Adhyaya 6

Verse 1

श्रीप्रह्राद उवाच कौमार आचरेत्प्राज्ञो धर्मान्भागवतानिह । दुर्लभं मानुषं जन्म तदप्यध्रुवमर्थदम् ॥ १ ॥

Dijo Śrī Prahlāda: El sabio debe practicar desde la niñez el dharma bhāgavata, es decir, el servicio devocional al Señor. El nacimiento humano es rarísimo; aunque pasajero, otorga el más alto sentido y provecho espiritual.

Verse 2

यथा हि पुरुषस्येह विष्णो: पादोपसर्पणम् । यदेष सर्वभूतानां प्रिय आत्मेश्वर: सुहृत् ॥ २ ॥

Pues en esta vida humana es apropiado acercarse a los pies de loto de Viṣṇu; Él es el más amado de todos los seres, el Señor del alma y el bienqueriente amigo de todos.

Verse 3

सुखमैन्द्रियकं दैत्या देहयोगेन देहिनाम् । सर्वत्र लभ्यते दैवाद्यथा दु:खमयत्नत: ॥ ३ ॥

Oh amigos nacidos en linajes de daityas, la felicidad sensorial que surge del contacto del cuerpo con los objetos se obtiene en cualquier forma de vida según el karma pasado, por disposición del destino; así como el sufrimiento llega sin esfuerzo.

Verse 4

तत्प्रयासो न कर्तव्यो यत आयुर्व्यय: परम् । न तथा विन्दते क्षेमं मुकुन्दचरणाम्बुजम् ॥ ४ ॥

No debe emprenderse el esfuerzo que sólo consume la vida; de ello no se obtiene el verdadero bien. El loto de los pies de Mukunda es la suprema seguridad espiritual॥4॥

Verse 5

ततो यतेत कुशल: क्षेमाय भवमाश्रित: । शरीरं पौरुषं यावन्न विपद्येत पुष्कलम् ॥ ५ ॥

Por ello, aun viviendo en el mundo, el prudente debe esforzarse por el bien supremo, mientras el cuerpo esté fuerte y la capacidad no haya menguado॥5॥

Verse 6

पुंसो वर्षशतं ह्यायुस्तदर्धं चाजितात्मन: । निष्फलं यदसौ रात्र्यां शेतेऽन्धं प्रापितस्तम: ॥ ६ ॥

La vida humana se estima en cien años, pero para quien no domina sus sentidos, la mitad se pierde sin fruto: por la noche duerme cubierto por la oscuridad de la ignorancia॥6॥

Verse 7

मुग्धस्य बाल्ये कैशोरे क्रीडतो याति विंशति: । जरया ग्रस्तदेहस्य यात्यकल्पस्य विंशति: ॥ ७ ॥

En la niñez, confundida, y en la adolescencia, entregada al juego, se van veinte años; y en la vejez, con el cuerpo tomado por la decrepitud e incapaz, se pierden otros veinte en vano॥7॥

Verse 8

दुरापूरेण कामेन मोहेन च बलीयसा । शेषं गृहेषु सक्तस्य प्रमत्तस्यापयाति हि ॥ ८ ॥

Por el deseo insaciable y la ilusión poderosa, el hombre se apega a la vida familiar; ese enajenado desperdicia también los años restantes, pues no puede dedicarse al servicio devocional (bhakti)॥8॥

Verse 9

को गृहेषु पुमान्सक्तमात्मानमजितेन्द्रिय: । स्‍नेहपाशैर्द‍ृढैर्बद्धमुत्सहेत विमोचितुम् ॥ ९ ॥

¿Quién, apegado al hogar por no dominar los sentidos, podrá liberarse a sí mismo, estando fuertemente atado por las cuerdas del afecto familiar?

Verse 10

को न्वर्थतृष्णां विसृजेत्प्राणेभ्योऽपि य ईप्सित: । यं क्रीणात्यसुभि: प्रेष्ठैस्तस्कर: सेवको वणिक् ॥ १० ॥

¿Quién abandonará la sed de riqueza, deseada aun más que la vida? Ladrones, soldados/servidores y mercaderes la buscan arriesgando su aliento más querido.

