Adhyaya 15

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच ऐलस्य चोर्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप । आयु: श्रुतायु: सत्यायू रयोऽथ विजयो जय: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī continuó: Oh rey Parīkṣit, del vientre de Urvaśī, Purūravā (hijo de Ilā) engendró seis hijos: Āyu, Śrutāyu, Satyāyu, Raya, Vijaya y Jaya.

Verse 2

श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥

El hijo de Śrutāyu fue Vasumān; el de Satyāyu, Śrutañjaya; el de Raya, Eka; el de Jaya, Amita; y el de Vijaya, Bhīma. El hijo de Bhīma fue Kāñcana; el de Kāñcana, Hotraka; y el de Hotraka, Jahnu, quien bebió de un solo sorbo todas las aguas del sagrado Ganges.

Verse 3

श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥

El hijo de Śrutāyu fue Vasumān; el de Satyāyu, Śrutañjaya; el de Raya, Eka; el de Jaya, Amita; y el de Vijaya, Bhīma. El hijo de Bhīma fue Kāñcana; el de Kāñcana, Hotraka; y el de Hotraka, Jahnu, quien bebió de un solo sorbo todas las aguas del sagrado Ganges.

Verse 4

जह्नोस्तु पुरुस्तस्याथ बलाकश्चात्मजोऽजक: । तत: कुश: कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वसु: । कुशनाभश्च चत्वारो गाधिरासीत् कुशाम्बुज: ॥ ४ ॥

El hijo de Jahnu fue Puru; el de Puru, Balāka; el de Balāka, Ajaka; y el de Ajaka, Kuśa. Kuśa tuvo cuatro hijos: Kuśāmbu, Tanaya, Vasu y Kuśanābha. El hijo de Kuśāmbu fue Gādhi.

Verse 5

तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसद‍ृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥

El rey Gādhi tenía una hija llamada Satyavatī, a quien el sabio brāhmaṇa Ṛcīka pidió por esposa. Mas Gādhi lo juzgó un pretendiente impropio y dijo: “Somos de la estirpe Kuśika; como śulka por mi hija, trae mil caballos resplandecientes como la luna, cada uno con una oreja negra.”

Verse 6

तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसद‍ृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥

El rey Gādhi tenía una hija llamada Satyavatī, a quien el sabio brāhmaṇa Ṛcīka pidió por esposa. Mas Gādhi lo juzgó un pretendiente impropio y dijo: “Somos de la estirpe Kuśika; como śulka por mi hija, trae mil caballos resplandecientes como la luna, cada uno con una oreja negra.”

Verse 7

इत्युक्तस्तन्मतं ज्ञात्वा गत: स वरुणान्तिकम् । आनीय दत्त्वा तानश्वानुपयेमे वराननाम् ॥ ७ ॥

Cuando el rey Gādhi hizo tal exigencia, el gran sabio Ṛcīka comprendió su intención. Por ello fue ante el deva Varuṇa y trajo los mil caballos solicitados. Tras entregarlos, desposó a la hermosa hija del rey.

Verse 8

स ऋषि: प्रार्थित: पत्‍न्या श्वश्र्वा चापत्यकाम्यया । श्रपयित्वोभयैर्मन्त्रैश्चरुं स्‍नातुं गतो मुनि: ॥ ८ ॥

Después, la esposa de Ṛcīka Muni y su suegra, ambas deseosas de un hijo, le rogaron que preparara una ofrenda (caru). Ṛcīka cocinó dos caru: uno para su esposa con un mantra de brāhmaṇa y otro para su suegra con un mantra de kṣatriya; luego salió a bañarse.

Verse 9

तावत् सत्यवती मात्रा स्वचरुं याचिता सती । श्रेष्ठं मत्वा तयायच्छन्मात्रे मातुरदत् स्वयम् ॥ ९ ॥

Mientras tanto, la madre de Satyavatī pensó que la porción de caru preparada para su hija debía ser superior, y se la pidió. Satyavatī le dio su propio caru a su madre y ella misma comió el caru de su madre.

Verse 10

तद् विदित्वा मुनि: प्राह पत्नीं कष्टमकारषी: । घोरो दण्डधर: पुत्रो भ्राता ते ब्रह्मवित्तम: ॥ १० ॥

Cuando el gran sabio Ṛcīka regresó tras bañarse y comprendió lo ocurrido en su ausencia, dijo a su esposa Satyavatī: “Has cometido un grave error. Tu hijo será un kṣatriya feroz, portador del castigo, capaz de sancionar a todos; y tu hermano será un erudito supremo en la ciencia espiritual.”

