Adhyaya 69

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे अष्टषष्टितमो ऽध्यायः // ६८// सूत उवाच यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः / विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer pāda de introducción, está el capítulo sexagésimo octavo. Dijo Sūta: Voy a exponer el linaje de Yadu, el primogénito de supremo esplendor; escuchad mis palabras, detalladas y en orden.

Verse 2

यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्रजिदथ श्रेष्ठः क्रोष्टुर्नीलोञ्जिको लघुः

Yadu tuvo cinco hijos, semejantes a hijos de los devas: Sahasrajit; y el excelente Kroṣṭu; Nīla, Oñjika y Laghu.

Verse 3

सहस्रजित्सुतः श्रीमाञ्छतजिन्नाम पार्थिवः / शतजित्तनयाः ख्यातस्त्रयः परमधार्मिकाः

El hijo de Sahasrajit fue el ilustre rey llamado Śatajit. De Śatajit fueron célebres tres hijos, sumamente virtuosos en el dharma.

Verse 4

हैहयश्च हयस्छैव राजा वेणु हयस्तथा / हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्र इति श्रुतः

Haihaya, Haya, el rey Venu y también Haya: tales fueron. Y del linaje de Haihaya se oye que el heredero fue llamado Dharmanetra.

Verse 5

धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संक्षेयस्तस्य चात्मजः / संज्ञेयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः

El hijo de Dharmanetra fue Kunti, y su hijo, Saṃkṣeya. Y el heredero de Saṃjñeya fue el rey llamado Mahiṣmān.

Verse 6

आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रमेनः प्रतापवान् / वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्व एव हि

El hijo poderoso de Mahishmata fue Bhadramena, lleno de esplendor. Él mismo fue el rey, señor de Varanasi, como ya se dijo antes.

Verse 7

भद्र सेनस्य दायादो दुर्मदो नाम पार्थिवः / दुर्मदस्यसुतो धीमान्कनको नाम विश्रुतः

El heredero de Bhadrasena fue un rey llamado Durmada. El hijo sabio de Durmada fue célebre con el nombre de Kanaka.

Verse 8

कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः / कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च

Kanaka tuvo cuatro herederos célebres en el mundo: Kritavirya, Kritagni y también Kritavarma.

Verse 9

कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः / जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः

El cuarto fue Kritauja; nació Arjuna, hijo de Kritavirya (Kartavirya). Surgió como rey de mil brazos, soberano de los siete dvipas.

Verse 10

स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् / दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्

Kartavirya practicó una ascesis sumamente ardua durante diez mil años, y rindió adoración a Dattatreya, nacido del linaje de Atri.

Verse 11

तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्च तुरो भूरितेजसः / पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे प्रथमं वरम्

A él se le concedieron dones; el de gran resplandor otorgó de inmediato las gracias. Y como primer don pidió mil brazos.

Verse 12

अधर्मं ध्यायमानस्य सहसास्मान्निवारणम् / धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्

A quien medite en el adharma, detengámoslo de inmediato. Con el dharma conquistemos la tierra, y con el dharma mismo gobernémosla.

Verse 13

संग्रामांस्तु बहुञ्जित्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः / संग्रामे युध्यमानस्य वधः स्यात्प्रधने मम

Aunque haya vencido muchas batallas y abatido a miles de enemigos, que mi muerte llegue combatiendo en la gran contienda.

Verse 14

तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना / सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षत्रेण विधिना जिता

Por él fue conquistada toda esta tierra—con sus siete islas-continentes y con sus enemigos—ceñida por siete océanos, según el rito del kshatriya.

Verse 15

तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किलयोगतः / योगो योगेश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया

Mientras combatía, sus mil brazos se manifestaron por el poder del yoga; como el yoga se revela por la māyā del Yogeshvara.

Verse 16

तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्तयज्ञशतानि वै / कृतानि विधिना राज्ञा श्रूयते मुनिसत्तमाः

Oh, excelsos sabios: se oye que aquel rey, conforme al rito, realizó en los siete continentes-islas siete cientos de yajñas.

Verse 17

सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यामन्भूरितेजसः / सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः

Todos los yajñas de aquel rey de grandes brazos y fulgor inmenso tenían altares de oro, y todos estaban provistos de yūpas de oro.

Verse 18

सर्वैर्देवैर्महाभागै र्विमानस्थैरलङ्कृताः / गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः

Aquellos yajñas fueron engalanados por todos los dioses bienaventurados, asentados en sus vimānas, y siempre embellecidos por gandharvas y apsaras.

Verse 19

तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तदा / चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च

Entonces el gandharva Nārada cantó una gāthā del rey, al contemplar la vida y la grandeza de aquel rājaṛṣi.

Verse 20

न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः / यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च

Ni con yajñas, dádivas, austeridades, valor y saber de la śruti alcanzarán los hombres, sin duda, el destino de Kārttavīrya.