Verse 11

कथं प्रियाया अनुकम्पिताया: सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । सुहृत्सु तत्स्‍नेहसित: शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्त: ॥ ११ ॥ पुत्रान्स्मरंस्ता दुहितृर्हृदय्या भ्रातृन् स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोरुपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्या: पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोशस्कृदिवेहमान: कर्माणि लोभादवितृप्तकाम: । औपस्थ्यजैह्वं बहुमन्यमान: कथं विरज्येत दुरन्तमोह: ॥ १३ ॥

¿Cómo podría abandonar su compañía quien ama entrañablemente a su familia? La esposa querida, compasiva, con su gozo íntimo y palabras dulces, y el balbuceo encantador de los niños—¿cómo podría un corazón así volverse desapegado?

Verse 12

कथं प्रियाया अनुकम्पिताया: सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । सुहृत्सु तत्स्‍नेहसित: शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्त: ॥ ११ ॥ पुत्रान्स्मरंस्ता दुहितृर्हृदय्या भ्रातृन् स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोरुपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्या: पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोशस्कृदिवेहमान: कर्माणि लोभादवितृप्तकाम: । औपस्थ्यजैह्वं बहुमन्यमान: कथं विरज्येत दुरन्तमोह: ॥ १३ ॥

Recuerda a sus hijos, a sus hijas queridas al corazón, a hermanos y hermanas, a los padres ancianos, la casa agradable y sus adornos, los oficios del linaje, los animales y los sirvientes—¿cómo podría dejar todo eso?

Verse 13

कथं प्रियाया अनुकम्पिताया: सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । सुहृत्सु तत्स्‍नेहसित: शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्त: ॥ ११ ॥ पुत्रान्स्मरंस्ता दुहितृर्हृदय्या भ्रातृन् स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोरुपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्या: पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोशस्कृदिवेहमान: कर्माणि लोभादवितृप्तकाम: । औपस्थ्यजैह्वं बहुमन्यमान: कथं विरज्येत दुरन्तमोह: ॥ १३ ॥

El cabeza de familia, insaciable por la codicia, es como el gusano de seda: teje el capullo de sus actos y queda preso en él. Al exaltar los placeres del sexo y de la lengua, ¿cómo se desprenderá de ese engaño interminable?

Verse 14

कुटुम्बपोषाय वियन्निजायु र्न बुध्यतेऽर्थं विहतं प्रमत्त: । सर्वत्र तापत्रयदु:खितात्मा निर्विद्यते न स्वकुटुम्बराम: ॥ १४ ॥

Quien está apegado al sustento de la familia no comprende que desperdicia su vida preciosa. Aunque su alma sufre las tres miserias, por deleitarse en su clan no nace en él el desapego del mundo.

Verse 15

वित्तेषु नित्याभिनिविष्टचेता विद्वांश्च दोषं परवित्तहर्तु: । प्रेत्येह वाथाप्यजितेन्द्रियस्त- दशान्तकामो हरते कुटुम्बी ॥ १५ ॥

El hombre apegado al deber de sostener a su familia, sin dominio de los sentidos, hunde su mente en acumular riqueza. Aunque sabe que robar lo ajeno acarrea castigo del gobierno y, tras la muerte, de Yamarāja, por deseos inquietos sigue engañando para obtener dinero.

Verse 16

विद्वानपीत्थं दनुजा: कुटुम्बं पुष्णन्स्वलोकाय न कल्पते वै । य: स्वीयपारक्यविभिन्नभाव- स्तम: प्रपद्येत यथा विमूढ: ॥ १६ ॥

¡Oh amigos, hijos de los asuras! En este mundo, aun el instruido piensa: “Esto es mío y aquello es de otros”, y se ocupa en sostener a su familia con una visión estrecha. Como gatos y perros, no acoge el saber espiritual y cae en la oscuridad de la ignorancia.

