Adhyaya 80

Verse 1

श्रीराजोवाच भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मन: । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य श्रोतुमिच्छामि हे प्रभो ॥ १ ॥

El rey Parīkṣit dijo: Señor mío, oh Prabhu, deseo oír acerca de otras hazañas valerosas de Mukunda, el gran alma cuyo poder heroico es ilimitado.

Verse 2

को नु श्रुत्वासकृद् ब्रह्मन्नुत्तम:श्लोकसत्कथा: । विरमेत विशेषज्ञो विषण्ण: काममार्गणै: ॥ २ ॥

Oh brāhmaṇa, ¿cómo podría alguien que conoce la esencia de la vida y está hastiado de buscar el goce de los sentidos abandonar los temas trascendentales del Señor Uttamaḥśloka después de oírlos repetidas veces?

Verse 3

सा वाग् यया तस्य गुणान् गृणीते करौ च तत्कर्मकरौ मनश्च । स्मरेद् वसन्तं स्थिरजङ्गमेषु श‍ृणोति तत्पुण्यकथा: स कर्ण: ॥ ३ ॥

La palabra verdadera es la que canta las cualidades del Señor; manos verdaderas son las que obran para Su servicio; mente verdadera es la que Lo recuerda, morando Él en lo móvil y lo inmóvil; y oídos verdaderos son los que escuchan Sus relatos santificadores.

Verse 4

शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमान- मेत्तदेव यत् पश्यति तद्धि चक्षु: । अङ्गानि विष्णोरथ तज्जनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम् ॥ ४ ॥

La cabeza verdadera es la que se inclina ante el Señor manifestado en lo móvil y lo inmóvil; los ojos verdaderos son los que ven sólo al Señor; y los miembros verdaderos son los que honran siempre el agua que ha bañado los pies de Viṣṇu o los de Sus devotos.

Verse 5

सूत उवाच विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणि: । वासुदेवे भगवति निमग्नहृदयोऽब्रवीत् ॥ ५ ॥

Sūta Gosvāmī dijo: Interrogado por el rey Viṣṇurāta, el poderoso sabio Bādarāyaṇi respondió, con el corazón plenamente absorto en la meditación de Vāsudeva, la Suprema Personalidad de Dios.

Verse 6

श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीत् सखा कश्चिद् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तम: । विरक्त इन्द्रियार्थेषु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रिय: ॥ ६ ॥

Śukadeva dijo: Kṛṣṇa tenía un amigo brāhmaṇa, excelso en el conocimiento védico. Estaba desapegado de los placeres de los sentidos, era de ánimo sereno y tenía los sentidos dominados.

Verse 7

यद‍ृच्छयोपपन्नेन वर्तमानो गृहाश्रमी । तस्य भार्या कुचैलस्य क्षुत्क्षामा च तथाविधा ॥ ७ ॥

Aunque vivía como cabeza de familia, se mantenía con lo que llegaba por sí solo. La esposa de aquel brāhmaṇa mal vestido sufría con él y estaba consumida por el hambre.

Verse 8

पतिव्रता पतिं प्राह म्‍लायता वदनेन सा । दरिद्रं सीदमाना वै वेपमानाभिगम्य च ॥ ८ ॥

La casta esposa del brāhmaṇa empobrecido se acercó a él con el rostro marchito por la aflicción; temblando de miedo, habló así.

Verse 9

ननु ब्रह्मन् भगवत: सखा साक्षाच्छ्रिय: पति: । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च भगवान् सात्वतर्षभ: ॥ ९ ॥

Oh brāhmaṇa, ¿acaso el Bhagavān, esposo de Śrī (Lakṣmī), no es tu amigo personal? Ese Śrī Kṛṣṇa, el más excelso de los Yādavas, es compasivo con los brāhmaṇas y pronto a dar refugio.