Verse 21

द्वीपेषु सप्तसु स वै धन्वी खड्गी शारासनी / रथी राजा सानुचरो योगाच्चैवानुदृश्यते

Aquel rey, en los siete continentes, se manifiesta como arquero y espadachín, armado de arco y flechas, montado en su carro; con sus servidores, y también se hace visible por el poder del yoga.

Verse 22

अनष्टद्रव्यता चासीन्न क्लेशो न च विभ्रमः / प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षितः

No se perdían los bienes; no había aflicción ni desconcierto. Por el poder del gran rey, el pueblo era protegido conforme al dharma.

Verse 23

पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः / स सर्वरत्नभाक्स म्राट् चक्रवर्ती बभूव ह

Durante ochenta y cinco mil años gobernó como señor de los hombres; fue un samrāt, partícipe de todas las joyas, un cakravartin.

Verse 24

स एष पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालस्तथै व च / स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनो ऽभवत्

Él mismo fue pastor de ganado y también guardián de los campos; él mismo, como lluvia, fue Parjanya, y por su condición de yogui llegó a ser llamado Arjuna.

Verse 25

स वे बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च / भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनैव भास्करः

Él resplandece con mil brazos y con la firmeza del golpe de la cuerda del arco; como el sol del otoño, brilla con mil rayos.

Verse 26

स हि नागसहक्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः / कर्कोटकसभां जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत्

Aquel soberano, con el auxilio de mil Nāgas, llegó a Mahishmatī; tras vencer la asamblea de Karkoṭaka, estableció allí su ciudad.

Verse 27

स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्कालेंबुजेक्षणः / क्रीडन्नेव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालं चकार ह

El de ojos de loto, jugando con gozosa exaltación, hacía surgir la furia del tiempo de lluvias, semejante al ímpetu del océano.

Verse 28

लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी / ऊर्मिमुक्तार्त्तसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा

Cuando él juega, el Narmadā se mece—adornado con guirnaldas de oro; con rumor de perlas que sueltan las olas, se acerca como si temiera.

Verse 29

पुरा भुज सहस्रेण स जगाहे महार्मवम् / चकारोद्वृत्तवेलं तमकाले मारुतोद्धतम्

Antaño descendió al gran océano con mil brazos; y a aquel mar, alzado por los vientos, le hizo rebasar sus orillas fuera de tiempo.

Verse 30

तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ / भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः

Cuando el gran océano es agitado por sus mil brazos, los grandes Asuras que moran en Pātāla se esconden, inmóviles y sin aliento.

Verse 31

चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषम् / पतिताविद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम्

El océano, triturado por grandes olas y colmado del terrible veneno de los peces; con torrentes de espuma que caían y remolinos que lo arrojaban, era insoportable.

Verse 32

चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्

El rey, con mil brazos, agitó el océano como en un batido; rodeado por devas y asuras, aquel mar parecía el Kṣīroda, el Océano de Leche.

Verse 33

मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे / सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्

Aturdidos por la conmoción del batido del Mandara, causa del surgimiento del amrita; al ver al temible rey excelso, huyeron de pronto, llenos de miedo.

Verse 34

निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः / सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव

Las grandes serpientes, con certeza, inclinaron la cabeza y quedaron quietas; como un bananal al atardecer, inmóvil cuando cesa el viento.

Verse 35

ज्यामारोप्य दृढे चापे सायकैः पञ्चभिः शतैः / लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्

Tensó la cuerda en el arco firme y, con quinientas flechas, embelesó al señor de Lanka; y por la fuerza sometió a Rávana con todo su ejército.

Verse 36

निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् / ततो गत्वा पुलस्त्यस्तमर्जुनं च प्रसाधयत्

Tras vencerlo y someterlo, lo ató en Mahishmatī; luego Pulastya fue y lo apaciguó, dejándolo complacido.

Verse 37

मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येना नुयाचितः / तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः

A ruego de Pulastya, el rey liberó a Paulastya; y de sus mil brazos brotó el resonar de la cuerda del arco.

Verse 38

युगान्तेंबुदवृन्दस्य स्फुटितस्याशनेरिव / अहो मृधे महावीर्यो भार्गवस्तस्य यो ऽच्छिनत्

Como el trueno del rayo cuando en el fin de era se desgarran las nubes—¡ah! en la batalla, el gran héroe Bhārgava le cercenó (los brazos).

Verse 39

मृधे सहस्रं बाहुनां हेमतालवनं यथा / तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना

En la lid, sus mil brazos eran como un palmar de oro; y una vez Citrabhānu, sediento, le pidió limosna.

Verse 40

सप्तद्वीपांश्चित्रभानोः प्रादद्भिक्षां विशांपतिः / पुराणि घोषान्ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्वशः

El señor de los pueblos dio a Citrabhānu, como limosna, los siete continentes-islas; y por doquier también ciudades, aldeas de pastores, villas y puertos.