Verse 17

यतो न कश्चित् क्व‍ च कुत्रचिद् वा दीन: स्वमात्मानमलं समर्थ: । विमोचितुं कामद‍ृशां विहार- क्रीडामृगो यन्निगडो विसर्ग: ॥ १७ ॥ ततो विदूरात् परिहृत्य दैत्या दैत्येषु सङ्गं विषयात्मकेषु । उपेत नारायणमादिदेवं स मुक्तसङ्गैरिषितोऽपवर्ग: ॥ १८ ॥

Es seguro que quien carece del conocimiento del Señor Supremo jamás, en ningún lugar ni tiempo, ha podido liberarse del cautiverio material. Los adictos al goce de los sentidos, centrados en la mujer, se vuelven juguetes en manos de mujeres seductoras y quedan encadenados por la prole. Por ello, oh hijos de los asuras, evitad desde lejos la compañía de demonios entregados a los objetos y refugiaos en Nārāyaṇa, el Adi-deva; la meta suprema de Sus devotos es apavarga, la liberación.

Verse 18

यतो न कश्चित् क्व‍ च कुत्रचिद् वा दीन: स्वमात्मानमलं समर्थ: । विमोचितुं कामद‍ृशां विहार- क्रीडामृगो यन्निगडो विसर्ग: ॥ १७ ॥ ततो विदूरात् परिहृत्य दैत्या दैत्येषु सङ्गं विषयात्मकेषु । उपेत नारायणमादिदेवं स मुक्तसङ्गैरिषितोऽपवर्ग: ॥ १८ ॥

Es seguro que quien carece del conocimiento del Señor Supremo jamás, en ningún lugar ni tiempo, ha podido liberarse del cautiverio material. Los adictos al goce de los sentidos, centrados en la mujer, se vuelven juguetes en manos de mujeres seductoras y quedan encadenados por la prole. Por ello, oh hijos de los asuras, evitad desde lejos la compañía de demonios entregados a los objetos y refugiaos en Nārāyaṇa, el Adi-deva; la meta suprema de Sus devotos es apavarga, la liberación.

Verse 19

न ह्यच्युतं प्रीणयतो बह्वायासोऽसुरात्मजा: । आत्मत्वात्सर्वभूतानां सिद्धत्वादिह सर्वत: ॥ १९ ॥

Oh hijos de los asuras, complacer a Acyuta Nārāyaṇa no requiere gran esfuerzo; Él es el Paramātmā y Padre de todos los seres, por eso en cualquier condición es fácil adorarlo con bhakti.

Verse 20

परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण द‍ृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥

Desde los seres inmóviles hasta Brahmā, en todas las transformaciones materiales, en el mahat-tattva y en el equilibrio y mezcla de los tres guṇas, está presente por doquier un solo Bhagavān Īśvara, imperecedero, como Paramātmā.

Verse 21

परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण द‍ृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥

Ese único Bhagavān Īśvara, imperecedero—en los guṇas, en su equilibrio y en su mezcla—permanece en todas partes como Paramātmā; aun en la diversidad resplandece Su unidad.

Verse 22

परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण द‍ृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥

Él mismo se manifiesta como el ātman interior (pratyag-ātmā) y también como la forma visible; se le señala como lo “penetrado” y como el “omnipenetrante”, pero en verdad es inefable, no dual, inmutable e indiviso.

Verse 23

परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण द‍ृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥

Él es el Parameśvara, la esencia de sac-cid-ānanda percibida sólo por experiencia espiritual; velado por māyā, Su majestad queda oculta, y así, para el ateo apegado a la creación de los guṇas, parece como si no existiera.

