Adhyaya 2

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे कृत्यसमुद्देशो नाम प्रथमो ऽध्यायः प्रत्यवोचन्पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः / कुत्र सत्रं समभत्तेवषामद्भुतकर्मणाम्

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la parte anterior proclamada por Vāyu, en el primer Prakriyāpāda, el primer capítulo llamado “Kṛtya-samuddeśa”. Luego los sabios ricos en austeridad preguntaron de nuevo a Sūta: «¿Dónde se celebró el satra de esos ṛṣi de obras maravillosas?»

Verse 2

कियन्तं चैव तत्कालं कथं च समवर्त्तत / आचचक्षे पुराणं च कथं तत्सप्रभञ्जनः

¿Cuánto duró aquel tiempo y cómo aconteció todo? Y ¿cómo Saprabhañjana recitó ese Purana? Decidlo.

Verse 3

आचख्यौ विस्तरेणैव पर कौतूहलं हि नः / इति संचोदितः सूतः प्रत्युवाच शुभं वचः

Oh venerable, cuéntalo con detalle; grande es nuestra curiosidad. Así instado, Sūta respondió con palabras auspiciosas.

Verse 4

शृणुध्वं यत्र ते धीरा मेनिरे मन्त्रमुत्तमम् / यावन्तं चाभवत्कालं यथा च समवर्तत

Escuchad: allí donde los sabios tuvieron por supremo el mantra; cuánto duró aquel tiempo y cómo sucedió.

Verse 5

सिसृक्षमाणो विश्वं हि यजते विसृजत्पुरा / सत्रं हि ते ऽतिपुण्यं च सहस्रपरिवत्सरान्

Deseando crear el universo, antes de la creación celebró el yajña; su satra, de mérito inmenso, duró mil años.

Verse 6

तपोगृहपतेर्यत्र ब्रह्मा चैवाभवत्स्वयम् / इडाया यत्र पत्नीत्वं शामित्रं यत्र बुद्धिमान्

Allí donde el señor de la morada de austeridad fue el propio Brahmā; allí donde Iḍā alcanzó el estado de esposa, y allí donde estaba el sabio Śāmitra.

Verse 7

मृत्युश्चके महातेजास्तस्मिन्सत्रे महात्मनाम् / विबुधाश्चोषिरे तत्र सहस्रपरिवत्सरान्

En aquel satra de los grandes seres, también se presentó Mṛtyu, de inmenso esplendor; y los dioses moraron allí por mil años.

Verse 8

भ्रमतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत / कर्मणा तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम्

Donde, al girar la rueda del Dharma, se desgastó su aro, por ese acto el lugar se hizo célebre como Naimiṣa, venerado por los sabios.

Verse 9

यत्र सा गोमती पुण्या सिद्धचारणसेविता / रोहिणी स सुता तत्र गोमती साभवत् क्षणात्

Allí donde la santa Gomatī era servida por siddhas y cāraṇas, la hija de Rohiṇī se volvió Gomatī en un instante.

Verse 10

शक्तिर्ज्येष्ठा समभवद्वसिष्ठस्य महात्मनः / रुन्धत्याः सुतायात्रादानमुत्तमतेजसः

Śakti fue el primogénito del gran Vasiṣṭha; hijo de Rundhatī, resplandeciente de suprema energía, protector y dador.

Verse 11

कल्माषपादो नृपतिर्यत्र शक्रश्च शक्तिना / यत्र वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः

Allí estaba el rey Kalmāṣapāda, y por causa de Śakti también acudió Śakra (Indra); y allí surgió la enemistad entre Viśvāmitra y Vasiṣṭha.

Verse 12

अदृश्यन्त्यां समभवन्मुनिर्यत्र पराशरः / पराभवो वसिष्ठस्य यस्य ज्ञाने ह्यवर्त्तयत्

Allí, en el episodio de Adṛśyantī, nació el sabio Parāśara; por el poder de su conocimiento, incluso la derrota de Vasiṣṭha tuvo lugar.

