Adhyaya 68

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे धन्वन्तरिसंभवादिवर्णनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः // ६७// ऋषय ऊचुः मरुतेन कथं कन्या राज्ञे दत्ता महात्मना / किंवीर्याश्च महात्मानो जाता मरुतकन्यया

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, concluye el capítulo sexagésimo séptimo llamado “Descripción del advenimiento de Dhanvantari y otros”. Los rishis dijeron: «¿Cómo el magnánimo Marut entregó a su hija al rey? ¿Y qué grandes seres, dotados de vigor, nacieron de la hija de Marut?»

Verse 2

सूत उवाच आहरत्स मरुत्सोममन्नकामः प्रजेश्वरः / मासिमासि महातेजाः षष्टिसंवत्सरान्नृप

Sūta dijo: «Oh rey, Marut, de gran resplandor, señor de las criaturas, deseoso de ofrendas de alimento, traía Soma mes tras mes durante sesenta años».

Verse 3

तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तोषिताः / अक्षय्यान्नं ददुः प्रीताः सर्वकामपरिच्छदम्

Saciados por el marut-soma que él ofreció, los Marut, complacidos, le otorgaron con gozo un alimento inagotable, colmador de todos los deseos.

Verse 4

अन्नं तस्य सकृद्भुक्तमहोरात्रं न क्षीयते / कोटिशो दीय मानं च सूर्यस्योदयनादपि

Ese alimento, aun consumido una vez, no mengua día y noche; y aunque se reparta millones de veces desde la salida del sol, no disminuye.

Verse 5

मित्रज्योतेस्तु कन्याया मरितस्य च धीमतः / तस्माज्जाता महासत्त्वा धर्मज्ञा मोक्षदर्शिनः

De la hija de Mitrajyoti y del sabio Marita nacieron seres de gran nobleza, conocedores del dharma y contempladores de la liberación (moksha).

Verse 6

संन्यस्य गृहधर्माणि वैराग्यं समुपस्थिताः / यतिधर्ममवाप्येह ब्रह्मभूयाय ते गताः

Abandonando los deberes del hogar, en ellos surgió el desapego; alcanzado aquí el dharma del asceta errante (yati), avanzaron hacia el estado de Brahman.

Verse 7

अनेनसः सुतो जातः क्षत्रधर्मः प्रतापवान् / क्षत्रधर्मसुतो जातः प्रतिपक्षो महातपाः

De Anenasa nació un hijo, Ksatradharma, lleno de poder; y del hijo de Ksatradharma nació Pratipaksa, gran asceta de severas austeridades.

Verse 8

प्रतिपक्षसुतश्चापि सृंजयो नाम विश्रुतः / सृंजयस्य जयः पुत्रो विजयस्तस्य जज्ञिवान्

Pratipakṣa tuvo también un hijo célebre llamado Sṛṃjaya. De Sṛṃjaya nació Jaya, y de Jaya vino al mundo Vijaya.

Verse 9

विजयस्य जयः पुत्रस्तस्य हर्यश्वकः स्मृतः / इर्यश्वस्य सुतो राजा सहदेवः प्रतापवान्

El hijo de Vijaya fue Jaya; y el hijo de éste es recordado como Haryaśvaka. El rey Sahadeva, de gran poder, fue hijo de Iryaśva.

Verse 10

सहदेवस्य धर्मात्मा अहीन इति विश्रुतः / अहीनस्य चयत्सेनस्तस्य पुत्रो ऽथ संकृतिः

El hijo virtuoso de Sahadeva fue célebre como Ahīna. Ahīna tuvo por hijo a Cayatsena, y de éste nació Saṃkṛti.

Verse 11

संकृतेरपि धर्मात्मा कृतधर्मा महायशाः / इत्येते क्षत्रधर्माणो नहुषस्य निबोधत

Saṃkṛti tuvo también un hijo justo, Kṛtadharmā, de gran renombre. Sabed así que éstos son los descendientes de Nahūṣa, firmes en el dharma de los kṣatriyas.

Verse 12

नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः / यतिर्ययातिः संयातिरायतिर्वियतिः कृतिः

Los herederos de Nahūṣa fueron seis, resplandecientes como Indra: Yati, Yayāti, Saṃyāti, Āyati, Viyati y Kṛti.