Verse 10

तमुपैहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यति द्रविणं भूरि सीदते ते कुटुम्बिने ॥ १० ॥

Oh afortunado, acércate a Él, el refugio supremo de los santos. Sin duda dará abundante riqueza a ti, que sufres como jefe de familia.

Verse 11

आस्तेऽधुना द्वारवत्यां भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । स्मरत: पादकमलमात्मानमपि यच्छति । किं न्वर्थकामान् भजतो नात्यभीष्टान् जगद्गुरु: ॥ ११ ॥

Ahora el Señor Śrī Kṛṣṇa, soberano de los Bhojas, Vṛṣṇis y Andhakas, reside en Dvārakā. Puesto que Él entrega incluso Su propio Ser a quien recuerda Sus pies de loto, ¿qué duda hay de que el Jagad-guru concederá prosperidad y goce a Su sincero adorador, cosas ni siquiera muy deseables?

Verse 12

स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥

Cuando su esposa le suplicó repetidas veces, el brāhmaṇa pensó: «Ver a Uttamaśloka, el Señor de las sublimes alabanzas, es la ganancia suprema». Decidió entonces partir y dijo: «Esposa virtuosa, si en casa hay algún presente que pueda llevar, dámelo».

Verse 13

स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥

Al ser implorado una y otra vez por su esposa, el brāhmaṇa pensó: «Ver a Śrī Kṛṣṇa, el Uttamaśloka, es en verdad la ganancia suprema». Así decidió partir y dijo: «Esposa virtuosa, si en casa hay algo que pueda llevar como ofrenda, dámelo».

Verse 14

याचित्वा चतुरो मुष्टीन् विप्रान् पृथुकतण्डुलान् । चैलखण्डेन तान् बद्ध्वा भर्त्रे प्रादादुपायनम् ॥ १४ ॥

La esposa de Sudāmā pidió a los brāhmaṇas vecinos cuatro puñados de arroz aplastado; lo ató en un trozo de tela rasgada y se lo dio a su marido como ofrenda para el Señor Kṛṣṇa.

Verse 15

स तानादाय विप्राग्र्‍य: प्रययौ द्वारकां किल । कृष्णसन्दर्शनं मह्यं कथं स्यादिति चिन्तयन् ॥ १५ ॥

Tomando el arroz aplastado, el santo brāhmaṇa partió hacia Dvārakā, pensando sin cesar: «¿Cómo podré obtener la audiencia de Śrī Kṛṣṇa?»

Verse 16

त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वय‍ष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥

El brāhmaṇa erudito (junto con algunos brāhmaṇas locales) pasó tres puestos de guardia y atravesó tres portales; luego caminó entre las casas de los Andhakas y Vṛṣṇis, devotos fieles al dharma de Acyuta, por donde normalmente nadie podía transitar. Después entró en uno de los opulentos palacios de las dieciséis mil reinas del Señor Hari, y al hacerlo sintió como si alcanzara el brahmānanda de la liberación.

Verse 17

त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वय‍ष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥

El brāhmaṇa erudito (junto con algunos brāhmaṇas locales) pasó tres puestos de guardia y atravesó tres portales; luego caminó entre las casas de los Andhakas y Vṛṣṇis, devotos fieles al dharma de Acyuta, por donde normalmente nadie podía transitar. Después entró en uno de los opulentos palacios de las dieciséis mil reinas del Señor Hari, y al hacerlo sintió como si alcanzara el brahmānanda de la liberación.

Verse 18

तं विलोक्याच्युतो दूरात् प्रियापर्यङ्कमास्थित: । सहसोत्थाय चाभ्येत्य दोर्भ्यां पर्यग्रहीन्मुदा ॥ १८ ॥

En ese momento el Señor Acyuta estaba sentado en el lecho de Su consorte. Al ver al brāhmaṇa a cierta distancia, se levantó de inmediato, avanzó a recibirlo y, con gran gozo, lo abrazó con ambos brazos.