Verse 13

तत्र ते मेनिरे शैलं नैमिषे ब्रह्मवादिनः / नैमिषं जज्ञिरे यस्मान्नैमिषीयास्ततः स्मृताः

Allí, en Naimiṣa, los brahmavādines veneraron aquella montaña; como nacieron en Naimiṣa, por eso se les recuerda como los Naimiṣīya.

Verse 14

तत्सत्रमभवत्तेषां समा द्वादश धीमताम् / पुरूरवसि विक्रान्ते प्रशासति वसुंधराम्

Aquel satra de los sabios duró doce años, cuando el valeroso Purūrava gobernaba la tierra.

Verse 15

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्रन् पुरूरवाः / तुतोष नैव रत्नानां लोभादिति हि नः श्रुतम्

Purūrava disfrutó de las dieciocho islas del océano; pero, por codicia de joyas, no quedó satisfecho—así hemos oído.

Verse 16

उर्वशी चकमे तं च देवदूतप्रचोदिता / आजहार च तत्सत्रमुर्वश्या सह संगतः

Impulsada por un mensajero de los dioses, Urvaśī lo amó; y unido a Urvaśī, él acudió a aquel satra.

Verse 17

तस्मिन्नरपतौ सत्रे नैमिषीयाः प्रचक्रिरे / यं गर्भं सुषुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम्

En el satra de aquel rey, los sabios de Naimisha iniciaron el yajña. Gaṅgā dio a luz el germen resplandeciente, nacido de Pāvaka, el Fuego sagrado.

Verse 18

तत्तुल्यं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत / हिरण्मयं ततश्चके यज्ञवाटं महात्मनाम्

Un oro equivalente, depositado en la montaña, se manifestó. Entonces se formó para los grandes seres un recinto de yajña hecho de oro.

Verse 19

विश्वकर्मा स्वयन्देवो भावनो लोकभावनः / स प्रविश्य ततः सत्रे तेषाममिततेजसाम्

Viśvakarmā, el dios que se manifiesta por sí mismo, formador y sustentador de los mundos, entró en aquel satra de los sabios de fulgor inconmensurable.

Verse 20

ऐडः पुरूरवा भेजे तं देशं मृगयां चरन् / तं दृष्ट्वा महादाश्वर्यं यज्ञवाटं हिरण्मयम्

Aiḍa Purūrava, andando de caza, llegó a aquella región. Allí vio el recinto de yajña, dorado, colmado de gran magnificencia.

Verse 21

लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् / नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्

La codicia le arrebató el discernimiento y se dispuso a tomarlo. Entonces los sabios de Naimisha se airaron con gran fuerza contra aquel rey.

Verse 22

निजघ्नुश्चापि तं क्रुद्धाः कुशवज्रैर्मनीषिणः / तपोनिष्ठाश्च राजानं मुनयो देवचोदिताः

Airados, los sabios lo abatieron con el “rayo” hecho de hierba kuśa; y los munis, firmes en la ascesis y movidos por los dioses, castigaron también al rey.

Verse 23

कुशवज्रौर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् / और्वशेयैस्ततस्तस्य युद्धं चक्रे नृपो भुवि

Aplastado por los vajras de kuśa, aquel rey abandonó su cuerpo; entonces los Aurvaśeya libraron guerra en la tierra por su causa.

Verse 24

नहुषस्य महात्मानं पितरं यं प्रचक्षते / स तेष्ववभृथेष्वेव धर्म्मशीलो महीपतिः

Aquel a quien llaman el gran padre de Nahusha, el rey de conducta dhármica, estuvo precisamente en esos baños avabhṛtha.

Verse 25

आयुरायभवायाग्र्यमस्मिन् सत्रे नरोत्तमः / शान्तयित्वा तु राजानं तदा ब्रह्मविदस्तथा

En este satra, el excelso entre los hombres, Āyurāyabhavāya, fue el principal; entonces los conocedores de Brahman apaciguaron al rey.