Verse 13

यतिर्ज्येष्ठस्तु तेषां वै ययातिस्तु ततो ऽवरः / काकुत्स्थकन्यां गां नाम लेभे पत्नीं यतिस्तदा

Entre ellos, Yati fue el primogénito, y después de él, Yayati el menor. Entonces Yati tomó por esposa a la hija de Kakutstha, llamada ‘Gā’.

Verse 14

स यतिर्मोक्षमास्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन्मुनिः / तेषां मध्ये तु पञ्चानां ययातिः पृथिवीपतिः

Aquel Yati, abrazando la liberación, se volvió un muni hecho uno con Brahman. Y entre aquellos cinco, Yayati fue el señor de la tierra.

Verse 15

देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप ह / शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

Tomó por esposa a Devayani, hija de Usanas (Shukracharya); y también a Sharmishtha, la asurí, hija de Vrishaparvan.

Verse 16

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानो व्यजायत / द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

Devayani dio a luz a Yadu y a Turvasu; y Sharmishtha, hija de Vrishaparvan, dio a luz a Druhyu, a Anu y a Puru.

Verse 17

अजीजनन्महावीर्यान्सुतान्देवसुतोपमान् / रथं तस्मै ददौ शक्रः प्रीतः परमभास्वरम्

Engendraron hijos de gran valentía, semejantes a los hijos de los dioses. Complacido, Shakra (Indra) le otorgó un carro supremamente resplandeciente.

Verse 18

असंगं काञ्चनं दिव्यमक्षयौ च महेषुधी / युक्तं मनोजवैरश्वैर्येन कन्यां समुद्वहत्

Él condujo a la doncella en un carro supremo: divino, de oro sin apego, provisto de grandes aljabas inagotables y uncido a corceles veloces como el pensamiento.

Verse 19

स तेन रथमुख्येन जिगाय सततं महीम् / ययातिर्युधि दुर्द्धर्षो देवदानवमानवैः

Con aquel carro excelso conquistó sin cesar la tierra; en la batalla, Yayati era indomable aun para dioses, dánavas y hombres.

Verse 20

पौरवाणां नृपाणां च सर्वेषां सो ऽभवद्रथी / यावत्सुदेशप्रभवः कौरवो जनमेजयः

Entre los reyes póravas y todos los demás monarcas, él fue el gran auriga-guerrero, hasta que surgió Janamejaya, el Kaurava nacido de Sudesha.

Verse 21

कुरोः पौत्रस्य राज्ञरतु राज्ञः पारीक्षितस्य ह / जगाम सरथो नाशं शापाद्गार्ग्यस्य धीमतः

Luego, aquel carro —con el rey Parikshit, nieto de Kuru— fue a la ruina por la maldición del sabio Gargya.

Verse 22

गार्ग्यस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः / दुर्बुद्धिर्हिंसया मास लोहगन्धी नराधिपः

El rey Janamejaya dañó al hijo pequeño de Gargya; aquel señor de los hombres era de mente torcida, dado a la violencia y con hedor a hierro.

Verse 23

स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः / पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित्

Aquel rajarṣi Lohagandhī corría de un lado a otro; abandonado por los ciudadanos y los habitantes del reino, jamás halló sosiego.

Verse 24

ततः स दुःखसंतप्तो नालभत्संविदं क्वचित / स प्रायाच्छौनकमृषिं शरणं व्यथितस्तदा

Entonces, abrasado por el dolor, no halló consuelo en parte alguna; afligido, acudió en busca de refugio al sabio Śaunaka.

Verse 25

इन्द्रोतोनाम विख्यातो यो ऽसौ मुनि रुदारधीः / योजयामास चैन्द्रोतः शौनको जनमेजयम्

Aquel muni, célebre con el nombre de Indrota y de mente firme; ese Śaunaka, llamado Indrota, dispuso a Janamejaya para la obra sagrada.

Verse 26

अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः / स लोहगन्धो व्यनशत्त स्यावभृथमेत्य ह

Los más excelsos dvijas celebraron el Aśvamedha para purificar al rey; Lohagandhī, tras llegar al baño del avabhṛtha, desapareció.

Verse 27

स वै दिव्यो रथस्तस्माद्वसोश्चेदिपतेस्तथा / दत्तः शक्रेन तुष्टेन लेभे तस्माद्बृहद्रथः

El carro divino de Vasu, señor de Cedi, fue otorgado por el complacido Śakra; así lo obtuvo Bṛhadratha.

