Adhyaya 52

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरिते ऽसमञ्जसत्यागो नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५१// जैमिनिरुवाच त्यक्त्वा पुत्रं स धर्मात्मा सगरः प्रेम तद्गतम् / धर्मशीले तदा वाले चकारांशुमति प्रभुः

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda del relato de Sagara, concluye el capítulo quincuagésimo primero llamado “El abandono de Asamañjasa”. Dijo Jaimini: al apartar a su hijo, el virtuoso Sagara fijó su amor en lo digno; entonces el soberano prodigó afecto al niño recto, Aṃśumān.

Verse 2

एतस्मिन्नेव काले तु सुमत्यास्तनया नृप / ववृधुः सघशः सर्वे परस्परमनुव्रताः

En ese mismo tiempo, oh rey, los hijos de Sumati crecieron todos en conjunto, en grupos, siguiéndose mutuamente.

Verse 3

वज्रसंहननाः क्रूरा निर्दया निरपत्रपाः / अधर्मशीला नितरामेकघर्माण एव च

Eran de temple de vajra: crueles, sin compasión y sin pudor. De conducta adharma, se aferraban con obstinación a un solo impulso.

Verse 4

एककार्याभिनिरताः क्रोधना मूढचेतसः / अधृष्याः सर्वभूतानां जनोपद्रवकारिणः

Entregados a una sola empresa, iracundos y de mente embotada, parecían invencibles para todos los seres y causaban aflicción a las gentes.

Verse 5

विनयाचा रसन्मार्गनिरपेक्षाः समन्ततः / बबाधिरे जगत्सर्वमसुरा इव कामतः

Indiferentes a la modestia, a la recta conducta y al buen sendero, oprimieron por doquier al mundo entero, como asuras, según su deseo.

Verse 6

विध्वस्तयज्ञसन्मार्गं भुवनं तैरुपद्रुतम् / निःस्वाध्याय वषट्कारं बभूवार्तं विशेषतः

Por su acoso quedó destruido el noble camino del sacrificio; el mundo entero fue afligido, sin recitación sagrada ni clamor de «vaṣaṭ», y cayó en especial desconsuelo.

Verse 7

विध्वस्यमाने सुभृशं सागरैर्वरदर्पितैः / प्रक्षोभं परमं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः

Cuando los océanos, envanecidos por los dones, desataban una ruina terrible, dioses, asuras y grandes serpientes cayeron en la más extrema conmoción.

Verse 8

धरासा सागराक्रान्ता न चलापि तदा चला / तपः समाधिभङ्गश्च प्रबभूव तपस्विनाम्

Entonces la tierra, aunque asediada por los mares, no se movió ni un ápice; pero la austeridad y el samādhi de los ascetas se quebraron de modo especial.

Verse 9

हव्यकव्यपरिभ्रष्टास्त्रिदशाः पितृभिः सह / दुःशेन महाताविष्टा विरिञ्जभवनं ययुः

Los dioses Tridasa, privados de las ofrendas havya y kavya, junto con los Pitri, afligidos por gran desventura, se dirigieron a la morada de Virinchi (Brahma).

Verse 10

तत्र गत्वा यथान्यायं देवाः शर्वपुरोगमाः / शशंसुः सकलं तस्मै सागराणां विचेष्टितम्

Al llegar allí, los dioses, con Sarva (Shiva) a la cabeza, conforme al rito debido, le expusieron por completo las extrañas acciones de los océanos.

Verse 11

तच्छ्रत्वा वचनं तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः / क्षणमन्तर्मना भूत्वा जगाद सुरसत्तमः

Al oír sus palabras, Brahma, el Abuelo del mundo, quedó un instante ensimismado; luego el más excelso de los dioses habló.

Verse 12

देवाःशृणुत भद्रं वो वाणीमवहिता मम / विनङ्क्ष्यन्त्यचिरेमैव सागरा नात्र संशयः

Oh dioses, sea para vosotros el bien: escuchad con atención mi palabra; muy pronto los océanos perecerán, de ello no hay duda.

Verse 13

कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं तेन सर्वं नियम्यते / निमित्तमात्रमन्यत्तु स एव सकलेशिता

Aguardad algún tiempo; el Tiempo lo gobierna todo. Lo demás es solo causa instrumental: Él es el Señor de todo cuanto existe.

Verse 14

तस्माद्युष्मद्धितार्थाय यद्वक्ष्यामि सुरोत्तमाः / सर्वैर्भवद्भिरधुना तत्कर्त्तव्यमतं द्रितैः

Por ello, oh deidades excelsas, para vuestro bien diré lo que conviene; y vosotros, todos ahora, sin pereza, tenedlo por deber y cumplidlo.

