse 31

तत्रास्तीर्णाः कुशास्तैस्तु लीढाः पन्नगनामकैः । द्विजिह्वास्ते सुसम्पन्नाः कुशाग्रस्पर्शमात्रतः

La hierba Kusha esparcida allí fue lamida por las serpientes (con la esperanza de obtener gotas de néctar). Por el simple contacto con los bordes afilados de la hierba Kusha, sus lenguas se dividieron en dos.

Verse 32

मात्रा शप्ताश्च ये नागा वासुकिप्रमुखाः शुचा । ब्रह्माणं शरणं गत्वा ते होचुः शापजं भयम्

Los Nagas, liderados por Vasuki, que habían sido maldecidos por su madre, estaban llenos de dolor. Refugiándose en el Señor Brahma, hablaron de su temor nacido de la maldición.

Verse 33

तानाह भगवान्ब्रह्मा जरत्कारुर्महामुनिः । वासुकेर्भगिनीं तस्मै अर्पयध्वं सनामिकाम्

El Señor Brahma les dijo: 'Entregad a la hermana de Vasuki, que lleva el mismo nombre (Jaratkaru), al gran sabio Jaratkaru.'

Verse 34

तस्यां यो जायते पुत्रः स वस्त्राता भविष्यति । आस्तीक इति नामासौ भविता नात्र संशयः

El hijo que nacerá de ella será vuestro salvador. Su nombre será Astika; no hay duda de ello.

Verse 35

वासुकिस्तु तदाकर्ण्य वचनं ब्रह्मणः शिवम् । वनं गत्वा सुतां तस्मै ददौ विनयपूर्वकम्

Al escuchar estas auspiciosas palabras de Brahma, Vasuki fue al bosque y humildemente ofreció a su hermana al sabio.

Verse 36

सनामां तां मुनिर्ज्ञात्वा जरत्कारुरुवाच तम् । अप्रियं मे यदा कुर्यात्तदा तां सन्त्यजाम्यहम्

Sabiendo que ella tenía el mismo nombre, el sabio Jaratkaru le dijo a Vasuki: 'En el momento en que ella haga algo que me desagrade, la abandonaré'.

Verse 37

वाग्बन्धं तादृशं कृत्वा मुनिर्जग्राह तां स्वयम् । दत्त्वा च वासुकिः कामं भवनं स्वं जगाम ह

Tras hacer tal acuerdo verbal, el sabio la aceptó. Habiéndola entregado como deseaba, Vasuki regresó a su propia morada.

Verse 38

कृत्वा पर्णकुटीं शुभ्रां जरत्कारुर्महावने । तया सह सुखं प्राप रममाणः परन्तप

¡Oh, destructor de enemigos! Habiendo construido una pura choza de paja en el gran bosque, Jaratkaru vivió felizmente, disfrutando de su compañía.

Verse 39

एकदा भोजनं कृत्वा सुप्तोऽसौ मुनिसत्तमः । भगिनी वासुकेस्तत्र संस्थिता वरवर्णिनी

Una vez, después de comer, el mejor de los sabios se quedó dormido. La bella hermana de Vasuki permaneció sentada allí.

Verse 40

न सम्बोधयितव्योऽहं त्वया कान्ते कथञ्चन । इत्युक्त्वा तु गतो निद्रां मुनिस्तां सुदतीं तदा

Él le había dicho: '¡Oh, amada! No debes despertarme bajo ninguna circunstancia'. Habiendo dicho esto a la dama de hermosos dientes, el sabio se durmió.

Verse 41

रविरस्तगिरिं प्राप्तः सन्ध्याकाल उपस्थिते । किं करोमि न मे शान्तिस्त्यजेन्मां बोधितः पुनः

El sol llegó a la montaña occidental y llegó el momento del crepúsculo (Sandhya). Ella pensó: '¿Qué debo hacer? No tengo paz. Si lo despierto, me abandonará'.

