Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह / मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclamado por Vāyu, en la sección anterior, en el segundo anuṣaṅga-pāda, está el capítulo trigésimo séptimo llamado “Descripción de la creación de Cākṣuṣa”. Sūta dijo: En el séptimo ciclo de Manu Vaivasvata, de Kaśyapa, descendiente de Marīci, nacieron los dioses y los supremos ṛṣis.

Verse 2

आदित्या वसवी रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः / भृगवोंऽगिरसश्चैव ते ऽष्ठौ देवगणाः स्मृताः

Ādityas, Vasus, Rudras, Sādhyas, Viśvedevas, las huestes de los Maruts, Bhṛgus y Aṅgirasas: éstos son recordados como los ocho grupos de dioses.

Verse 3

आदित्या मरुतो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः / साध्याश्य वसवो विश्वे धर्मपुत्रास्त्रयो गणाः

Los Ādityas, los Maruts y los Rudras deben saberse como hijos de Kaśyapa; y los Sādhyas, los Vasus y los Viśvedevas—estos tres grupos son hijos de Dharma.

Verse 4

भृगोस्तु भृगवो देवा ह्यङ्गिरसोंऽगिरः सुताः / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नित्ये ते छन्दजा मताः

De Bhṛgu surgieron los Bhṛgus como dioses, y de Aṅgiras los hijos de Aṅgiras; en este manvantara de Vaivasvata se los considera eternos y nacidos del chandas (metro sagrado).

Verse 5

एते ऽपि च गमिष्यन्ति महान्तं कालपर्ययात् / एवं सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रतः शुभः

Ellos también irán hacia un gran fin por el giro del tiempo; así debe comprenderse, en el presente, esta creación vinculada a Marīci como auspiciosa.

Verse 6

तेजस्वी सांप्रतस्तेषामिन्द्रो नाम्ना महाबलः / अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये

En su tiempo presente reina un Indra llamado así, de gran fuerza y resplandor. A los que fueron, a los que serán y a los que ahora existen, a todos los gobierna como señor.

Verse 7

सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः / भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः

Todos los Indras de cada manvantara deben conocerse como de rasgos semejantes. Son señores del pasado, del porvenir y del presente; los de mil ojos, llamados Purandara.

Verse 8

सघवन्तश्चते सर्वे शृङ्गिणो वज्रपाणयः / सर्वैः क्रतुशतेनेष्टं पृथक्छतगुणेन तु

Todos ellos son Saghavanta, cornudos y portadores del vajra. Todos han celebrado cien kratus (sacrificios), y cada uno, por separado, ha ofrecido la iṣṭi con fruto multiplicado por cien.

Verse 9

त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / अभिभूयावतिष्ठन्ति धर्माद्यैः कारणैरपि

En los tres mundos, los seres que se mueven hacia su destino y aun los que son firmes como lo inmutable, quedan sometidos a causas como el dharma y otras, y así permanecen en su propio estado.

Verse 10

तेजसा तपसा बुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / भूतभव्यभवन्नाथा यथा ते प्रभविष्णवः

Por su tejas (esplendor), tapas (austeridad), inteligencia, fuerza, śruti (revelación sagrada) y valentía, ellos—señores del pasado, del futuro y del presente—se vuelven así poderosos y eficaces.

Verse 11

एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः

Todo esto lo expondré; escuchad con atención mis palabras. Meditando en lo pasado, lo futuro y lo presente, los dvijas han recordado los tres mundos.

Verse 12

भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्

Este Bhūrloka se recuerda como ‘lo pasado’, y el antarikṣa como ‘lo presente’. El cielo se recuerda como ‘lo futuro’; ahora expondré los medios para alcanzarlos.

Verse 13

ध्यायता लोकनामानि ब्रह्मणाग्रे विभाषितम् / भूरिति व्याहृतं पूर्वं भूर्लोको ऽयमभूत्तदा

Meditando los nombres de los mundos, Brahmā los pronunció al comienzo. Primero fue dicha la vyāhṛti ‘bhūḥ’; entonces surgió este Bhūrloka.

Verse 14

भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने / भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः

La raíz ‘bhū’ se recuerda con el sentido de ‘existencia’, y así es conocida en la visión del mundo. Por su condición de ‘bhūta’ y por hacerse visible, este Bhūrloka llegó a ser.

Verse 15

अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः / भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः

Por ello, este primer mundo, por su condición de bhūta, fue recordado por los dvijas como ‘bhūḥ’. Y en ese mismo bhūta, Brahmā volvió a nombrar el segundo como ‘bhavaḥ’.

Verse 16

भवदित्यत्पद्यमाने काले शब्दो ऽयमुच्यते / भवनात्तु भुवल्लोको निरुत्तया हि निरुच्यते

Cuando surge ‘bhavat’ en su debido tiempo, se pronuncia esta palabra. De ‘bhavana’ se explica, según la nirukta, el mundo llamado ‘bhuvaḥ’.