Verse 28

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् / प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः

Entonces, tras dar muerte a Jarāsandha, Bhīma, hijo de los Kuru, con júbilo ofreció a Vāsudeva aquel carro excelso.

Verse 29

स जरां प्राप्य राजर्षिर्ययातिर्नहुषात्मजः / पुत्रं श्रेष्टं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः

Cuando el rajarṣi Yayāti, hijo de Nahuṣa, llegó a la vejez, dijo a su hijo más noble y mayor: «¡Yadu!»

Verse 30

जरावली च मां तात पलितानि च पर्ययुः / काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तो ऽस्मि यौवने

Hijo mío, las hileras de la vejez y las canas me han alcanzado; por la maldición de Kāvya Uśanas no hallé saciedad ni aun en la juventud.

Verse 31

त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह / जरां मे प्रतिगृह्णीष्व तं यदुः प्रत्युवाच ह

Dijo: «Oh Yadu, acepta el pecado junto con la vejez; recibe mi vejez». Entonces Yadu respondió.

Verse 32

अनिर्दिष्टा हि मे भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता / सा तु व्यायामसाध्या वै न ग्रहीष्यामि ते जराम्

Para mí hay una limosna prometida por un brāhmaṇa, aún no determinada; esa dádiva se logra con esfuerzo, por eso no aceptaré tu vejez.

Verse 33

जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः / तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीतुमहमुत्सहे

En la vejez hay muchos defectos nacidos del comer y del beber; por eso, oh rey, no me atrevo a tomar para mí tu jara.

Verse 34

सितश्मश्रुधरो दीनो जरया शिथिलीकृतः / वलीसंततगात्रश्च निराशो दुर्बलाकृतिः

Con barba y bigote blancos, abatido, aflojado por la jara; el cuerpo cubierto de arrugas, sin esperanza y de figura débil.

Verse 35

अशक्तः कार्यकरणे परिबूतस्तु यौवने / सहोपवीतिभिश्चैव तां जरां नाभिकामये

Incapaz de obrar, despreciado aun en la juventud; incluso entre los portadores del upavīta, no deseo tal jara.

Verse 36

संति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप / प्रतिगृह्णन्तु धर्मज्ञ पुत्रमन्यं वृणीष्व वै

Oh rey, tienes muchos hijos más amados que yo; oh conocedor del dharma, que ellos lo acepten: elige, en verdad, a otro hijo.

Verse 37

स एवमुक्तो यदुना दीव्रकोपसमन्वितः / उवाच वदतां श्रेष्टो ज्येष्ठं तं गर्हयन्सुतम्

Dicho esto por Yadu, él se llenó de ira vehemente; el padre, el mejor de los oradores, habló reprendiendo a su hijo mayor.

Verse 38

आश्रमः कस्तवान्यो ऽस्ति को वा धर्मविधिस्तव / मामनादृत्य दुर्बुद्धे यदहं तव देशिकः

¿Qué otro āśrama tienes? ¿Quién establece para ti la norma del dharma? Oh de mente torcida, ¿por qué me desdeñas, siendo yo tu deśika, tu maestro?

Verse 39

एवमुक्त्वा यदुं राजा शशापैनं स मन्युमान् / यस्त्वं मे त्दृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

Dicho esto, el rey, colérico, maldijo a Yadu: «Tú, nacido de mi corazón, no me entregas tu propia juventud».

Verse 40

तस्मान्न राज्यभाङ्मूढ प्रजा ते वै भविष्यति / तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह

Por ello, oh necio, no tendrás parte en el reino; tampoco tendrás pueblo. Turvasu, acepta el pecado junto con la vejez.

Verse 41

तुर्वसुरुवाच न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् / जरायां बहवो दोषाः पानभोजन कारिताः

Turvasu dijo: «Padre, no deseo la vejez que destruye los goces del kāma. En la vejez hay muchos defectos causados por el comer y el beber».

Verse 42

तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीतुमहमुत्सहे / ययातिरुवाच यस्त्वं मे त्दृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

Por ello, oh rey, no me atrevo a tomar tu vejez. Yayati dijo: «Tú, nacido de mi corazón, no me entregas tu propia juventud».

