Adhyaya 5

Verse 1

ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजां नृलोके कष्टान् कामानर्हते विड्भुजां ये । तपो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुद्ध्येद्यस्माद् ब्रह्मसौख्यं त्वनन्तम् ॥ १ ॥

Ṛṣabhadeva dijo: Hijos míos, habiendo obtenido el cuerpo humano, no es digno afanarse día y noche por el goce de los sentidos, que aun perros y cerdos come-excremento alcanzan. Practicad una austeridad divina; así se purifica el corazón y, por la bhakti-sevā, se obtiene el bienaventurado Brahma-sukha, eterno e infinito.

Verse 2

महत्सेवां द्वारमाहुर्विमुक्ते- स्तमोद्वारं योषितां सङ्गिसङ्गम् । महान्तस्ते समचित्ता: प्रशान्ता विमन्यव: सुहृद: साधवो ये ॥ २ ॥

El servicio a los mahātmās es la puerta de la liberación; la compañía de quienes se apegan a mujeres y al sexo es la puerta de la oscuridad (infierno). Los mahātmās son ecuánimes, serenos, sin ira, amigos de todos y santos, siempre absortos en la bhakti-sevā.

Verse 3

ये वा मयीशे कृतसौहृदार्था जनेषु देहम्भरवार्तिकेषु॒ । गृहेषु जायात्मजरातिमत्सु न प्रीतियुक्ता यावदर्थाश्च लोके ॥ ३ ॥

Quienes desean avivar la conciencia de Kṛṣṇa y acrecentar su amor por Dios no se complacen en actos ajenos a Kṛṣṇa. No buscan mezclarse con quienes sólo se afanan por sostener el cuerpo. Aunque sean cabezas de familia, no se apegan a casa, esposa, hijos, amigos ni riquezas; sin embargo, no descuidan el deber y reúnen sólo lo necesario para vivir.

Verse 4

नूनं प्रमत्त: कुरुते विकर्म यदिन्द्रियप्रीतय आपृणोति । न साधु मन्ये यत आत्मनोऽय- मसन्नपि क्लेशद आस देह: ॥ ४ ॥

Quien toma la gratificación de los sentidos como meta de la vida se enloquece y comete toda clase de actos pecaminosos. No sabe que, por faltas pasadas, ya ha recibido este cuerpo que, aunque temporal, es causa de sufrimiento. Por eso, no considero propio del hombre inteligente volver a enredarse en actividades de goce sensorial que lo obligan a aceptar cuerpo tras cuerpo.

Verse 5

पराभवस्तावदबोधजातो यावन्न जिज्ञासत आत्मतत्त्वम् । यावत्क्रियास्तावदिदं मनो वै कर्मात्मकं येन शरीरबन्ध: ॥ ५ ॥

Mientras uno no indague la verdad del ātma, sufre derrota nacida de la ignorancia y sus miserias. Sea piadoso o pecaminoso, todo karma tiene fruto; al ocuparse en karma, la mente se vuelve karmātmaka y así surge el cautiverio del cuerpo. Mientras la mente esté impura, la conciencia no es clara; y mientras haya apego al resultado, se debe aceptar un cuerpo una y otra vez.

Verse 6

एवं मन: कर्मवशं प्रयुङ्क्ते अविद्ययाऽऽत्मन्युपधीयमाने । प्रीतिर्न यावन्मयि वासुदेवे न मुच्यते देहयोगेन तावत् ॥ ६ ॥

Así, el ser viviente, cubierto por la ignorancia, somete su mente al karma y a la acción interesada. Mientras no despierte el amor devocional hacia Mí, Vāsudeva, no se libera de aceptar un cuerpo material una y otra vez.

Verse 7

यदा न पश्यत्ययथा गुणेहां स्वार्थे प्रमत्त: सहसा विपश्चित् । गतस्मृतिर्विन्दति तत्र तापा- नासाद्य मैथुन्यमगारमज्ञ: ॥ ७ ॥

Aunque sea erudito, si no ve tal cual es el juego de las guṇas y se embriaga con su propio interés, pierde la memoria de su verdadero bien; entonces se refugia en el hogar basado en el sexo y allí cosecha toda clase de sufrimientos.

Verse 8

पुंस: स्त्रिया मिथुनीभावमेतं तयोर्मिथो हृदयग्रन्थिमाहु: । अतो गृहक्षेत्रसुताप्तवित्तै- र्जनस्य मोहोऽयमहं ममेति ॥ ८ ॥

La atracción entre hombre y mujer es el principio básico de la existencia material. De ese error nace el nudo del corazón, y así uno se apega al cuerpo, al hogar, a la tierra, a los hijos, a los parientes y a la riqueza, pensando: “yo y lo mío”.