Verse 19

सख्यु: प्रियस्य विप्रर्षेरङ्गसङ्गातिनिर्वृत: । प्रीतो व्यमुञ्चदब्बिन्दून् नेत्राभ्यां पुष्करेक्षण: ॥ १९ ॥

Al tocar el cuerpo de su querido amigo, el sabio brāhmaṇa, el Señor supremo de ojos de loto se colmó de éxtasis y, por amor, dejó caer lágrimas de Sus ojos.

Verse 20

अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्ल‍ोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥

Luego el Señor Kṛṣṇa sentó a Su amigo Sudāmā en el lecho. Oh rey, el Bhagavān que purifica al mundo le rindió honores personalmente: le lavó los pies y roció esa agua sobre Su propia cabeza. Después lo ungió con pastas de sándalo, aguru y kuṅkuma de fragancia divina; y, gozoso, lo adoró con incienso aromático y hileras de lámparas. Por último le ofreció betel y el don de una vaca, y le dio la bienvenida con palabras dulces.

Verse 21

अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्ल‍ोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥

Luego el Señor Kṛṣṇa sentó a Su amigo Sudāmā en el lecho. Oh rey, el Bhagavān que purifica al mundo le rindió honores personalmente: le lavó los pies y roció esa agua sobre Su propia cabeza. Después lo ungió con pastas de sándalo, aguru y kuṅkuma de fragancia divina; y, gozoso, lo adoró con incienso aromático y hileras de lámparas. Por último le ofreció betel y el don de una vaca, y le dio la bienvenida con palabras dulces.

Verse 22

अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्ल‍ोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥

Luego el Señor Kṛṣṇa sentó a Su amigo Sudāmā en el lecho. Oh rey, el Bhagavān que purifica al mundo le rindió honores personalmente: le lavó los pies y roció esa agua sobre Su propia cabeza. Después lo ungió con pastas de sándalo, aguru y kuṅkuma de fragancia divina; y, gozoso, lo adoró con incienso aromático y hileras de lámparas. Por último le ofreció betel y el don de una vaca, y le dio la bienvenida con palabras dulces.

Verse 23

कुचैलं मलिनं क्षामं द्विजं धमनिसन्ततम् । देवी पर्यचरत् साक्षाच्चामरव्यजनेन वै ॥ २३ ॥

La diosa Śrī (Lakṣmī) en persona lo atendió, abanicándolo con un cāmara: aquel brāhmaṇa pobre vestía harapos sucios y estaba tan consumido que se le marcaban las venas por todo el cuerpo.

Verse 24

अन्त:पुरजनो द‍ृष्ट्वा कृष्णेनामलकीर्तिना । विस्मितोऽभूदतिप्रीत्या अवधूतं सभाजितम् ॥ २४ ॥

Los habitantes del palacio quedaron asombrados al ver a Kṛṣṇa, de gloria inmaculada, honrar con tanto cariño a aquel brāhmaṇa de aspecto andrajoso.

Verse 25

किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥

[Decían los del palacio:] ¿Qué mérito habrá hecho este brāhmaṇa mendigo y desaliñado? En el mundo se le tiene por falto de fortuna, vil y despreciable, y sin embargo el maestro de los tres mundos, Śrīnivāsa, lo atiende con reverencia; dejando a Lakṣmī sentada en el lecho, el Señor lo abrazó como a un hermano mayor.

Verse 26

किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥

[Decían los del palacio:] ¿Qué mérito habrá hecho este brāhmaṇa mendigo y desaliñado? En el mundo se le tiene por falto de fortuna, vil y despreciable, y sin embargo el maestro de los tres mundos, Śrīnivāsa, lo atiende con reverencia; dejando a Lakṣmī sentada en el lecho, el Señor lo abrazó como a un hermano mayor.

Verse 27

कथयां चक्रतुर्गाथा: पूर्वा गुरुकुले सतो: । आत्मनोर्ललिता राजन् करौ गृह्य परस्परम् ॥ २७ ॥

Oh rey, Kṛṣṇa y Sudāmā, tomándose de las manos, conversaron gozosos sobre los dulces recuerdos de antaño, cuando vivieron juntos en el gurukula de su maestro.