Verse 42

धर्मलोपभयाद्‌भीता जरत्कारुरचिन्तयत् । नोचेत्प्रबोथयाम्येनं सन्ध्याकालो वृथा व्रजेत्

Temiendo la violación del Dharma, Jaratkaru (la esposa) pensó: 'Si no lo despierto, el tiempo para la adoración de Sandhya pasará en vano'.

Verse 43

धर्मनाशाद्वरं त्यागस्तथापि मरणं ध्रुवम् । धर्महानिर्नराणां हि नरकाय भवेत्पुनः

El abandono es mejor que la destrucción del Dharma, aunque ciertamente signifique la muerte para mí. Pues la pérdida del Dharma seguramente conduce a los hombres al infierno.

Verse 44

इति सञ्चिन्त्य सा बाला तं मुनिं प्रत्यबोधयत् । सन्ध्याकालोऽपि सञ्जात उत्तिष्ठोत्तिष्ठसुव्रत

Pensando así, aquella joven despertó al sabio, diciendo: 'La hora del Sandhya ha llegado. ¡Levántate, levántate, oh tú de buenos votos!'

Verse 45

उत्थितोऽसौ मुनिः कोपात्तामुवाच व्रजाम्यहम् । त्वं तु भ्रातृगृहं याहि निद्राविच्छेदकारिणी

El sabio se despertó y con ira le dijo: '¡Me voy! ¡Tú, que has interrumpido mi sueño, ve a casa de tu hermano!'

Verse 46

वेपमानाब्रवीद्वाक्यमित्युक्ता मुनिना तदा । भ्रात्रा दत्ता यदर्थं तत्कथं स्यादमितप्रभ

Hablada así por el sabio, ella dijo temblando: '¡Oh, tú de esplendor ilimitado! ¿Cómo se cumplirá el propósito por el cual mi hermano me entregó a ti?'

Verse 47

मुनिः प्राह जरत्कारुं तदस्तीति निराकुलः । गता सा मुनिना त्यक्ता वासुकेः सदनं तदा

El sabio respondió con calma: 'Está allí (Asti)'. Abandonada por el sabio, ella se dirigió entonces a la morada de Vasuki.

Verse 48

पृष्टा भ्रात्राब्रवीद्वाक्यं यथोक्तं पतिना तदा । अस्तीत्युक्त्वा च हित्वा मां गतोऽसौ मुनिसत्तमः

Cuando su hermano le preguntó, ella pronunció las palabras exactamente como su esposo había dicho: 'Diciendo "Asti" (está allí), aquel mejor de los sabios me abandonó y se fue.'

Verse 49

वासुकिस्तु तदाकर्ण्य सत्यावाङ्‌मुनिरित्युत । विश्वासं च परं कृत्वा भगिनीं तां समाश्रयत्

Al oír esto, Vasuki pensó: 'El sabio es un orador de la verdad'. Depositando gran confianza en esto, brindó refugio a su hermana.

Verse 50

ततः कालेन कियता जातोऽसौ मुनिबालकः । आस्तीक इति नामासौ विख्यातः कुरुसत्तम

Luego, después de algún tiempo, nació el hijo de aquel sabio. Se hizo famoso con el nombre de Astika, ¡oh, el mejor de los Kurus!

Verse 51

तेनायं रक्षितो यज्ञस्तव पार्थिवसत्तम । मातृपक्षस्य रक्षार्थं मुनिना भावितात्मना

¡Oh, el mejor de los reyes! Es por él, aquel sabio de alma pura, que tu sacrificio fue protegido (y detenido) en aras de defender el lado de su madre.

Verse 52

भव्यं कृतं महाराज मानितोऽयं त्वया मुनिः । यायावरकुलोत्पनो वासुकेर्भगिनीसुतः

¡Oh, gran rey! Hiciste algo auspicioso al honrar a este sabio, que nació en la familia Yayavara y es el hijo de la hermana de Vasuki.

Verse 53

स्वस्ति तेऽस्तु महाबाहो भारतं सकलं श्रुतम् । दानानि बहु दत्तानि पूजिता मुनयस्तथा

Vyasa dijo: ¡Que seas bendecido, oh tú de poderosos brazos! Has escuchado el Mahabharata completo, has dado abundantes caridades y has adorado a los sabios.