Verse 9

यदा मनोहृदयग्रन्थिरस्य कर्मानुबद्धो द‍ृढ आश्लथेत । तदा जन: सम्परिवर्ततेऽस्माद् मुक्त: परं यात्यतिहाय हेतुम् ॥ ९ ॥

Cuando el fuerte nudo del corazón, atado por los frutos del karma, se afloja, uno se aparta del apego al hogar, la esposa y los hijos. Al abandonar la raíz de la ilusión —“yo y lo mío”— queda liberado y va al mundo trascendental.

Verse 10

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Oh hijos Míos, acogeos a un maestro espiritual excelso, un paramahaṁsa, y depositad vuestra fe y amor devocional en Mí, Vāsudeva. Aborreced el goce de los sentidos, tolerad la dualidad de placer y dolor, contemplad la condición sufriente de los seres, indagad la verdad y practicad austeridades por la bhakti. Escuchad Mis kathās, asociaros con los devotos, cantad y glorificad Mis cualidades, ved a todos con igualdad espiritual, abandonad la enemistad, apaciguad ira y lamento, y dejad la idea de que el yo es el cuerpo y el hogar. Estudiad las escrituras, servid en soledad, dominad prāṇa, mente y sentidos; tened firme fe en los Vedas, guardad brahmacarya, evitad la negligencia y refrenad la palabra. Así, por bhakti-yoga, brillarán conocimiento y realización, y el falso ego será removido.

Verse 11

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Oh hijos míos, debéis aceptar a un paramahaṁsa muy elevado, un maestro espiritual avanzado. De esta manera, debéis depositar vuestra fe y amor en Mí, la Suprema Personalidad de Dios. Debéis detestar la complacencia de los sentidos.

Verse 12

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Indagad filosóficamente sobre la verdad. Luego, someteos a todo tipo de austeridades y penitencias por el bien del servicio devocional. Renunciad al esfuerzo por el disfrute de los sentidos y ocupaos en el servicio del Señor.

Verse 13

हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भ‍ावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥

Cantad y glorificad al Señor Supremo, y mirad a todos por igual en la plataforma espiritual. Abandonad la enemistad y sojuzgad la ira y la lamentación. Abandonad la identificación del yo con el cuerpo y el hogar.

Verse 14

कर्माशयं हृदयग्रन्थिबन्ध- मविद्ययासादितमप्रमत्त: । अनेन योगेन यथोपदेशं सम्यग्व्यपोह्योपरमेत योगात् ॥ १४ ॥

Tal como os he aconsejado, mis queridos hijos, debéis actuar en consecuencia. Tened mucho cuidado. Por estos medios os liberaréis de la ignorancia de la actividad fruitiva, y el nudo del cautiverio en el corazón será completamente cortado.

Verse 15

पुत्रांश्च शिष्यांश्च नृपो गुरुर्वा मल्लोककामो मदनुग्रहार्थ: । इत्थं विमन्युरनुशिष्यादतज्ज्ञान् न योजयेत्कर्मसु कर्ममूढान् । कं योजयन्मनुजोऽर्थं लभेत निपातयन्नष्टद‍ृशं हि गर्ते ॥ १५ ॥

Si uno es serio acerca de volver a casa, volver a Dios, debe considerar la misericordia de la Suprema Personalidad de Dios como el objetivo principal de la vida. Las personas ignorantes que se dedican a actividades fruitivas deben ocuparse en el servicio devocional por todos los medios.

Verse 16

लोक: स्वयं श्रेयसि नष्टद‍ृष्टि- र्योऽर्थान् समीहेत निकामकाम: । अन्योन्यवैर: सुखलेशहेतो- रनन्तदु:खं च न वेद मूढ: ॥ १६ ॥

Por ignorancia, el materialista, con la visión extraviada, no conoce el sendero auspicioso de su verdadero bien. Atado por deseos lujuriosos, sólo busca el goce de los sentidos; por un placer momentáneo crea una sociedad de envidia y enemistad y se precipita al océano de sufrimiento sin fin, sin siquiera comprenderlo.

Verse 17

कस्तं स्वयं तदभिज्ञो विपश्चिद् अविद्यायामन्तरे वर्तमानम् । दृष्ट्वा पुनस्तं सघृण: कुबुद्धिं प्रयोजयेदुत्पथगं यथान्धम् ॥ १७ ॥

Si alguien, inmerso en la ignorancia, está apegado al camino del saṁsāra, ¿cómo un sabio compasivo y avanzado en conocimiento espiritual podría ocuparlo en obras fruitivas y enredarlo más? Como a un ciego que camina por el sendero equivocado, ¿cómo permitiría un hombre noble que siga hacia el peligro?