Verse 43

तस्मात्प्रजानु विच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति / संकीर्णेषु च धर्मेण प्रतिलोमनरेषु च

Por ello, oh Turvasu, tu pueblo sufrirá separación; cuando el dharma se torne mezclado y surjan hombres pratiloma (de orden invertido).

Verse 44

पिशिताशिषु चान्येषु मूढ राजा भविष्यसि / गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु वा / वासस्ते पाप म्लेच्छेषु भविष्यति न संशयः

Oh necio, serás rey entre los que comen carne y otros desviados; entre quienes codician a la esposa del guru o quienes caen en vientres de bestias. Oh pecador, tu morada será entre los mleccha—sin duda alguna.

Verse 45

सूत उवाच एवं तु तुर्वसुंशप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः

Dijo Suta: Habiendo así maldecido a Turvasu, Yayati habló a su propio hijo.

Verse 46

शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत् / द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्

Luego dijo estas palabras a Druhyu, hijo de Sarmishtha: “Oh Druhyu, acoge el destino que destruye la casta (varna) y la forma.”

Verse 47

जरा वर्षसहस्रंवै यौवनं स्वं ददस्व मे / पूर्णे वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्

Dame tu jarā (vejez) por mil años y entrégame tu juventud; cuando se cumplan tus mil años, te devolveré la juventud.

Verse 48

स्वं चादास्यामि भूयो ऽहं पाप्मानं जरया सह / द्रुह्युरुवाच नारोहेत रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् / न सुखं चास्य भवति न जरां तेन कामये

Volveré a entregarte mi pecado junto con la vejez. Dijo Druhyu: el anciano no puede subir al carro ni al caballo, ni gozar de mujer. No halla dicha; por eso no deseo la vejez.

Verse 49

ययातिरुवाच यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

Dijo Yayati: Tú, que has nacido de mi corazón, ¿por qué no me entregas tu propia juventud?

Verse 50

तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित् / नौप्लवोत्तरसंचारस्तव नित्यं भविष्यति

Por eso, oh Druhyu, tu deseo más querido no se cumplirá en parte alguna; para ti habrá siempre el cruce por barca y balsa.

Verse 51

अराजा राजवंशस्त्वं तत्र नित्यं वसिष्यसि / अनो त्वं प्रतिपाद्यस्व पाप्मानं जरया सह

Aunque eres de linaje real, no serás rey y allí morarás por siempre. Ahora acepta el pecado junto con la vejez.

Verse 52

एवं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते / अनुरुवाच जीर्णः शिशुरिवाशक्तो जरया ह्यशुचिः सदा / न जुहोति स काले ऽग्निं तां जरां नाभिकामये

Con tu juventud, así vagaré por mil años. Anu dijo: la vejez me ha consumido; soy débil como un niño y siempre impuro. Ni siquiera puede ofrecer el homa al fuego a su debido tiempo; no deseo tal vejez.

Verse 53

ययातिरूवाच / यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

Dijo Yayati: Oh hijo, tú que naciste de mi corazón, ¿por qué no me entregas tu propia juventud?

Verse 54

जरादोष स्त्वयोक्तो ऽयं तस्मात्त्वं प्रतिपत्स्यसे / प्रजा च यौवनं प्राप्ता विनशिष्यत्यनो तव

El defecto de la vejez que has mencionado recaerá sobre ti; y tu descendencia, al alcanzar la juventud, también destruirá tu linaje.

Verse 55

अग्निप्रस्कन्दनपरास्त्वं वाप्येवं भविष्यसि / पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह

Llegarás a estar dispuesto a arrojarte al fuego: tal será tu destino; oh Puru, acepta este pecado junto con la vejez.

Verse 56

जरावली च मां तात पलितानि च पर्ययुः / काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तो ऽस्मियौवने

Oh hijo, la guirnalda de la vejez y las canas me han rodeado; por la maldición de Kāvya Uśanas, no hallo saciedad ni aun en la juventud.

Verse 57

कञ्चित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसा तव / पूर्णे वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्

Durante algún tiempo gozaré de los placeres con tu juventud; cuando se cumplan tus mil años, te devolveré la juventud.

Verse 58

स्वं चैव प्रतिपत्स्ये ऽहं पाप्मानं जरया सह / सूत उवाच एवमुक्तः प्रत्युवाच पुत्रः पितरमञ्जसा

Aceptaré tu pecado junto con la vejez. Suta dijo: Así interpelado, el hijo respondió al padre inmediatamente.