Verse 15

विष्णोरंशेन भगवान्कपिलो जयतां वरः / जातो जगद्धितार्थाय योगीन्द्रप्रवरो भुवि

De una porción de Viṣṇu nació el Bienaventurado Kapila, el mejor entre los victoriosos; en la tierra surgió para el bien del mundo, supremo entre los señores del yoga.

Verse 16

अगस्त्यपीतसलिले दिव्यवर्षशतावधि / ध्यायन्नास्ते ऽधुनांऽभोधावेकान्ते तत्र कुत्र चित्

Aun después de que Agastya bebiera las aguas del océano, él permanece ahora, meditando por cien años divinos, en algún retiro solitario del mar, en algún lugar.

Verse 17

गत्वा यूयं ममादेशात्कपिलं मुनिपुङ्गवम् / ध्यानाव सानमिच्छन्तस्तिष्ठध्वं तदुपह्वरे

Id vosotros, por mi mandato, a Kapila, el toro entre los sabios; deseando el fin de su meditación, permaneced en las cercanías de su retiro.

Verse 18

समाधिविरतौ तस्य स्वाभिप्रायमशेषतः / नत्वा तस्मै वदिष्यध्वं स वः श्रेयो विधास्यति

Cuando él cese de su samādhi, comprended por entero su intención; luego, inclinándoos ante él, exponedlo: él dispondrá para vosotros lo más auspicioso.

Verse 19

समाधिभङ्गश्च मुनेर्यथा स्यात्सागरैः कृतः / कुरुध्वं च तथा यूयं प्रवृत्तिं विबुधोत्तमाः

¡Oh dioses excelsos! Así como los océanos quebrantaron el samādhi del sabio, así también vosotros emprended la acción correspondiente.

Verse 20

जैमिनिरुवाच इत्युक्तास्तेन विबुधास्तं प्रणम्य वितामहम् / गत्वा तं विबुधश्रेष्टं ते कृताञ्जलयो ऽब्रुवन्

Dijo Jaimini: Dicho esto, los dioses se postraron ante Vitāmaha; luego fueron al más excelso de los dioses y, con las manos juntas, hablaron.

Verse 21

देवा ऊचुः प्रसीद नो मुनिश्रेष्ठ वयं त्वां शरणं गताः / उपद्रुतं जगत्सर्वंसागरैः संप्रणश्यति

Los dioses dijeron: ¡Sé propicio con nosotros, oh muni excelso! Hemos venido a tu amparo. El mundo entero, afligido, perece por causa de los océanos.

Verse 22

त्वं किलाखिललोकानां स्थितिसहारकारणः / विष्णोरंशेन योगीन्द्रस्वरूपी भुवि संस्थितः

Tú eres, en verdad, la causa de la permanencia y de la disolución de todos los mundos; como porción de Viṣṇu, moras en la tierra con la forma del Señor de los yoguis.

Verse 23

पुंसां तापत्रयार्त्तानामार्तिनाशाय केवलम् / स्वेच्छया ते धृतो देहो न तु त्वं तपतां वरः

Sólo para destruir el sufrimiento de los hombres afligidos por los tres fuegos del dolor, has asumido este cuerpo por tu propia voluntad; oh el mejor de los ascetas, tú mismo no ardes en ello.

Verse 24

मनसैव जगत्सर्वं स्रष्टुं संहर्तुमेव च / विधातुं स्वेच्छया ब्रह्मन्भवाञ्छक्रोत्यसंशयम्

Oh Brahmán, con la sola mente puedes, sin duda, crear, disolver y ordenar todo el universo según tu propia voluntad.

Verse 25

त्वं नो धाता विधाता च त्वं गुरुस्त्वं परायणम् / परित्राता त्वमस्माकं विनिवर्त्तय चापदम्

Tú eres nuestro Creador y Ordenador; tú eres el Gurú, tú eres el supremo refugio. Tú eres nuestro protector: aparta de nosotros la calamidad.

Verse 26

शरणं भव विप्रेन्द्र विप्रेद्राणां विशेषतः / सागरैर्दह्यमानानां लोकत्रयनिवासिनाम्

Oh señor de los sabios, sé refugio, en especial para los brahmanes, y también para los moradores de los tres mundos que son abrasados por los mares.

Verse 27

ननु वै सात्त्विकी चेष्टा भवतीह भवादृशाम् / त्रातुमर्हसि तस्मात्त्वं लोकानस्मांश्च सुव्रत

En verdad, tal es la acción sátvica de los grandes como tú; por eso, oh de voto puro, eres digno de salvar a los mundos y también a nosotros.

Verse 28

न चेदकाले भगवन्विनङ्क्ष्यत्यखिलं जगत् / जैमिनिरुवाच इत्युक्तः सकलैर्देवैरुन्मील्य नयने शनैः

Oh Bhagaván, si no lo detienes antes de tiempo, todo el mundo perecerá. Dijo Jaimini: al oír esto de todos los dioses, él abrió lentamente los ojos.