Verse 11

प्रसादित: सत्यवत्या मैवं भूरिति भार्गव: । अथ तर्हि भवेत् पौत्रो जमदग्निस्ततोऽभवत् ॥ ११ ॥

Sin embargo, Satyavatī apaciguó a Bhārgava Ṛcīka con palabras serenas y le rogó que su hijo no fuese un kṣatriya feroz. Ṛcīka respondió: “Entonces tu nieto tendrá espíritu de kṣatriya.” Así nació Jamadagni como hijo de Satyavatī.

Verse 12

सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥

Satyavatī, con el tiempo, se volvió el río sagrado Kauśikī, purificador del mundo entero. Su hijo, el sabio Jamadagni, tomó por esposa a Reṇukā, hija de Reṇu. Del vientre de Reṇukā, por la simiente de Jamadagni, nacieron muchos hijos, encabezados por Vasumān; el menor se llamó Rāma, célebre como Paraśurāma.

Verse 13

सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥

Satyavatī, con el tiempo, se volvió el río sagrado Kauśikī, purificador del mundo entero. Su hijo, el sabio Jamadagni, tomó por esposa a Reṇukā, hija de Reṇu. Del vientre de Reṇukā, por la simiente de Jamadagni, nacieron muchos hijos, encabezados por Vasumān; el menor se llamó Rāma, célebre como Paraśurāma.

Verse 14

यमाहुर्वासुदेवांशं हैहयानां कुलान्तकम् । त्रि:सप्तकृत्वो य इमां चक्रे नि:क्षत्रियां महीम् ॥ १४ ॥

Los sabios reconocen a este Paraśurāma como la célebre encarnación, una porción de Vāsudeva, que puso fin a la dinastía Haihaya. Él hizo la tierra sin kṣatriyas veintiuna veces, exterminándolos una y otra vez.

Verse 15

द‍ृप्तं क्षत्रं भुवो भारमब्रह्मण्यमनीनशत् । रजस्तमोवृतमहन् फल्गुन्यपि कृतेꣷहसि ॥ १५ ॥

Cuando la casta guerrera, envanecida y velada por rajas y tamas, se volvió una carga para la tierra y dejó de honrar el dharma de los brāhmaṇas, Paraśurāma los abatió. Aunque su falta no era muy grave, los mató para aliviar el peso del mundo.

Verse 16

श्रीराजोवाच किं तदंहो भगवतो राजन्यैरजितात्मभि: । कृतं येन कुलं नष्टं क्षत्रियाणामभीक्ष्णश: ॥ १६ ॥

El rey Parīkṣit preguntó: «Oh, excelso sabio, ¿qué ofensa cometieron los kṣatriyas, incapaces de dominar sus sentidos, contra el Señor Paraśurāma, encarnación de la Suprema Persona, para que su linaje fuera aniquilado una y otra vez?»

Verse 17

श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī dijo: Kārtavīryārjuna, rey de los Haihayas y el mejor de los kṣatriyas, al adorar a Dattātreya—expansión de Nārāyaṇa—recibió mil brazos.

Verse 18

श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥

Se volvió invencible ante los enemigos y obtuvo sentidos sin obstáculo, belleza, esplendor, poder, fama, fuerza y la potencia mística de las perfecciones del yoga.

Verse 19

श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥

Obtuvo la soberanía del yoga y la opulencia, con cualidades como aṇimā y otras; y, plenamente glorioso, recorrió los mundos sin oposición, como el viento.

Verse 20

स्त्रीरत्नैरावृत: क्रीडन् रेवाम्भसि मदोत्कट: । वैजयन्तीं स्रजं बिभ्रद् रुरोध सरितं भुजै: ॥ २० ॥

Una vez, mientras se divertía en las aguas del río Reva (Narmadā), el engreído Kārtavīryārjuna, rodeado de bellas mujeres y con una guirnalda de victoria, detuvo la corriente con sus brazos.

Verse 21

विप्लावितं स्वशिबिरं प्रतिस्रोत:सरिज्जलै: । नामृष्यत् तस्य तद् वीर्यं वीरमानी दशानन: ॥ २१ ॥

Al hacer que el agua corriera a contracorriente, el campamento de Rāvaṇa quedó inundado; el Rāvaṇa de diez cabezas, que se tenía por gran héroe, no pudo tolerar el poder de Kārtavīryārjuna.