Verse 59

यथा तु मन्यसे तात करिष्यामि तथैव च / प्रतिपत्स्ये च ते राजन्पाप्मानं जरया सह

Oh padre, haré exactamente lo que piensas. Oh rey, aceptaré tu pecado junto con la vejez.

Verse 60

गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान् / जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव

Toma la juventud de mí y disfruta de los deseos como quieras. Cubierto por la vejez, llevaré tu edad y tu forma.

Verse 61

यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथार्थवत् / ययातिरुवाच पूरो प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते प्रीतश्चेदं ददामि ते

Habiéndote dado la juventud, viviré en consecuencia. Yayati dijo: Oh Puru, estoy complacido. Que te vaya bien. Complacido, te doy esto.

Verse 62

सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति / सूत उवाच पूरोरनुमतो राजा ययातिः स्वजरां ततः

Tus súbditos en el reino serán enriquecidos con todos los deseos. Suta dijo: Entonces el rey Yayati, aceptado por Puru, [transfirió] su vejez.

Verse 63

संक्रामयामास तदा प्रासादद्भार्गवस्य तु / गौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः

Entonces Yayāti, hijo de Nahuṣa, entró en el palacio del Bhārgava con dignidad y la majestad de su edad.

Verse 64

प्रीतियुक्तो नरश्रेष्ठश्चचार विषयान्स्वकान् / यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्

Lleno de gozo, aquel varón excelso vivió sus propios dominios según su deseo, su ardor, el tiempo oportuno y el bienestar.

Verse 65

धर्माविरोधी राजेन्द्रो यथाशक्ति स एव हि / देवानतर्पयद्यज्ञैः पितॄञ्श्राद्धैस्तथैव च

Aquel rey supremo, sin oponerse al dharma, según su poder complacía a los dioses con yajñas y a los antepasados con śrāddhas.

Verse 66

दाराननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान् / अतिथीनन्नपानैश्च वैश्यंश्च परिपालनैः

Complacía a los más nobles dvijas con dones gratos y deseos cumplidos, a los huéspedes con comida y bebida, y a los vaiśyas con amparo y buen gobierno.

Verse 67

आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्संनिग्रहेण च / धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावदनुरञ्जयत्

A los śūdras los trataba con compasión, a los bandidos los contenía con firmeza, y a todo el pueblo lo complacía rectamente mediante el dharma.

Verse 68

ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः / स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः

Yayāti gobernó y protegió a sus súbditos como si fuera el mismo Indra. Aquel rey, de brío leonino, era joven y se movía entre los goces de los sentidos.

Verse 69

अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम् / स मार्गमाणः कामानामतद्दोषनिदर्शनात्

Sin oponerse al dharma, vivió un gozo excelso. Buscando los deseos, no alcanzó a ver sus faltas y peligros.

Verse 70

विश्वाच्या सहितो रेमे वैब्राजे नन्दने वने / अपश्यत्स यदा तान्वै वर्द्धमानान्नृपस्तदा

Con Viśvācī se deleitó en el resplandeciente bosque Nandana (Vaibrāja). Y cuando el rey vio que aquello iba en aumento, entonces…

Verse 71

गत्वा पूरोः सकाशं वै स्वां जरां प्रत्यपद्यत / संप्राप्य स तु तान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः

Fue junto a Pūru y volvió a asumir su propia vejez. Habiendo alcanzado aquellos deseos, el rey quedó saciado y, a la vez, fatigado.

Verse 72

कालं वर्षसहस्रं वै सस्मार मनुजाधिपः / परिसंख्याय काले च कलाः काष्ठास्तथैव च

El soberano de los hombres recordó el lapso de mil años. Y, al medir el tiempo, contó también las kalā y las kāṣṭhā.

Verse 73

पूर्णं मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह / यथा सुखं यथोत्साहं यथाकालमरिन्दम

Entonces, considerando el tiempo cumplido, habló a su hijo Puru: 'Oh conquistador de enemigos, según el placer, el entusiasmo y el tiempo...'

Verse 74

सेविता विषयः पुत्र यौवनेन मया तव / पूरो प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते गृहाण त्वं स्वयौवनम्

'Oh hijo, he disfrutado de los objetos de los sentidos con tu juventud. Oh Puru, estoy complacido. Que el bien sea contigo. Toma de vuelta tu propia juventud.'