Verse 29

विलोक्य तानुवाचेदं कपिलः सूनृतं वचः / स्वकर्मणैव निर्दग्धाः प्रविनङ्क्ष्यन्ति सागराः

Al verlos, Kapila pronunció una palabra veraz y suave: «Por su propio karma, los hijos de Sagara, abrasados, perecerán».

Verse 30

काले प्राप्ते तु युष्माभिः सतावत्परिपाल्यताम् / अहं तु कारणं तेषां विनाशाय दुरात्मनाम्

Cuando llegue el tiempo, vosotros guardad la verdad; yo seré la causa de la destrucción de esos malvados.

Verse 31

भविष्यामि सुरश्रेष्ठा भवतामर्थसिद्धये / मम क्रोधाग्नि विप्लुष्टाः सागराः पापचेतसः

¡Oh, excelsos entre los dioses! Para el logro de vuestro propósito, yo estaré; los hijos de Sagara, de mente pecadora, han sido abrasados por el fuego de mi ira.

Verse 32

भविष्यन्तु चिरेणैव कालोपहतबुद्धयः / तस्माद्गतज्वरा देवा लोकाश्चैवाकुतोभयाः

Los de mente herida por el tiempo sólo llegarán tras larga demora; por eso, que los dioses queden libres de aflicción y que los mundos permanezcan sin temor alguno.

Verse 33

भवन्तु ते दुराचाराः क्षिप्रं यास्यन्ति संक्षयम् / तद्यूयं निर्भया भूत्वा व्रजध्वं स्वां पुरीं प्रति

Esos de mala conducta pronto llegarán a la ruina; así que, sin temor, volved a vuestra propia ciudad.

Verse 34

कालं कञ्चित्प्रतीक्षध्वं ततो ऽभीष्टमवाप्स्यथ / कपिलेनैवमुक्तास्ते देवाः सर्वे सवासवाः

Aguardad algún tiempo; después alcanzaréis lo que anheláis. Dicho esto por Kapila, todos los dioses, con Indra a la cabeza, se regocijaron.

Verse 35

तं प्रणम्य ततो जग्मुः प्रतीताग्निदिवं प्रति / एतस्मिन्नन्तरे राजा सगरः पृथिवीपतिः

Tras postrarse ante él, todos partieron, satisfechos, hacia el cielo. En ese intervalo, el rey Sagara, señor de la tierra, (llegó).

Verse 36

वाजिमेधं महायज्ञं कर्तुं चक्रे मनोरथम् / आहृत्य सर्वसंभारान्वसिष्ठानुमते तदा

Entonces concibió el propósito de celebrar el gran yajña Vājimedha; y, con el consentimiento de Vasiṣṭha, hizo traer todos los preparativos.

Verse 37

और्वाद्यैः सहितो विप्रैर्यथावद्दीक्षितो ऽभवत् / दीक्षां प्रविष्टो नृपतिर्हयसंचारणाय वै

Acompañado por brahmanes como Aurva, fue consagrado conforme al rito. Entrado ya en la dīkṣā, el rey se dispuso a hacer vagar el caballo del sacrificio.

Verse 38

पुत्रान्सर्वान्समाहूय संदिदेश महयशाः / संचारयित्वा तुरगं परीत्य पृथिवीतले

El muy glorioso (Sagara) convocó a todos sus hijos y les dio esta orden: “Haced que el corcel recorra la faz de la tierra (y custodiadlo)”.

Verse 39

क्षिप्रं ममान्तिकं पुत्राः पुनराहर्तुमर्हथ / जैमिनिरुवाच ततस्ते पितुरादेशात्तमादाय तुरङ्गमम्

“Hijos míos, traedlo de nuevo pronto a mi presencia.” Dijo Jaimini: entonces ellos, por mandato del padre, tomaron aquel corcel y partieron.

Verse 40

परिचङ्क्रमयामासुः सकले क्षितिमण्डले / विधिचोदनयैवाश्वः स भूमौ परिवर्तिततः

Lo hicieron recorrer toda la esfera de la tierra; por el impulso del destino, aquel caballo anduvo por la tierra dando vueltas.

Verse 41

न तु दिग्विजयार्थाय करादानार्थमेव च / पृथिवीभूभुजा तेन पूर्वमेव विनिर्जिता

No era para conquistar los rumbos, ni sólo para exigir tributo; pues aquel soberano ya había sometido la tierra desde antes.

Verse 42

नृपाश्चोदारवीर्येण करदाः समरे कृताः / ततस्ते राजतनया निस्तोये लवणांबुधौ

Con noble valentía, los reyes fueron hechos tributarios en la batalla; luego aquellos príncipes entraron en el océano salado, ya sin aguas.

Verse 43

भूतले विविशुर्हृष्टाः परिवार्य तुरङ्गमम्

Jubiloso, lo rodearon y entraron en la tierra.