Adhyaya 15

Verse 1

श्रीशुक उवाच भरतस्यात्मज: सुमतिर्नामाभिहितो यमु ह वाव केचित्पाखण्डिन ऋषभपदवीमनुवर्तमानं चानार्या अवेदसमाम्नातां देवतां स्वमनीषया पापीयस्या कलौ कल्पयिष्यन्ति ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva dijo: El hijo de Bharata, llamado Sumati, siguió la senda de Ṛṣabhadeva; pero en la era de Kali, gente impostora, incivil y contraria a los Vedas inventará por su mente una deidad no védica, lo tomará por Buddhadeva y difundirá esa doctrina.

Verse 2

तस्माद्‍वृद्धसेनायां देवताजिन्नाम पुत्रोऽभवत् ॥ २ ॥

Luego, del vientre de Vṛddhasenā, esposa de Sumati, nació un hijo llamado Devatājit.

Verse 3

अथासुर्यां तत्तनयो देवद्युम्नस्ततो धेनुमत्यां सुत: परमेष्ठी तस्य सुवर्चलायां प्रतीह उपजात: ॥ ३ ॥

Después, en el vientre de Āsurī, esposa de Devatājit, nació Devadyumna. Devadyumna engendró en Dhenumatī a Parameṣṭhī, y Parameṣṭhī engendró en Suvarcalā a Pratīha.

Verse 4

य आत्मविद्यामाख्याय स्वयं संशुद्धो महापुरुषमनुसस्मार ॥ ४ ॥

El rey Pratīha difundió personalmente los principios de la autorrealización; así se purificó y se volvió un gran devoto del Señor Viṣṇu, la Persona Suprema, realizándolo de manera directa.

Verse 5

प्रतीहात्सुवर्चलायां प्रतिहर्त्रादयस्त्रय आसन्निज्याकोविदा: सूनव: प्रतिहर्तु: स्तुत्यामजभूमानावजनिषाताम् ॥ ५ ॥

En el vientre de su esposa Suvarcalā, Pratīha engendró tres hijos: Pratihartā, Prastotā y Udgātā, muy expertos en los ritos védicos. Pratihartā engendró en su esposa Stutī dos hijos llamados Aja y Bhūmā.

Verse 6

भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्तत: प्रस्तावो देवकुल्यायां प्रस्तावान्नियुत्सायां हृदयज आसीद्विभुर्विभो रत्यां च पृथुषेणस्तस्मान्नक्त आकूत्यां जज्ञे नक्ताद्‍द्रुतिपुत्रो गयो राजर्षिप्रवर उदारश्रवा अजायत साक्षाद्भ‍गवतो विष्णोर्जगद्रिरक्षिषया गृहीतसत्त्वस्य कलाऽऽत्मवत्त्वादिलक्षणेन महापुरुषतां प्राप्त: ॥ ६ ॥

En el vientre de Ṛṣikulyā, esposa de Bhūmā, nació Udgītha. De la esposa de Udgītha, Devakulyā, nació Prastāva; Prastāva engendró a Vibhu en Niyutsā; Vibhu engendró a Pṛthuṣeṇa en Ratī; Pṛthuṣeṇa engendró a Nakta en Ākūti; y de Druti, esposa de Nakta, nació el gran rey Gaya. Gaya fue célebre y piadoso, el mejor de los reyes santos. Puesto que era una expansión directa del Señor Viṣṇu, protector del universo, que mora en la bondad trascendental llamada viśuddha-sattva, Mahārāja Gaya también permanecía en viśuddha-sattva; por ello, colmado de conocimiento divino, fue llamado Mahāpuruṣa.

Verse 7

स वै स्वधर्मेण प्रजापालन पोषणप्रीणनोपलालनानुशासनलक्षणेनेज्यादिना च भगवति महापुरुषे परावरे ब्रह्मणि सर्वात्मनार्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविच्चरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्‍भक्तियोगेन चाभीक्ष्णश: परिभावितातिशुद्ध मतिरुपरतानात्म्य आत्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७ ॥

El rey Gaya, cumpliendo su svadharma, protegía a los súbditos, los sustentaba, los complacía, los consolaba con palabras dulces y los instruía con recta disciplina; y mediante sacrificios y deberes de jefe de hogar ofrecía todo al Bhagavān Mahāpuruṣa, el Parabrahman, Alma de todos. Por el bhakti-yoga obtenido al servir los pies de los devotos conocedores de Brahman, su mente se volvió purísima; libre de la noción corporal, aun en realización de Brahman gobernaba sin orgullo.

Verse 8

तस्येमां गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति ॥ ८ ॥

Oh Parīkṣit, descendiente de los Pāṇḍu, los eruditos versados en Purāṇas e historias cantan esta gāthā en alabanza del rey Gaya.