Verse 75

राज्यं च त्वं गृहाणेदं त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः / प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नहुषात्मजः

'Y acepta también este reino, pues tú eres el hijo que me ha complacido.' El rey Yayati, hijo de Nahusha, retomó entonces su vejez.

Verse 76

यौवनं प्रतिपेदे च पूरुः स्वं पुनरात्मनः / अभिषेक्तुकामं च नृपं पूरुं पुत्रं कनीयसम्

Puru recuperó su propia juventud una vez más. Y viendo al Rey deseando consagrar a su hijo menor Puru...

Verse 77

ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन् / कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो

Las órdenes sociales encabezadas por los brahmanes pronunciaron estas palabras: 'Oh Señor, ¿cómo puedes pasar por alto al nieto de Shukra, el hijo de Devayani?'

Verse 78

ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं दास्यसि पूरवे / यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनुदतुर्वसुः

Darás el reino a Puru, pasando por alto a Yadu, el mayor; pues Yadu, aunque tu hijo primogénito, nació después de Turvasu.

Verse 79

शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस्ततो ऽनुः पूरुरेव च / कथं ज्येष्ठानतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति / सुतः संबोधयामस्त्वां धर्मं समनुपालय

El hijo de Śarmiṣṭhā es Druhyu; luego vienen Anu y, por último, Puru. ¿Cómo puede el menor merecer el reino sin pasar por encima de los mayores? Hijo, te exhortamos: guarda el dharma con rectitud.

Verse 80

ययातिरुवाच ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः

Yayāti dijo: «Que todas las castas, comenzando por los brāhmaṇas, escuchen mis palabras».

Verse 81

ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन / मातापित्रोर्वचनकृद्वीरः पुत्रः प्रशस्यते

De ningún modo debo dar el reino al primogénito; el hijo valiente que cumple la palabra de padre y madre es el que merece alabanza.

Verse 82

मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः / प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतांमतः

Mi primogénito Yadu no obedeció mi mandato; quien se vuelve contrario a su padre no es hijo a los ojos de los virtuosos.

Verse 83

स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्त्तते पितृमातृषु / यदुनाहमवज्ञातस्तथा तुर्वसुनापि च

Él se comporta con su padre y su madre como un verdadero hijo; pero Yadu me despreció, y Turvasu hizo lo mismo.

Verse 84

द्रुह्युना चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम् / पूरुणा तु कृतं वाक्यं मानितश्च विशेषतः

Druhyu y Anu me despreciaron gravemente; pero Puru cumplió mi palabra y me honró de manera especial.

Verse 85

कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम / सर्वे कामा मम कृताः पूरुणा पुण्यकारिणा

Mi heredero más joven es aquel que cargó con mi jara (vejez); Puru, hacedor de mérito, cumplió todos mis deseos.

Verse 86

शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् / पुत्रो यस्त्वानुवर्त्तेत स राजा तु महामते

Kavya Ushanas (Shukra) mismo concedió esta gracia: oh gran sabio, el hijo que te siga, ése será el rey.

Verse 87

प्रजा ऊचुः भवतो ऽनुमतो ऽप्येवं पूरू राज्ये ऽभिषिच्यताम् / यः पुत्रो गुणसंपन्नो मातापित्रोर्हितः सदा

El pueblo dijo: con tu consentimiento, que Puru sea ungido en el reino; pues él es el hijo lleno de virtudes, siempre dedicado al bien de su madre y su padre.

Verse 88

सर्वमर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभुः / अर्हे ऽस्य पूरू राज्यस्य यः प्रियः प्रियकृत्तव

Aquel señor, aunque sea el menor, es digno de toda dicha auspiciosa. Es apto para el reino de Pūru, pues es amado y realiza obras amables.

Verse 89

वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम् / पौरजान पदैस्तुष्टैरित्युक्ते नाहुषस्तदा

Por el don concedido por Śukra, no era posible dar respuesta. Cuando los ciudadanos hablaron con palabras complacidas, entonces Nāhuṣa guardó silencio.

Verse 90

अभिषिच्य ततः पूरुं स राज्ये सुतमात्मनः / दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं तु न्यवेशयत्

Luego lo consagró: ungió a Pūru, su propio hijo, en el reino. Y en la región del sureste estableció a Turvasu.