Verse 24

तस्मात्सर्वेषु भूतेषु दयां कुरुत सौहृदम् । भावमासुरमुन्मुच्य यया तुष्यत्यधोक्षज: ॥ २४ ॥

Por lo tanto, oh jóvenes nacidos de los asuras, mostrad compasión y amistad hacia todos los seres. Abandonad el ánimo demoníaco y vivid sin enemistad ni dualidad, para que el Adhokṣaja, Śrī Hari, quede complacido.

Verse 25

तुष्टे च तत्र किमलभ्यमनन्त आद्ये किं तैर्गुणव्यतिकरादिह ये स्वसिद्धा: । धर्मादय: किमगुणेन च काङ्‌क्षितेन सारं जुषां चरणयोरुपगायतां न: ॥ २५ ॥

Si el Señor infinito, la Causa primera, queda complacido, ¿qué puede ser inalcanzable para los devotos? Para quienes trascienden las guṇas, ¿qué necesidad hay de dharma, artha, kāma y mokṣa? Nosotros sólo cantamos la gloria de Sus pies de loto.

Verse 26

धर्मार्थकाम इति योऽभिहितस्त्रिवर्ग ईक्षा त्रयी नयदमौ विविधा च वार्ता । मन्ये तदेतदखिलं निगमस्य सत्यं स्वात्मार्पणं स्वसुहृद: परमस्य पुंस: ॥ २६ ॥

Dharma, artha y kāma son llamados en los Vedas tri-varga; e incluyen educación, ritos védicos, lógica, ciencia del orden y del castigo, y diversos medios de sustento. Considero todo ello como temas externos del Veda, de índole material. Pero la entrega del ser a los pies de loto de Viṣṇu, el Puruṣa supremo, es la esencia trascendental.

Verse 27

ज्ञानं तदेतदमलं दुरवापमाह नारायणो नरसख: किल नारदाय । एकान्तिनां भगवतस्तदकिञ्चनानां पादारविन्दरजसाप्लुतदेहिनां स्यात् ॥ २७ ॥

Este conocimiento puro es muy difícil de alcanzar—así lo explicó antaño Nārāyaṇa, amigo de todos los seres, al sabio Nārada. Sólo quienes son devotos exclusivos del Bhagavān, desapegados, y purificados por el polvo de los pies de los santos, pueden comprenderlo.

Verse 28

श्रुतमेतन्मया पूर्वं ज्ञानं विज्ञानसंयुतम् । धर्मं भागवतं शुद्धं नारदाद्देवदर्शनात् ॥ २८ ॥

Dijo Prahlāda: Antes escuché este conocimiento de Nārada Muni, el deva-darśī. Es el bhāgavata-dharma puro, unido a comprensión y discernimiento, y libre de toda contaminación material.

Verse 29

श्रीदैत्यपुत्रा ऊचु: प्रह्राद त्वं वयं चापि नर्तेऽन्यं विद्महे गुरुम् । एताभ्यां गुरुपुत्राभ्यां बालानामपि हीश्वरौ ॥ २९ ॥ बालस्यान्त:पुरस्थस्य महत्सङ्गो दुरन्वय: । छिन्धि न: संशयं सौम्य स्याच्चेद्विस्रम्भकारणम् ॥ ३० ॥

Los hijos de los daityas dijeron: Querido Prahlāda, ni tú ni nosotros conocemos otro maestro aparte de Ṣaṇḍa y Amarka, hijos de Śukrācārya. Somos niños y ellos son quienes nos gobiernan.

Verse 30

श्रीदैत्यपुत्रा ऊचु: प्रह्राद त्वं वयं चापि नर्तेऽन्यं विद्महे गुरुम् । एताभ्यां गुरुपुत्राभ्यां बालानामपि हीश्वरौ ॥ २९ ॥ बालस्यान्त:पुरस्थस्य महत्सङ्गो दुरन्वय: । छिन्धि न: संशयं सौम्य स्याच्चेद्विस्रम्भकारणम् ॥ ३० ॥

Para un niño que vive dentro del palacio, es muy difícil asociarse con un gran santo. Amable amigo, disipa nuestra duda: ¿cómo pudiste escuchar a Nārada Muni?