Verse 18

गुरुर्न स स्यात्स्वजनो न स स्यात् पिता न स स्याज्जननी न सा स्यात् । दैवं न तत्स्यान्न पतिश्च स स्या- न्न मोचयेद्य: समुपेतमृत्युम् ॥ १८ ॥

Quien no puede liberar a sus dependientes del camino de nacimientos y muertes repetidos jamás debería ser maestro espiritual, pariente, padre, madre, esposo ni deidad digna de adoración.

Verse 19

इदं शरीरं मम दुर्विभाव्यं सत्त्वं हि मे हृदयं यत्र धर्म: । पृष्ठे कृतो मे यदधर्म आराद् अतो हि मामृषभं प्राहुरार्या: ॥ १९ ॥

Mi cuerpo trascendental parece humano, pero no es material; es sac-cid-ānanda-vigraha, inconcebible. No estoy forzado por la naturaleza a aceptar un cuerpo; lo asumo por Mi dulce voluntad. Mi corazón también es espiritual: en él moran el dharma y el sendero del bhakti; el adharma y las obras sin devoción los he dejado lejos de Mi corazón. Por estas cualidades, los nobles me veneran como Ṛṣabhadeva, el Señor Supremo.

Verse 20

तस्माद्भवन्तो हृदयेन जाता: सर्वे महीयांसममुं सनाभम् । अक्लिष्टबुद्ध्या भरतं भजध्वं शुश्रूषणं तद्भरणं प्रजानाम् ॥ २० ॥

Por eso, queridos hijos, todos vosotros habéis nacido de Mi corazón, asiento de las cualidades espirituales. No seáis como los materialistas envidiosos. Con mente sin turbación, adorad y servid a vuestro hermano mayor Bharata, excelso en bhakti; al servirle, Me servís también a Mí, y el gobierno y cuidado de los ciudadanos se cumplirá naturalmente.

Verse 21

भूतेषु वीरुद्‍भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥

Más allá de la materia inerte, son superiores las plantas dotadas de fuerza vital; superiores a ellas, los reptiles que se mueven; superiores a éstos, los animales con inteligencia; superiores a los animales, los humanos; superiores a los humanos, los pramathas; y más arriba, los gandharvas y los siddhas: tal es el orden de excelencia.

Verse 22

भूतेषु वीरुद्‍भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥

Entre devas y asuras, Indra es el principal; por encima de Indra están los hijos directos de Brahmā, como Dakṣa; entre ellos, el supremo es el Señor Śiva; por encima de Śiva está Brahmā, aunque Brahmā también se somete a Mí; Yo soy el Dios de los dvijas, el Dvija-deva-deva.

Verse 23

न ब्राह्मणैस्तुलये भूतमन्यत् पश्यामि विप्रा: किमत: परं तु । यस्मिन्नृभि: प्रहुतं श्रद्धयाह- मश्नामि कामं न तथाग्निहोत्रे ॥ २३ ॥

Oh venerables brāhmaṇas, en este mundo no veo a nadie igual o superior a los brāhmaṇas. Cuando, con fe, los hombres Me ofrecen alimento a través de la boca de un brāhmaṇa, lo acepto con plena satisfacción; no obtengo tal deleite del alimento ofrecido en el fuego del agnihotra.

Verse 24

धृता तनूरुशती मे पुराणी येनेह सत्त्वं परमं पवित्रम् । शमो दम: सत्यमनुग्रहश्च तपस्तितिक्षानुभवश्च यत्र ॥ २४ ॥

Los Vedas son Mi eterna encarnación sonora, Mi antiguo y resplandeciente cuerpo de palabra; en ellos mora el sattva más puro. En los brāhmaṇas brillan śama, dama, satya, anugraha, tapas, titikṣā y el anubhava del jīva y del Señor Supremo.

Verse 25

मत्तोऽप्यनन्तात्परत: परस्मात् स्वर्गापवर्गाधिपतेर्न किञ्चित् । येषां किमु स्यादितरेण तेषा- मकिञ्चनानां मयि भक्तिभाजाम् ॥ २५ ॥

Yo soy el Infinito, el Todopoderoso, dador de la dicha celestial y de la liberación; sin embargo, los brāhmaṇas akincana, que participan de Mi bhakti, no Me piden disfrutes. Quien está entregado sólo a Mi servicio devocional, ¿qué necesidad tiene de solicitar algo a otros?