Verse 91

दक्षिणापरतो राजा यदुं ज्येष्ठं न्यवेशयत् / प्रतीच्यामुत्तरस्यां च द्रुह्युं चानुं च तावुभौ

El rey estableció a Yadu, el primogénito, hacia el suroeste. Y en el noroeste colocó a Druhyu y a Anu, a ambos.

Verse 92

सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् / व्यभजत्पञ्चधा राजा पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा

Tras conquistar Yayāti la tierra de los siete continentes con sus mares, entonces el rey Nāhuṣa la repartió en cinco partes entre sus hijos.

Verse 93

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना / यथाप्रदेशं धर्मज्ञैर्धर्मेण प्रतिपान्यते

Por ellos, toda la tierra—con sus siete islas-continentes y sus pueblos—es gobernada y protegida, según cada región, por los conocedores del dharma, mediante el dharma.

Verse 94

एवं विभज्य पृथिवीं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु प्रीतिमा नभवन्नृपः

Así, Nahusha repartió entonces la tierra entre sus hijos; y al pasar la gloria real a los hijos, el rey quedó colmado de gozo.

Verse 95

धनुर्न्यस्य पृषत्कांश्च राज्यं चैव सुतेषु तु / प्रीतिमानभवद्राजा भारमावेश्य बन्धुषु

Dejó el arco y las flechas, y entregó el reino a sus hijos; al depositar la carga en sus parientes, el rey quedó lleno de alegría.

Verse 96

अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना / याभिः प्रत्याहरेत्कामात्कूर्मौंऽगानीव सर्वशः

Aquí está la gāthā que antaño cantó el gran rey Yayāti; con ella uno puede retraer los sentidos del deseo, como la tortuga recoge por completo sus miembros.

Verse 97

न जातु कामः कामानमुपभोगेन शाम्यति / हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्द्धते

El deseo jamás se apacigua por el disfrute de los placeres; al contrario, crece más y más, como el fuego al que se ofrece ghee en oblación.

Verse 98

यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः / नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति

En la tierra hay arroz y cebada, oro, ganados y mujeres; mas todo ello no basta para un solo hombre: quien lo ve así no cae en el engaño.

Verse 99

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेष्वमङ्गलम् / कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा

Cuando no alberga mal agüero ni daño hacia todos los seres, con obra, mente y palabra, entonces alcanza a Brahman.

Verse 100

यदा परान्न बिभेति यदान्यस्मान्न बिभ्यति / यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा

Cuando no teme a los demás y los demás no le temen; cuando no desea ni odia, entonces alcanza a Brahman.

Verse 101

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः / यैषा प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

Esa sed, difícil de abandonar para el de mente torcida, que no envejece aunque el cuerpo envejezca; esa enfermedad que lleva a la muerte: quien la deja halla dicha.

Verse 102

जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः / जीविताशा धनाशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यति

Al envejecer, envejecen los cabellos y envejecen los dientes; pero la esperanza de vida y la esperanza de riqueza, aun en la vejez, no envejecen.

Verse 103

यच्च कामसुखं लोके यच्छ दिव्यं महत्सुखम् / कृष्णाक्षयसुखस्यैतत्कलां नर्हन्ति षोडशीम्

El goce del deseo en el mundo y la gran dicha divina: nada de ello merece siquiera la dieciseisava parte de la dicha imperecedera de Śrī Kṛṣṇa.

Verse 104

एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्रस्थितो वनम् / भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः

Dicho esto, el rey‑ṛṣi partió al bosque con su esposa. En Bhṛgutunga practicó austeridades y allí mismo alcanzó gran renombre.

Verse 105

पालयित्वा व्रतं चार्षं तत्रैव स्वर्ग माप्तवान् / तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः

Al guardar el voto de los ṛṣi, alcanzó el cielo desde ese mismo lugar. Sus cinco linajes son santos y honrados por los devarṣi.

Verse 106

यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव गभस्तिभिः / धन्यः प्रजावा नायुष्मान्कीर्त्तिमांश्च भवेन्नरः

Por ellos la tierra entera se colmó como con rayos del sol. Gracias a ellos, el hombre es dichoso, fecundo, longevo y de buena fama.

Verse 107

ययातेश्चारितं सर्वं पठञ्छृण्वन्द्विजोत्तमाः

Oh, excelsos nacidos dos veces, leed y escuchad toda la historia de Yayāti.