Verse 28

श्रीभगवानुवाच अपि ब्रह्मन् गुरुकुलाद् भवता लब्धदक्षिणात् । समावृत्तेन धर्मज्ञ भार्योढा सद‍ृशी न वा ॥ २८ ॥

Dijo el Señor Supremo: Querido brāhmaṇa, tú conoces bien el dharma. Tras ofrecer la dakṣiṇā a nuestro maestro y volver del gurukula, ¿tomaste por esposa a una compañera compatible, o no?

Verse 29

प्रायो गृहेषु ते चित्तमकामविहितं तथा । नैवातिप्रीयसे विद्वन् धनेषु विदितं हि मे ॥ २९ ॥

Aunque sueles estar ocupado en asuntos del hogar, tu mente no queda tocada por deseos materiales. Y, oh sabio, tampoco hallas gran placer en la búsqueda de riquezas; esto bien lo sé.

Verse 30

केचित् कुर्वन्ति कर्माणि कामैरहतचेतस: । त्यजन्त: प्रकृतीर्दैवीर्यथाहं लोकसङ्ग्रहम् ॥ ३० ॥

Algunos, habiendo renunciado a las tendencias materiales que brotan de la māyā divina del Señor, cumplen sus deberes en el mundo con la mente imperturbable por deseos mundanos. Actúan como Yo, para guiar al pueblo.

Verse 31

कच्चिद् गुरुकुले वासं ब्रह्मन् स्मरसि नौ यत: । द्विजो विज्ञाय विज्ञेयं तमस: पारमश्न‍ुते ॥ ३१ ॥

Querido brāhmaṇa, ¿recuerdas cómo vivimos juntos en el gurukula? Pues cuando un estudiante dos veces nacido aprende de su guru todo lo que debe aprender, puede gozar de la vida espiritual, más allá de toda ignorancia.

Verse 32

स वै सत्कर्मणां साक्षाद् द्विजातेरिह सम्भव: । आद्योऽङ्ग यत्राश्रमिणां यथाहं ज्ञानदो गुरु: ॥ ३२ ॥

Amigo mío, quien da el nacimiento físico es el primer maestro; y quien inicia como dos veces nacido y lo ocupa en los deberes del dharma es, más directamente, su maestro. Pero el que otorga conocimiento trascendental a los miembros de todos los āśramas es el maestro supremo y último; en verdad, es como Mi propio ser.

Verse 33

नन्वर्थकोविदा ब्रह्मन् वर्णाश्रमवतामिह । ये मया गुरुणा वाचा तरन्त्यञ्जो भवार्णवम् ॥ ३३ ॥

Oh brāhmaṇa, entre quienes siguen el sistema de varṇāśrama, los que mejor comprenden su verdadero bien son aquellos que se acogen a las palabras que Yo pronuncio en Mi forma de maestro espiritual y así cruzan fácilmente el océano de la existencia material.

Verse 34

नाहमिज्याप्रजातिभ्यां तपसोपशमेन वा । तुष्येयं सर्वभूतात्मा गुरुशुश्रूषया यथा ॥ ३४ ॥

Yo, el Alma de todos los seres, no quedo tan complacido por el culto ritual, la iniciación brahmánica, las penitencias o la autodisciplina, como por el servicio fiel ofrecido al maestro espiritual.

Verse 35

अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्व‍‍चित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥

Oh brāhmaṇa, ¿recuerdas lo que nos ocurrió cuando vivíamos en el āśrama del maestro? Una vez, la esposa del guru nos envió a traer leña para el fuego.

Verse 36

अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्व‍‍चित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥

Oh nacido dos veces, cuando entramos en aquel inmenso bosque, surgió fuera de estación una tormenta feroz: vientos y lluvias intensos, con truenos ásperos y terribles.