Verse 41

जज्वाल तस्य बाणेषु चित्राभानुर्दिधक्षया / स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रतापेन महायशाः

En sus flechas ardió Citrabhānu, deseoso de abrasar; y aquel de gran fama se encendió por el poder del rey entre los hombres.

Verse 42

ददाह कार्त्तवीर्यस्य शैलांश्चापि वनानि च / स शून्यमाश्रमं सर्वं वरुणस्यात्मजस्य वै

Quemó también los riscos y los bosques de Kārttavīrya; y dejó por completo vacío el āśrama del hijo de Varuṇa.

Verse 43

ददाह सवनाटोपं चित्रभानुः स हैहयः / यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तमुत्तमम्

Aquel Haihaya, Citrabhānu, consumió el boato del festejo del yajña; él era el hijo excelso y resplandeciente que Varuṇa había obtenido antaño.

Verse 44

वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत / तत्रापवस्तदा क्रोधादर्जुनं शप्तवान्विभुः

Aquel sabio se llamaba Vasiṣṭha y también era conocido como Āpava; allí, el poderoso Āpava, airado, maldijo a Arjuna.

Verse 45

यस्मान्नवर्जितमिदं वनं ते मम हैहय / तस्मात्ते दुष्करं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति

¡Oh Haihaya! Puesto que no abandonaste este bosque mío, por ello el fruto de tu ardua acción será: otro te dará muerte.

Verse 46

अर्जुनो नाम कैन्तेयः स च राजा भविष्यति / अर्जुनं च महावीर्यो रामः प्रहरतां वरः

El hijo de Kuntī llamado Arjuna llegará a ser rey; y Rāma, de gran valentía, el mejor entre los que asestan golpes, herirá a Arjuna.

Verse 47

छित्त्वा बाहुसहस्रं वै प्रमथ्य तरसा बली / तपस्वी ब्राह्मणश्चैव वधिष्यति महाबलः

Con fuerza y rapidez cortará mil brazos y los triturará; y el muy poderoso también dará muerte a aquel brahmán asceta.

Verse 48

तस्य रामस्तदा ह्यासीन्मृत्युः शापेन धीमतः / राज्ञा तेन वरश्चैव स्वयमेव वृतः पुरा

Entonces, por la maldición del sabio, Rāma fue para él la Muerte; y aquel rey, tiempo atrás, lo había escogido por sí mismo como don excelso.

Verse 49

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः

Tuvo cien hijos; entre ellos había cinco grandes guerreros—diestros en las armas, fuertes, valientes, de alma justa y gloriosos.

Verse 50

शूरश्च शूरसेनश्च वृषास्यो वृष एव च / जयध्वजो वंशकर्त्ता अवन्तिषु विशांपतिः

Śūra, Śūrasena, Vṛṣāsya, Vṛṣa y Jayadhvaja—fundadores del linaje—fueron señores del pueblo en la tierra de Avanti.

Verse 51

जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजङ्घः प्रतापवान् / तस्य पुत्रशतं त्वेवं तालजङ्घा इतिश्रुतम्

El hijo de Jayadhvaja fue Talajaṅgha, lleno de poder. Tuvo cien hijos, y se oye que todos fueron llamados ‘los Talajaṅgha’.

Verse 52

तेषां पञ्च गणाः ख्याता हैहयानां महात्मनाम् / वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावन्तयस्तथा

Entre aquellos magnánimos Haihaya se hicieron célebres cinco linajes: los Vītihotra, los Bhoja y también los Avanti, entre otros.

Verse 53

तुण्डिकेराश्च विक्रान्तास्तालजङ्घास्तथैव च / वीतिहोत्रसुतश्चापि अनन्तो नाम पार्थिवः

También estaban los Tuṇḍikera y los Talajaṅgha, valerosos. Y el hijo de Vītihotra fue un rey llamado Ananta.

Verse 54

दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः / अनष्ट द्रव्यता चैव तस्य राज्ञो बभूव ह

Su hijo fue Durjaya, el que doblega a los enemigos. Y aquel rey tuvo el don de que su riqueza no se perdiera jamás.

Verse 55

प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् / न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः

Con su poder, el gran rey protegió a sus súbditos. Su riqueza no se perdía, y aun lo extraviado lo recobraba.

Verse 56

कार्त्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः / वर्द्धन्ते विभवाश्शश्वद्धर्मश्चास्य विवर्द्धते

Quien, con mente sabia, relate aquí el nacimiento de Kārttavīrya, verá crecer sin cesar sus prosperidades, y su dharma también se acrecentará.

Verse 57

यथा यष्टा यथा दाता तथा स्वर्गे महीपते

Oh, señor de la tierra: tal como es el que oficia el sacrificio y tal como es el que da limosna, así mismo es su fruto en el cielo.