Adhyaya 2

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह / प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, proclamado por Vāyu, en la sección media, en el tercer upoddhāta-pāda, se halla el primer capítulo llamado “Descripción de la creación de los ṛṣi”. Dijo Sūta: cuando concluyó la sexta creación de las criaturas en el tiempo de Cākṣuṣa, el Svayambhū ordenó al propio Dakṣa: «Crea a las criaturas».

Verse 2

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः

Aquel Señor creó a todos los seres—los móviles y los firmes; y primero creó a los seres nacidos de la mente.

Verse 3

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् / यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा

A los rishis, a los devas y a los gandharvas; a los hombres, a las serpientes-nāga y a los rākṣasas; y también a los yakṣas, bhūtas y piśācas, a las aves, al ganado y a las fieras del bosque.

Verse 4

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः / अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता

Cuando aquellas criaturas creadas por su mente no prosperaron, el sabio Bhagavān Mahādeva retiró de ellas su contemplación.

Verse 5

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः / असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

Entonces, deseoso de crear diversas criaturas mediante el impulso de la unión, tomó por esposa a Asikrī, consorte del Prajāpati Vīraṇa.

Verse 6

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

Era una hija colmada de gran tapas, sostenedora de los mundos; por ella se mantiene este universo entero, lo inmóvil y lo móvil.

Verse 7

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति / दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा

Aquí también se citan estos dos ślokas para los Prācetas: en tiempos antiguos, cuando Dakṣa tomó por esposa a Vairaṇī Asikrī.

Verse 8

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्

Entre los kṛpāṇa y las serpientes orgullosas, Dakṣa, aunque apegado a ríos y montes, siguió al Señor por detrás.

Verse 9

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः / प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः

Al verlo, los ṛṣi dijeron: “Él ciertamente establecerá a las criaturas; aquí él es el primero, y el segundo es Dakṣa, pues él es Prajāpati.”

Verse 10

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्

Luego, a su debido tiempo, llegó la porción restante del niyuta; allí Dakṣa, el Prācetasa, tomó por esposa a Asiknī, hija de Vairaṇī.

Verse 11

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् / असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः

Entonces el Señor Dakṣa Prācetasa engendró en Asiknī, de la estirpe de Vairaṇī, mil hijos de poder inconmensurable.

Verse 12

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः

Al verlos, llegó Nārada, hijo de Brahmā, de gran esplendor, amado interlocutor de los devarṣi, deseoso de acrecentar a las criaturas.

Verse 13

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् / यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत

Para la ruina de ellos, pronunció una palabra en forma de maldición desde sí mismo; y el Parameṣṭhī nació entonces en el hijo de Kaśyapa.

Verse 14

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः / तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्

Por el poder de la maldición de Dakṣa, volvió a ser hijo mental de Kaśyapa; por ello fue el segundo hijo mental de Kāśyapa.

Verse 15

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः / तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः

Ese Nārada nació antes de Parameṣṭhī; por él, los hijos de Vṛkṣa fueron conocidos como ‘Haryaśva’.

Verse 16

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः / तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः

Por causa del dharma, todos fueron destruidos por el decreto de Vidhi—sin duda; entonces Dakṣa, el señor, se alzó airado para lanzar una maldición.

Verse 17

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना / ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना

Poniendo a los brahmarṣis por delante, Parameṣṭhī suplicó; y entonces Dakṣa también concertó un acuerdo con Parameṣṭhī.

Verse 18

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः

En cuanto a la doncella, dijo: «Que Nárada sea mi hijo». Entonces Daksha entregó a Parameshthi a su amada hija. De ella nació de nuevo Nárada, el rishi que percibe el temor a la maldición.

Verse 19

शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

Śāṃśapāyana dijo: «¿Cómo, en tiempos antiguos, Nárada, el rishi de los dioses, los destruyó? Deseo oír con verdad cómo perecieron esos hijos de Prajāpati».

Verse 20

सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह

Sūta dijo: Los hijos de Daksha, los Haryaśva, se reunieron deseosos de acrecentar las criaturas. Eran de gran vigor; entonces Nárada les habló.

Verse 21

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् / अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

¡Ay, qué ingenuos sois! No conocéis la faz de la tierra. Sin saber lo de dentro, lo de arriba y lo de abajo, ¿cómo crearéis la descendencia de los seres?

Verse 22

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः

Al oír esas palabras, partieron hacia todas las direcciones. Aún hoy no regresan, como los ríos que, al entrar en el océano, ya no vuelven.

Verse 23

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः / वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः

Cuando aquellos perecieron, Daksha, hijo de Pracetas, volvió a engendrar de Vairanyā mil hijos.

Verse 24

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह

Ellos, llamados Śabalāśva, deseaban acrecentar las criaturas; mas Nārada les hizo oír la palabra dicha anteriormente.

Verse 25

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् / भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः

Todos se dijeron: «El sabio ha hablado con verdad; debemos seguir la senda de nuestros hermanos, sin duda alguna».

Verse 26

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः

Conociendo la medida de la tierra, crearemos las criaturas con dicha; lúcidos y de mente serena, instruidos como es debido.

Verse 27

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् / अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः

Ellos también partieron por ese mismo camino hacia todas las direcciones; ansiando la expansión, hasta hoy no regresan.

Verse 28

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता

Desde entonces, el hermano quedó entregado a buscar a su hermano. Aun esforzándose, pronto perece; quien sabe no debe emprender tal acción.

Verse 29

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च

Al perderse los caballos moteados, el poderoso Daksha, airado, lanzó una maldición: “¡Narada, ve hacia la ruina; y mora en el ‘garbhavāsa’!”

Verse 30

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल / षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः

Entonces, al perderse también aquellos, el gran señor Daksha engendró sesenta doncellas, célebres con el nombre de Vairāṇyā.

Verse 31

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः

Entonces Kasyapa las recibió como esposas; y asimismo Dharma, el venerable Soma y otros grandes rishis también (las) tomaron.

Verse 32

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत

Quien conoce en verdad toda esta creación de Daksha, llega a ser longevo, famoso, bienaventurado y también rico en descendencia.