Verse 37

सूर्यश्चास्तं गतस्तावत् तमसा चावृता दिश: । निम्नं कूलं जलमयं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ३७ ॥

Entonces el sol se puso y la oscuridad cubrió todas las direcciones. Con las aguas desbordadas, no podíamos distinguir nada: ni lo alto de lo bajo, ni la orilla de lo inundado.

Verse 38

वयं भृशं तत्र महानिलाम्बुभि- र्निहन्यमाना महुरम्बुसम्प्लवे । दिशोऽविदन्तोऽथ परस्परं वने गृहीतहस्ता: परिबभ्रिमातुरा: ॥ ३८ ॥

Allí, acosados sin cesar por el viento recio y la lluvia, perdimos el rumbo entre las aguas desbordadas. Entonces, en el bosque, tomados de la mano, vagamos angustiados sin dirección.

Verse 39

एतद् विदित्वा उदिते रवौ सान्दीपनिर्गुरु: । अन्वेषमाणो न: शिष्यानाचार्योऽपश्यदातुरान् ॥ ३९ ॥

Al comprender esto, después de la salida del sol, nuestro guru Sāndīpani, el ācārya, salió a buscarnos, a sus discípulos, y nos halló en aflicción.

Verse 40

अहो हे पुत्रका यूयमस्मदर्थेऽतिदु:खिता: । आत्मा वै प्राणिनां प्रेष्ठस्तमनाद‍ृत्य मत्परा: ॥ ४० ॥

[Dijo Sāndīpani:] ¡Ay, hijos míos! Por mi causa habéis sufrido tanto. Para todo ser viviente, el propio cuerpo es lo más querido; pero vosotros, entregados a mí, despreciasteis vuestra propia comodidad.

Verse 41

एतदेव हि सच्छिष्यै: कर्तव्यं गुरुनिष्कृतम् । यद् वै विशुद्धभावेन सर्वार्थात्मार्पणं गुरौ ॥ ४१ ॥

Éste es, en verdad, el deber de los discípulos auténticos: saldar la deuda con el maestro espiritual ofreciendo, con corazón puro, sus bienes y aun su propia vida a los pies del guru.

Verse 42

तुष्टोऽहं भो द्विजश्रेष्ठा: सत्या: सन्तु मनोरथा: । छन्दांस्ययातयामानि भवन्‍त्‍विह परत्र च ॥ ४२ ॥

Sois brāhmaṇas de primera clase, y estoy complacido con vosotros. Que se cumplan todos vuestros deseos, y que los mantras védicos que habéis aprendido no pierdan jamás su sentido, ni en este mundo ni en el venidero.

Verse 43

इत्थंविधान्यनेकानि वसतां गुरुवेश्मनि । गुरोरनुग्रहेणैव पुमान् पूर्ण: प्रशान्तये ॥ ४३ ॥

Mientras vivíamos en la casa de nuestro maestro espiritual, tuvimos muchas experiencias semejantes. Solo por la gracia del guru el ser humano cumple el propósito de la vida y alcanza la paz eterna.

Verse 44

श्रीब्राह्मण उवाच किमस्माभिरनिर्वृत्तं देवदेव जगद्गुरो । भवता सत्यकामेन येषां वासो गुरोरभूत् ॥ ४४ ॥

Dijo el brāhmaṇa: ¡Oh Señor de los señores, maestro del universo! Si pude vivir contigo —cuyos deseos siempre se cumplen— en la casa de nuestro guru, ¿qué podría haber quedado sin lograr para mí?

Verse 45

यस्यच्छन्दोमयं ब्रह्म देह आवपनं विभो । श्रेयसां तस्य गुरुषु वासोऽत्यन्तविडम्बनम् ॥ ४५ ॥

Oh Señor omnipotente, Tu cuerpo es el Brahman en forma de los Vedas, fuente de todas las metas auspiciosas. Que hayas residido en la escuela de un maestro espiritual es solo una de Tus līlās, donde juegas el papel de un ser humano.