Verse 54

कृतेन सुकृतेनापि न पिता स्वर्गतिं गतः । पावितं न कुलं कृत्स्नं त्वया भूपतिसत्तम

A pesar de estas buenas acciones realizadas por ti, tu padre no ha alcanzado el cielo, ni tu linaje entero ha sido completamente purificado, oh el mejor de los reyes.

Verse 55

देव्याश्चायतनं भूप विस्तीर्णं कुरु भक्तितः । येन वै सकला सिद्धिस्तव स्याज्जनमेजय

Oh Rey Janamejaya, construye un gran templo para la Devi con devoción. Al hacer esto, alcanzarás todas las perfecciones y el éxito.

Verse 56

पूजिता परया भक्त्या शिवा सकलदा सदा । कुलवृद्धिं करोत्येव राज्यं च सुस्थिरं सदा

Cuando es adorada con suprema devoción, Shivaa (la Diosa auspiciosa) siempre lo concede todo. Ella seguramente causa el crecimiento del linaje y hace que el reino sea estable para siempre.

Verse 57

देवीमखं विधानेन कृत्वा पार्थिवसत्तम । श्रीमद्‌भागवतं नाम पुराणं परमं शृणु

Oh el mejor de los reyes, habiendo realizado el Devi Yajna de acuerdo con las reglas prescritas, escucha el Purana supremo llamado Srimad Bhagavatam.

Verse 58

त्वामहं श्रावयिष्यामि कथां परमपावनीम् । संसारतारिणीं दिव्यां नानारससमाहृताम्

Te haré escuchar esta historia supremamente purificadora, que ayuda a cruzar el océano del samsara, es divina y está enriquecida con varios rasas (sentimientos).

Verse 59

न श्रोतव्यं परं चास्मात्पुराणाद्विद्यते भुवि । नाराध्यं विद्यते राजन्देवीपादाम्बुजादृते

No hay Purana más grande que este para ser escuchado en la tierra. Ni hay nada que deba ser adorado, oh Rey, aparte de los pies de loto de la Devi.

Verse 60

ते सभाग्याः कृतप्रज्ञा धन्यास्ते नृपसत्तम । येषां चित्ते सदा देवी वसति प्रेमसंकुले

Son afortunados, sabios y verdaderamente bendecidos, oh el mejor de los reyes, en cuyos corazones la Devi siempre reside, rebosante de amor.

Verse 61

सुदुःखितास्ते दृश्यन्ते भुवि भारत भारते । नाराधिता महामाया यैर्जनैश्च सदाम्बिका

En esta tierra de Bharata, oh descendiente de Bharata, se ve que aquellas personas son extremadamente miserables que nunca han adorado a Mahamaya Ambika.

Verse 62

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे यदाराधनतत्पराः । वर्तन्ते सर्वदा राजंस्तां न सेवेत को जनः

Cuando todos los dioses, comenzando con Brahma, están constantemente dedicados a Su adoración, oh Rey, ¿quién es la persona que no la serviría?

Verse 63

य इदं शृणुयान्नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात् । भगवत्या समाख्यातं विष्णवे यदनुत्तमम्

Quien escuche esto diariamente obtendrá todos sus deseos. Este Purana insuperable fue narrado originalmente por Bhagavati al Señor Vishnu.

Verse 64

तेन श्रुतेन ते राजंश्चित्ते शान्तिर्भविष्यति । पितॄणां चाक्षयः स्वर्गः पुराणश्रवणाद्‌भवेत्

Al escucharlo, oh Rey, habrá paz en tu mente. Y al escuchar este Purana, tus antepasados alcanzarán el cielo inagotable.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां द्वितीयस्कन्धे श्रोतृप्रवक्तृप्रसङ्गो नाम द्वादशोऽध्यायः

Así termina el duodécimo capítulo titulado 'El Diálogo entre el Orador y el Oyente' en el segundo Skandha del Srimad Devi Bhagavatam Mahapurana, una compilación de dieciocho mil versos.