Verse 22

गृहीतो लीलया स्त्रीणां समक्षं कृतकिल्बिष: । माहिष्मत्यां सन्निरुद्धो मुक्तो येन कपिर्यथा ॥ २२ ॥

Cuando Rāvaṇa intentó ultrajar a Kārtavīryārjuna ante las mujeres, cometió una grave ofensa. Entonces Kārtavīryārjuna lo apresó con facilidad, como se atrapa a un mono, lo retuvo en Māhiṣmatī y luego lo dejó ir con desdén.

Verse 23

स एकदा तु मृगयां विचरन् विजने वने । यद‍ृच्छयाश्रमपदं जमदग्नेरुपाविशत् ॥ २३ ॥

Cierta vez, mientras Kārtavīryārjuna vagaba cazando en un bosque solitario, por azar llegó a la morada del sabio Jamadagni.

Verse 24

तस्मै स नरदेवाय मुनिरर्हणमाहरत् । ससैन्यामात्यवाहाय हविष्मत्या तपोधन: ॥ २४ ॥

El sabio Jamadagni, rico en austeridad en el bosque, recibió debidamente a aquel rey junto con sus soldados, ministros y porteadores. Gracias a Havishmatī, la vaca kāmadhenu, proveyó todo lo necesario para honrar a los huéspedes.

Verse 25

स वै रत्नं तु तद् दृष्ट्वा आत्मैश्वर्यातिशायनम् । तन्नाद्रियताग्निहोत्र्यां साभिलाष: सहैहय: ॥ २५ ॥

Al ver aquella kāmadhenu en forma de joya, Kārtavīryārjuna pensó que Jamadagni lo superaba en poder y riqueza. Por eso él y los Haihayas no apreciaron mucho la acogida del sabio; al contrario, codiciaron poseer esa kāmadhenu, útil para el sacrificio agnihotra.

Verse 26

हविर्धानीमृषेर्दर्पान्नरान् हर्तुमचोदयत् । ते च माहिष्मतीं निन्यु: सवत्सां क्रन्दतीं बलात् ॥ २६ ॥

Envanecido por el poder material, Kārtavīryārjuna incitó a sus hombres a robar la Havirdhānī (kāmadhenu) del sabio. Así, por la fuerza, llevaron a Māhiṣmatī a la kāmadhenu que lloraba, junto con su ternero.

Verse 27

अथ राजनि निर्याते राम आश्रम आगत: । श्रुत्वा तत् तस्य दौरात्म्यं चुक्रोधाहिरिवाहत: ॥ २७ ॥

Luego el rey Kārtavīryārjuna partió llevándose a la kāmadhenu. Paraśurāma regresó al āśrama; al oír aquella vileza, el hijo menor de Jamadagni se encendió en ira, como serpiente pisoteada.

Verse 28

घोरमादाय परशुं सतूणं वर्म कार्मुकम् । अन्वधावत दुर्मर्षो मृगेन्द्र इव यूथपम् ॥ २८ ॥

Empuñando su terrible paraśu, con carcaj, armadura y arco, Paraśurāma, incontenible de ira, persiguió a Kārtavīryārjuna como el león persigue al elefante.

Verse 29

तमापतन्तं भृगुवर्यमोजसा धनुर्धरं बाणपरश्वधायुधम् । ऐणेयचर्माम्बरमर्कधामभि- र्युतं जटाभिर्दद‍ृशे पुरीं विशन् ॥ २९ ॥

Cuando Kārtavīryārjuna entraba en su capital, Māhiṣmatī Purī, vio a Paraśurāma, el más excelso de la estirpe de Bhṛgu, abalanzarse tras él, armado con arco, flechas, paraśu y escudo; cubierto con piel de ciervo negro y con sus jatas resplandeciendo como el sol.

Verse 30

अचोदयद्धस्तिरथाश्वपत्तिभि- र्गदासिबाणर्ष्टिशतघ्निशक्तिभि: । अक्षौहिणी: सप्तदशातिभीषणा- स्ता राम एको भगवानसूदयत् ॥ ३० ॥

Al ver a Paraśurāma, Kārtavīryārjuna se llenó de temor y envió elefantes, carros, caballos e infantería armados con mazas, espadas, flechas, ṛṣṭis, śataghnīs, śaktis y otras armas, hasta diecisiete akṣauhiṇīs de tropas terribles. Pero el Señor Paraśurāma, él solo, los aniquiló a todos.