Verse 26

सर्वाणि मद्धिष्ण्यतया भवद्भ‍ि- श्चराणि भूतानि सुता ध्रुवाणि । सम्भावितव्यानि पदे पदे वो विविक्तद‍ृग्भिस्तदु हार्हणं मे ॥ २६ ॥

Hijos míos, no envidiéis a ningún ser, móvil o inmóvil. Sabiendo que Yo habito en todos, ofreced respeto a cada uno a cada paso; así Me rendís homenaje a Mí mismo.

Verse 27

मनोवचोद‍ृक्करणेहितस्य साक्षात्कृतं मे परिबर्हणं हि । विना पुमान् येन महाविमोहात् कृतान्तपाशान्न विमोक्तुमीशेत् ॥ २७ ॥

La verdadera función de la mente, la palabra, la vista y todos los sentidos es entregarse por completo a Mi servicio. Sin ese servicio, el ser vivo no puede liberarse del gran enredo de la existencia material, semejante al severo lazo de Yamarāja.

Verse 28

श्रीशुक उवाच एवमनुशास्यात्मजान् स्वयमनुशिष्टानपि लोकानुशासनार्थं महानुभाव: परमसुहृद्भगवानृषभापदेश उपशमशीलानामुपरतकर्मणां महामुनीनां भक्तिज्ञानवैराग्यलक्षणं पारमहंस्यधर्ममुपशिक्षमाण: स्वतनयशतज्येष्ठं परमभागवतं भगवज्जनपरायणं भरतं धरणिपालनायाभिषिच्य स्वयं भवन एवोर्वरितशरीरमात्रपरिग्रह उन्मत्त इव गगनपरिधान: प्रकीर्णकेश आत्मन्यारोपिताहवनीयो ब्रह्मावर्तात्प्रवव्राज ॥ २८ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Así, el Señor Ṛṣabhadeva, gran bienhechor de todos, instruyó a Sus propios hijos para dar ejemplo al mundo. Estas enseñanzas también instruyen a los grandes munis, pacificados y libres de obras fruitivas, en el dharma del paramahaṁsa, caracterizado por bhakti, conocimiento y desapego. Luego el Señor entronizó a Su hijo mayor, Bharata—un bhāgavata excelso, entregado a los vaiṣṇavas—para gobernar la tierra. Después, aunque aún en casa, vivió como un loco: desnudo y de cabellos revueltos; recogiendo el fuego sacrificial en Sí mismo, dejó Brahmāvarta para peregrinar por el mundo entero.

Verse 29

जडान्धमूकबधिरपिशाचोन्मादकवदवधूतवेषोऽभिभाष्यमाणोऽपि जनानां गृहीतमौनव्रतस्तूष्णीं बभूव ॥ २९ ॥

Al asumir el aspecto de avadhūta, el Señor Ṛṣabhadeva atravesó la sociedad humana como si fuera ciego, sordo y mudo, una piedra inerte, un fantasma o un loco. Aunque la gente lo llamaba con tales nombres, Él guardó voto de silencio y no habló con nadie.

Verse 30

तत्र तत्र पुरग्रामाकरखेटवाटखर्वटशिबिरव्रजघोषसार्थगिरिवनाश्रमादिष्वनुपथमवनिचरापसदै: परिभूयमानो मक्षिकाभिरिव वनगजस्तर्जनताडनावमेहनष्ठीवनग्रावशकृद्रज:प्रक्षेपपूतिवातदुरुक्तै- स्तदविगणयन्नेवासत्संस्थान एतस्मिन् देहोपलक्षणे सदपदेश उभयानुभवस्वरूपेण स्वमहिमावस्थानेनासमारोपिताहंममाभिमानत्वादविखण्डितमना: पृथिवीमेकचर: परिबभ्राम ॥ ३० ॥

Ṛṣabhadeva comenzó a recorrer ciudades, aldeas, minas, campos, valles, jardines, campamentos, corrales, asentamientos de los gopas, posadas, colinas, bosques y ermitas. Dondequiera que iba, los malvados lo rodeaban como las moscas rodean al elefante del bosque. Lo amenazaban, lo golpeaban, lo orinaban y lo escupían; a veces le arrojaban piedras, excremento y polvo; a veces soltábanle aire fétido y le dirigían palabras hirientes. Pero Él no se preocupaba, pues comprendía que el cuerpo está destinado a tal fin. Situado en la plataforma espiritual, con plena comprensión de la diferencia entre materia y espíritu, sin ego corporal y sin ira hacia nadie, caminó solo por toda la tierra.