Verse 26

सत्रमारेभिरे कर्त्तुं पृथ्वीवत्सा त्ममूर्तयः / बभूव सत्रे तेषां तु ब्रह्मचर्यं महात्मनाम्

Tomando a la tierra como un ternero, aquellos mahātmas, encarnación del Ser, comenzaron el satra; y en su satra se mantuvo el brahmacarya de los grandes.

Verse 27

विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विस्वसृजामिव / वैखानसैः प्रियसखैर्वाल खिल्यैर्मरीचिभिः

Como los antiguos creadores del universo que anhelaban engendrar el mundo, junto a los Vaikhānasa, amigos queridos, y los Vālakhilya Marīci.

Verse 28

अजैश्च मुनिभिर्जातं सूर्यवैश्वानरप्रभः / वितृदेवाप्सरःसिद्धैर्गन्धर्वोरगचारणैः

Nacido de los sabios Aja, resplandeciente como Surya y Vaiśvānara; acompañado por Vitṛdeva, apsaras, siddhas, gandharvas, nāgas y cāraṇas.

Verse 29

भारतैः शुशुभे राजा देवैरिन्द्रसमो यथा / स्तोत्रशस्त्रैर्गृहैर्देवान्पितॄन्पित्र्यैश्च कर्मभिः

El rey resplandeció entre los Bhārata como Indra entre los dioses; con himnos, śāstras y ritos del hogar honró a los devas y a los pitṛs mediante las obras pitrya.

Verse 30

आनर्चुःस्म यथाजाति गन्धर्वादीन् यथाविधि / आराधने स सस्मार ततः कर्मान्तरेषु च

Los honraron, según su linaje, a los gandharvas y a los demás conforme al rito; y en la adoración él los recordó después, aun entre otras acciones.

Verse 31

जगुः सामानि गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः / व्याजह्रुर्मुनयो वाचं चित्राक्षरपदां शुभाम्

Los gandharvas entonaron cantos del Sāma y las huestes de apsaras danzaron; los sabios pronunciaron una palabra auspiciosa, adornada con sílabas y versos maravillosos.

Verse 32

मन्त्रादि तत्र विद्वांसो जजपुश्च परस्परम् / वितण्डावचनैश्चैव निजघ्नुः प्रतिवादिनः

Allí los sabios recitaban mantras unos con otros, y con palabras de disputa abatían a quienes replicaban.

Verse 33

ऋषयश्चैव विद्वांसः शब्दार्थन्यायकोविदाः / न तत्र हारितं किञ्चिद्विविशुर्ब्रह्मराक्षसाः

Allí los rishis y sabios eran diestros en palabra, sentido y razonamiento; nada fue robado allí, y aun así entraron los brahmarákshasas.

Verse 34

नैव यज्ञहरा दैत्या नैव वाजमुखास्त्रिणः / प्रायश्चित्तं दरिद्रं च न तत्र समजायत

Allí no había daityas que robaran el yajña, ni portadores de armas Vājamukha; allí no surgieron ni expiación ni pobreza.

Verse 35

शक्तिप्रज्ञाक्रियायेगैर्विधिराशीष्वनुष्टितः / एवं च ववृधे सत्रं द्वादशाब्दं मनीषिणाम्

Con fuerza, sabiduría y yoga de la acción, se cumplió el rito con sus bendiciones según la norma; así creció el satra de los sabios durante doce años.

Verse 36

ऋषीणां नैमिषीयाणां तदभूदिव वज्रिणः / वृद्धाद्या ऋत्विजो वीरा ज्योतिष्टोमान् पृथक्पृथक्

Para los rishis de Naimisha, aquello fue como el portador del rayo, Indra; los valientes sacerdotes, desde los ancianos en adelante, realizaron por separado los Jyotiṣṭoma.