Verse 31

यतो यतोऽसौ प्रहरत्परश्वधो मनोऽनिलौजा: परचक्रसूदन: । ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकन्धरा निपेतुरुर्व्यां हतसूतवाहना: ॥ ३१ ॥

Paraśurāma, diestro en abatir la fuerza del enemigo, se movía con la rapidez de la mente y del viento, segando con su paraśu. Dondequiera que golpeaba, los adversarios caían: brazos, muslos y hombros cercenados; los aurigas muertos, y los elefantes y caballos portadores, aniquilados.

Verse 32

द‍ृष्ट्वा स्वसैन्यं रुधिरौघकर्दमे रणाजिरे रामकुठारसायकै: । विवृक्णवर्मध्वजचापविग्रहं निपातितं हैहय आपतद् रुषा ॥ ३२ ॥

Al ver a su ejército destruido por el hacha y las flechas del Señor Parashurama, convirtiendo el campo de batalla en lodo sangriento, Kartaviryarjuna se precipitó enfurecido.

Verse 33

अथार्जुन: पञ्चशतेषु बाहुभि- र्धनु:षु बाणान् युगपत् स सन्दधे । रामाय रामोऽस्त्रभृतां समग्रणी- स्तान्येकधन्वेषुभिराच्छिनत् समम् ॥ ३३ ॥

Entonces Kartaviryarjuna, con sus mil brazos, preparó flechas en quinientos arcos simultáneamente. Pero el Señor Parashurama cortó todos ellos con un solo arco.

Verse 34

पुन: स्वहस्तैरचलान् मृधेऽङ्‌घ्रिपा- नुत्क्षिप्य वेगादभिधावतो युधि । भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद राम: प्रसभं त्वहेरिव ॥ ३४ ॥

Cuando sus flechas fueron cortadas, arrancó árboles y colinas y atacó. Parashurama entonces cortó sus brazos con su hacha, como si cortara las cabezas de una serpiente.

Verse 35

कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: श‍ृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥

Parashurama cortó su cabeza como la cima de una montaña. Al ver a su padre muerto, sus hijos huyeron aterrados. Luego devolvió la sufrida vaca Kamadhenu a su padre Jamadagni.

Verse 36

कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: श‍ृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥

Parashurama cortó su cabeza como la cima de una montaña. Al ver a su padre muerto, sus hijos huyeron aterrados. Luego devolvió la sufrida vaca Kamadhenu a su padre Jamadagni.

Verse 37

स्वकर्म तत्कृतं राम: पित्रे भ्रातृभ्य एव च । वर्णयामास तच्छ्रुत्वा जमदग्निरभाषत ॥ ३७ ॥

Paraśurāma relató a su padre y a sus hermanos sus actos al dar muerte a Kārtavīryārjuna. Al oírlo, Jamadagni habló así a su hijo.

Verse 38

राम राम महाबाहो भवान् पापमकारषीत् । अवधीन्नरदेवं यत्सर्वदेवमयं वृथा ॥ ३८ ॥

¡Oh Rāma de brazos poderosos! Has cometido un pecado innecesario: has matado al rey, considerado encarnación de todos los semidioses.

Verse 39

वयं हि ब्राह्मणास्तात क्षमयार्हणतां गता: । यया लोकगुरुर्देव: पारमेष्ठ्यमगात् पदम् ॥ ३९ ॥

Hijo mío, somos brāhmaṇas; por la virtud del perdón hemos llegado a ser venerables para la gente. Por esa misma cualidad, el dios Brahmā, maestro del mundo, alcanzó su elevada posición.

Verse 40

क्षमया रोचते लक्ष्मीर्ब्राह्मी सौरी यथा प्रभा । क्षमिणामाशु भगवांस्तुष्यते हरिरीश्वर: ॥ ४० ॥

Por el perdón resplandece la fortuna brāhmica como el fulgor del sol. A quienes perdonan, el Señor Hari se complace pronto.

Verse 41

राज्ञो मूर्धाभिषिक्तस्य वधो ब्रह्मवधाद् गुरु: । तीर्थसंसेवया चांहो जह्यङ्गाच्युतचेतन: ॥ ४१ ॥

Hijo mío, matar a un rey ungido es un pecado más grave que matar a un brāhmaṇa. Pero ahora, si fijas tu mente en Acyuta y sirves los lugares santos, podrás expiar ese gran pecado.