Verse 31

अतिसुकुमारकरचरणोर:स्थलविपुलबाह्वंसगलवदनाद्यवयवविन्यास: प्रकृतिसुन्दरस्वभावहाससुमुखो नवनलिनदलायमानशिशिरतारारुणायतनयनरुचिर: सद‍ृशसुभगकपोलकर्णकण्ठनासो विगूढस्मितवदनमहोत्सवेन पुरवनितानां मनसि कुसुमशरासनमुपदधान: परागवलम्बमानकुटिलजटिलकपिशकेशभूरिभारोऽवधूतमलिननिजशरीरेण ग्रहगृहीत इवाद‍ृश्यत ॥ ३१ ॥

Las manos, los pies y el pecho del Señor Ṛṣabhadeva eran largos; sus hombros, rostro y miembros, sumamente delicados y de proporción armoniosa. Su sonrisa natural adornaba su semblante; sus ojos grandes, de tinte rojizo, se abrían como pétalos de loto recién nacido cubiertos de rocío matinal, y con solo verlos se disipaban las aflicciones. Su frente, orejas, cuello, nariz y demás rasgos eran bellísimos; su suave sonrisa cautivaba incluso el corazón de mujeres casadas, como si las flechas de Kāma las hubieran herido. Sobre su cabeza pesaba una abundancia de cabellos castaños, rizados y enmarañados; por el descuido de su cuerpo, estaban desordenados, y él parecía como si estuviera poseído por un espíritu.

Verse 32

यर्हि वाव स भगवान् लोकमिमं योगस्याद्धा प्रतीपमिवाचक्षाणस्तत्प्रतिक्रियाकर्म बीभत्सितमिति व्रतमाजगरमास्थित: शयान एवाश्नाति पिबति खादत्यवमेहति हदति स्म चेष्टमान उच्चरित आदिग्धोद्देश: ॥ ३२ ॥

Cuando el Señor Ṛṣabhadeva vio que la gente común era hostil a su práctica de yoga místico, adoptó el voto de comportarse como una pitón para neutralizar esa oposición. Permanecía tendido en un solo lugar; acostado comía y bebía, evacuaba y orinaba, y se revolcaba en ello hasta untarse todo el cuerpo, para que los elementos contrarios no se acercaran a perturbarlo.

Verse 33

तस्य ह य: पुरीषसुरभिसौगन्ध्यवायुस्तं देशं दशयोजनं समन्तात् सुरभिं चकार ॥ ३३ ॥

Por permanecer el Señor Ṛṣabhadeva en esa condición, la gente no lo molestaba; sin embargo, de sus heces y orina no emanaba mal olor. Al contrario, un aroma fragante se extendía desde ellas y perfumaba la región circundante hasta diez yojanas a la redonda.

Verse 34

एवं गोमृगकाकचर्यया व्रजंस्तिष्ठन्नासीन: शयान: काकमृगगोचरित: पिबति खादत्यवमेहति स्म ॥ ३४ ॥

De este modo, el Señor Ṛṣabhadeva siguió la conducta de vacas, ciervos y cuervos. A veces caminaba, a veces permanecía de pie en un lugar, a veces se sentaba y a veces se acostaba, exactamente como vacas, ciervos y cuervos. Así comía, bebía, evacuaba y orinaba, y de ese modo engañaba a la gente.

Verse 35

इति नानायोगचर्याचरणो भगवान् कैवल्यपतिऋर्षभोऽविरतपरममहानन्दानुभव आत्मनि सर्वेषां भूतानामात्मभूते भगवति वासुदेव आत्मनोऽव्यवधानानन्तरोदरभावेन सिद्धसमस्तार्थपरिपूर्णो योगैश्वर्याणि वैहायसमनोजवान्तर्धानपरकायप्रवेशदूरग्रहणादीनि यद‍ृच्छयोपगतानि नाञ्जसा नृप हृदयेनाभ्यनन्दत् ॥ ३५ ॥

Oh rey Parīkṣit, para mostrar a los yogīs el proceso místico, el Señor Ṛṣabhadeva practicó diversas disciplinas de yoga y realizó actos maravillosos. En verdad era el señor de la liberación y permanecía incesantemente absorto en el supremo éxtasis trascendental. Unido sin interrupción, en bhāva de amor, al Bhagavān Vāsudeva —el Ātman de todos los seres—, estaba pleno y perfecto en toda realización. Por sí solas acudieron a él las opulencias yóguicas: viajar por el cielo a la velocidad de la mente, aparecer y desaparecer, entrar en el cuerpo ajeno y ver a grandes distancias; aun así, no se complació en ejercerlas.