Verse 37

चक्रिरे पृष्ठगमनाः सर्वानयुतदक्षिणान् / समाप्तयज्ञो यत्रास्ते वासुदेवं महाधिपम्

Ellos avanzaron siguiendo por detrás y ofrecieron todas las dádivas con diez mil dakṣiṇā; donde el sacrificio quedó consumado, allí estaba entronizado Vāsudeva, el Gran Soberano.

Verse 38

पप्रच्छुरमितात्मानं भवद्भिर्यदहं द्विजः / प्रचोदितः स्ववंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः

Impulsado por vosotros, yo, el dvija, pregunté por mi linaje a aquel Mahāpuruṣa de alma inconmensurable; y el Señor entonces les respondió.

Verse 39

शिष्यःस्वयंभुवो देवः सर्वं प्रत्यक्षदृग्वशी / अणिमादिभिरष्टाभिः सूक्ष्मैरङ्गैः समन्वितः

Era discípulo del dios Svayambhū, veía todo de modo directo y dominaba los sentidos; estaba dotado de las ocho siddhi sutiles, como aṇimā y las demás.

Verse 40

तिर्यग्वातादिभिर्वर्षैः सर्वां ल्लोकान्बिभर्ति यः / सप्तस्कन्धा भृताः शाखाः सर्वतोयाजराजरान्

Él sostiene todos los mundos mediante las lluvias y los vientos transversales y demás; con siete troncos y ramas sostenidas, colmado de aguas por doquier, sin vejez e inmortal.

Verse 41

विषयैर् मरुतो यस्य संस्थिताः सप्तसप्तकाः / व्यूहत्रयाणां सूतानां कुर्वन् सत्रं महाबलः

Bajo su dominio, los Marut establecidos en los ámbitos se disponen en grupos de siete; ese de gran fuerza celebra un satra-yajña para los sūta de las tres formaciones (vyūha).

Verse 42

तेजसश्वाप्युपायानां दधातीह शरीरिणः / प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः

Él establece aquí, en los seres encarnados, también los medios del tejas; las cinco funciones, comenzando por el prāṇa, sostienen con sus propios actos la conservación.

Verse 43

पूर्यमामः शरीराणां धारणं यस्य कुर्वते / आकाशयोनिर्द्विगुणः शाब्दस्पर्शसमन्वितः

Aquel que realiza la sustentación de los cuerpos que se van colmando es de origen éter (ākāśa), doble en cualidad, y está dotado de sonido y tacto.

Verse 44

वाचोरणिः समाख्याता शब्दशास्त्रविचक्षणैः / भारत्यार्ः श्लक्ष्णया सर्वान्मुनीन्प्रह्लादयन्निव

Los versados en la ciencia del sonido lo han llamado ‘vācoraṇi’; como si, con la suave palabra de Bhāratī (Sarasvatī), alegrara a todos los munis.

Verse 45

पुराणज्ञाः सुमनसः पुराणाश्रययुक्तया / पुराम नियता विप्राः कथामकथयद्विभुः

Aquellos brāhmaṇas, disciplinados, conocedores de los Purāṇa, de mente serena y apoyados en la tradición puránica, escucharon cuando el Vibhu narró la antigua historia.

Verse 46

एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यानं द्विजसत्तमाः / ऋषीणां च परं चैतल्लोकतत्त्वमनुत्तमम्

Oh, los mejores de los dvijas: todo este relato es tal como aconteció; y esto es la suprema enseñanza de los ṛṣis, la verdad del mundo, sin igual.

Verse 47

ब्रह्मणा यत्पुरा प्रोक्तं पुराणं ज्ञानमुत्तमम् / देवतानामृषीणां च सर्वपापप्रमोचनम्

Este Purāṇa, supremo conocimiento que Brahmā proclamó en tiempos antiguos, pertenece a los dioses y a los ṛṣis, y libera de todo pecado.

Verse 48

विस्तरेणानुपूर्व्या च तस्य वक्ष्याम्यनुक्रमम्

Ahora expondré su orden, con amplitud y paso a paso.