Verse 17

अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते / उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः

De ello nació el antarikṣa; por eso se le llama el segundo mundo. Y cuando ese segundo mundo hubo surgido, Brahmā de nuevo…

Verse 18

भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते

Después se proclamó la vyāhṛti ‘bhavya’; y de ello surgió el mundo llamado Bhavya. Esta palabra ‘bhavya’ se entiende también como ‘lo venidero’, el futuro.

Verse 19

तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् / भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्

Por eso ese mundo Bhavya es recordado por su nombre como ‘tridiva’. ‘Bhūḥ’ se tiene por la tierra, y ‘bhuvaḥ’ por el espacio intermedio (antarikṣa).

Verse 20

दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः / त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्

‘Diva’ es recordado asimismo como Bhavya: tal es la determinación acerca de los tres mundos. Con estas expresiones ligadas al triloka surgieron las tres vyāhṛtis.

Verse 21

नाथ इत्येष धातुर्वै धातुज्ञैः पालने स्मृतः / यस्माद्भूतस्य लोकस्य भव्यस्य भवतस्तथा

‘Nātha’, dicen los conocedores de las raíces, significa ‘proteger y sustentar’; pues Él ampara el mundo del pasado, del presente y del porvenir.

Verse 22

लोकत्रयस्य नाथास्ते तस्मादिन्द्राद्विजैः स्मृताः / प्रधानभूता देवेन्द्रा गुणभूतास्तथैव च

Ellos son los Señores de los tres mundos; por eso los nacidos dos veces los recuerdan como ‘Indra’. Los Devendra son, a la vez, de naturaleza Pradhāna y también de naturaleza Guṇa.

Verse 23

मन्वन्तरेषु ये देवा यज्ञभाजो भवन्ति हि / यज्ञगन्धर्वरक्षांसि पिशाचो रगमानुषाः

En los manvántaras, los dioses que reciben su porción del yajña—los Gandharva del sacrificio, los Rākṣasa, los Piśāca y los Ragamānuṣa—son así establecidos.

Verse 24

महिमानः स्मृता ह्येते देवेन्द्राणां तु सर्वशः / देवेन्द्रा गुरवो नाथा राजानः पितरो हि ते

Estas son, en suma, las glorias de los Devendra: los Devendra son maestros, señores protectores, reyes y, en verdad, como padres.

Verse 25

रक्षन्तीमाः प्रजा ह्येते धर्मेणेह सुरोत्तमाः / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं देवेन्द्राणां समासतः

Estos Suróttama protegen aquí a las criaturas conforme al dharma; así se ha expuesto, en resumen, el signo de los Devendra.

Verse 26

सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः

Ahora proclamaré a los Siete Rishis que en este tiempo moran en el cielo: Viśvāmitra, hijo de Gādhi, del linaje Kauśika, sabio y de gran austeridad.

Verse 27

भार्गवो जमदग्निश्च ह्यौर्वपुत्रः प्रतापवान् / बृहस्पतिसुतश्चापि भरद्वाजो महा यशाः

Jamadagni, del linaje Bhārgava, y el hijo de Aurva, poderoso en esplendor; y también Bharadvāja, hijo de Bṛhaspati, de gran renombre.

Verse 28

औतथ्यो गौतमो विद्वाञ्शरद्वान्नाम धार्मिकः / स्वायंभुवो ऽत्रिर्भगवान्ब्रह्मकोशः सपञ्चमः

Autathya, Gautama el sabio, y el justo llamado Śaradvān; y Atri, el Bhagavān nacido de Svayambhū: él es el quinto, llamado Brahmakośa.

Verse 29

षष्ठो वसिष्ठपुत्रस्तु वसुमांल्लोकविश्रुतः / वत्सरः काश्यपश्यैव सप्तैते साधुसंमताः

El sexto es Vasumān, hijo de Vasiṣṭha, célebre en el mundo; y Vatsara y Kāśyapa: estos siete son aprobados por los santos.

Verse 30

एते सप्तर्षयश्योक्ता वर्त्तन्ते सांप्रतेंऽतरे / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेब च

Estos Siete Rishis han sido así mencionados; en el presente permanecen en el ámbito intermedio (en sus propias moradas). Y también Ikṣvāku, Nṛga, Dhṛṣṭa y Śaryāti.

Verse 31

नरिष्यन्तश्चविख्यातो नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च पांशुश्चनवमः स्मृतः

Nariṣyanta fue célebre; también Nābhāga y Diṣṭa; y Karūṣa, Pṛṣadhra y Pāṃśu, recordado como el noveno.

Verse 32

मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः / कीर्तिता वै तथा ह्येते सप्तमं चैतदन्तरम्

Estos nueve hijos de Manu Vaivasvata fueron sumamente justos en el dharma; así han sido celebrados, y éste es el séptimo manvantara.

Verse 33

इत्येष ह मया पादो द्वितीयः कथितोद्विजाः / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं कथयाम्यहम्

Oh, dvijas: así he expuesto el segundo pāda, en orden y con amplitud; ¿qué más podría yo decir?