Verse 9

गयं नृप: क: प्रतियाति कर्मभि-र्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोप्ता । समागतश्री: सदसस्पति: सतांसत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते ॥ ९ ॥

El rey Gaya era ejecutor de yajñas, sagaz y experto en las escrituras védicas, guardián de múltiples dharmas, colmado de esplendor, líder en la asamblea de los nobles y servidor de los santos devotos. ¿Quién podría igualarlo en tales obras? Era como una kalā del Bhagavān, una expansión plenamente cualificada.

Verse 10

यमभ्यषिञ्चन् परया मुदा सती:सत्याशिषो दक्षकन्या: सरिद्भ‍ि: । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिषोनिराशिषो गुणवत्सस्‍नुतोधा: ॥ १० ॥

Las castas hijas de Dakṣa—como Śraddhā, Maitrī y Dayā—cuyas bendiciones siempre se cumplían, bañaron con júbilo a Mahārāja Gaya con aguas sagradas de los ríos. Al ver sus virtudes, la Tierra personificada apareció como vaca y, como si viera a su ternero, derramó abundante “leche” de prosperidad para los ciudadanos; pero Gaya en lo personal era sin deseos.

Verse 11

छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान्दुदूहुराजह्रुरथो बलिं नृपा: । प्रत्यञ्चिता युधि धर्मेण विप्रायदाशिषां षष्ठमंशं परेत्य ॥ ११ ॥

Aunque Mahārāja Gaya no tenía deseos personales, por la fuerza de los chandas-mantras védicos y la ejecución de yajñas, los frutos se cumplían por sí solos. Los reyes que guerreaban con él se veían obligados a luchar conforme al dharma y, satisfechos, le ofrecían tributos y presentes. Asimismo, los brāhmaṇas de su reino quedaban complacidos con su generosa caridad; por ello, para su bien en la vida futura, le otorgaron una sexta parte del mérito de sus bendiciones piadosas.

Verse 12

यस्याध्वरे भगवानध्वरात्मामघोनि माद्यत्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोग-समर्पितेज्याफलमाजहार ॥ १२ ॥

En los sacrificios de Mahārāja Gaya abundaba el soma, el licor embriagante. El rey Indra solía venir y embriagarse bebiendo grandes cantidades de soma-rasa. Asimismo, el Señor Supremo, Viṣṇu, el yajña-puruṣa, acudió y aceptó personalmente los frutos del sacrificio ofrecidos con devoción pura y firme en la arena ritual.

Verse 13

यत्प्रीणनाद्ब‍‌र्हिषि देवतिर्यङ्-मनुष्यवीरुत्तृणमाविरिञ्चात् । प्रीयेत सद्य: स ह विश्वजीव:प्रीत: स्वयं प्रीतिमगाद्गयस्य ॥ १३ ॥

Cuando el Señor Supremo se complace con las acciones de alguien, automáticamente se complacen todos los seres—desde Brahmā: semidioses, humanos, animales, aves, abejas, enredaderas, árboles, hierbas y cuanto vive. El Señor, Alma Suprema de todos, es por naturaleza plenamente satisfecho; aun así, vino al recinto de Mahārāja Gaya y declaró: «Estoy plenamente complacido».

Verse 14

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

En el vientre de Gayantī, Mahārāja Gaya engendró tres hijos: Citraratha, Sugati y Avarodhana. De Citraratha y su esposa Ūrṇā nació Samrāṭ; de Samrāṭ y Utkalā nació Marīci. De Marīci y Bindumatī nació Bindu; de Bindu y Saraghā nació Madhu. De Madhu y Sumanā nació Vīravrata; de Vīravrata y Bhojā nacieron Manthu y Pramanthu. De Manthu y Satyā nació Bhauvana; de Bhauvana y Dūṣaṇā nació Tvaṣṭā. De Tvaṣṭā y Virocanā nació Viraja; y de Viraja y Viṣūcī nacieron cien hijos y una hija, siendo Śatajit el más destacado.

Verse 15

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

En el vientre de Gayantī, Gaya tuvo tres hijos: Citraratha, Sugati y Avarodhana. De Citraratha y Ūrṇā nació Samrāṭ; de Samrāṭ y Utkalā nació Marīci. De Marīci y Bindumatī nació Bindu; de Bindu y Saraghā nació Madhu. De Madhu y Sumanā nació Vīravrata; de Vīravrata y Bhojā nacieron Manthu y Pramanthu. De Manthu y Satyā nació Bhauvana; de Bhauvana y Dūṣaṇā nació Tvaṣṭā. De Tvaṣṭā y Virocanā nació Viraja; y de Viraja y Viṣūcī nacieron cien hijos y una hija, siendo Śatajit el más excelso.

Verse 16

तत्रायं श्लोक:— प्रैयव्रतं वंशमिमं विरजश्चरमोद्भ‍व: । अकरोदत्यलं कीर्त्या विष्णु: सुरगणं यथा ॥ १६ ॥

Hay un verso célebre acerca del rey Viraja: «Como último descendiente de la dinastía de Priyavrata, Viraja adornó ese linaje con una fama incomparable, tal como el Señor Viṣṇu, por Su potencia trascendental, engalana y bendice a los semidioses».