Adhyaya 78

Verse 1

श्रीशुक उवाच शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मति: । परलोकगतानां च कुर्वन् पारोक्ष्यसौहृदम् ॥ १ ॥ एक: पदाति: सङ्‌क्रुद्धो गदापाणि: प्रकम्पयन् । पद्‍भ्यामिमां महाराज महासत्त्वो व्यद‍ृश्यत ॥ २ ॥

Śukadeva dijo: Oh gran rey, aunque Śiśupāla, Śālva y Pauṇḍraka ya habían partido al más allá, el malvado Dantavakra, fingiendo amistad hacia ellos, apareció en el campo de batalla lleno de furia. Solo y a pie, con una maza en la mano, hacía temblar la tierra con sus pasos.

Verse 2

श्रीशुक उवाच शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मति: । परलोकगतानां च कुर्वन् पारोक्ष्यसौहृदम् ॥ १ ॥ एक: पदाति: सङ्‌क्रुद्धो गदापाणि: प्रकम्पयन् । पद्‍भ्यामिमां महाराज महासत्त्वो व्यद‍ृश्यत ॥ २ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Actuando por amistad hacia Śiśupāla, Śālva y Pauṇḍraka, quienes ya habían partido al otro mundo, el malvado Dantavakra apareció en el campo de batalla con gran furia, oh Rey. Completamente solo, a pie y empuñando una maza en su mano, el poderoso guerrero hizo temblar la tierra con sus pasos.

Verse 3

तं तथायान्तमालोक्य गदामादाय सत्वर: । अवप्लुत्य रथात् कृष्ण: सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात् ॥ ३ ॥

Al ver acercarse a Dantavakra, el Señor Kṛṣṇa tomó rápidamente Su maza, saltó de Su carro y detuvo a Su oponente que avanzaba, tal como la orilla detiene al océano.

Verse 4

गदामुद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मद: । दिष्‍ट्या दिष्‍ट्या भवानद्य मम द‍ृष्टिपथं गत: ॥ ४ ॥

Levantando su maza, el temerario Rey de Karūṣa dijo al Señor Mukunda: "¡Qué suerte! ¡Qué suerte tenerte ante mí el día de hoy!

Verse 5

त्वं मातुलेयो न: कृष्ण मित्रध्रुङ्‍मां जिघांससि । अतस्त्वां गदया मन्द हनिष्ये वज्रकल्पया ॥ ५ ॥

"Tú eres nuestro primo materno, Kṛṣṇa, pero cometiste violencia contra mis amigos y ahora quieres matarme a mí también. Por lo tanto, tonto, te mataré con mi maza de rayo.

Verse 6

तर्ह्यानृण्यमुपैम्यज्ञ मित्राणां मित्रवत्सल: । बन्धुरूपमरिं हत्वा व्याधिं देहचरं यथा ॥ ६ ॥

"Entonces, oh falto de inteligencia, yo, que estoy obligado con mis amigos, habré pagado mi deuda con ellos matándote a Ti, mi enemigo disfrazado de pariente, que eres como una enfermedad dentro de mi cuerpo".

Verse 7

एवं रूक्षैस्तुदन् वाक्यै: कृष्णं तोत्रैरिव द्विपम् । गदया ताडयन्मूर्ध्‍नि सिंहवद् व्यनदच्च स: ॥ ७ ॥

Así, hostigando al Señor Kṛṣṇa con palabras ásperas, como quien punza a un elefante con agudos aguijones, Dantavakra lo golpeó en la cabeza con su maza y rugió como un león.

Verse 8

गदयाभिहतोऽप्याजौ न चचाल यदूद्वह: । कृष्णोऽपि तमहन् गुर्व्या कौमोदक्या स्तनान्तरे ॥ ८ ॥

En el campo de batalla, aunque fue golpeado por la maza de Dantavakra, el Señor Kṛṣṇa, salvador de los Yadus, no se movió. Más bien, con su pesada maza Kaumodakī, hirió a Dantavakra en medio del pecho.

Verse 9

गदानिर्भिन्नहृदय उद्वमन् रुधिरं मुखात् । प्रसार्य केशबाह्वङ्‍‍घ्रीन् धरण्यां न्यपतद् व्यसु: ॥ ९ ॥

Con el corazón destrozado por el golpe de la maza, Dantavakra vomitó sangre por la boca; con el cabello revuelto y los brazos y piernas extendidos, cayó sin vida a la tierra.

Verse 10

तत: सूक्ष्मतरं ज्योति: कृष्णमाविशदद्भ‍ुतम् । पश्यतां सर्वभूतानां यथा चैद्यवधे नृप ॥ १० ॥

Entonces surgió una chispa de luz sumamente sutil y maravillosa y, ante la mirada de todos los seres, entró en el Señor Kṛṣṇa, oh Rey, tal como ocurrió cuando fue muerto Śiśupāla.

Verse 11

विदूरथस्तु तद्भ्राता भ्रातृशोकपरिप्लुत: । आगच्छदसिचर्माभ्यामुच्छ्वसंस्तज्जिघांसया ॥ ११ ॥

Pero entonces Vidūratha, su hermano, anegado en el dolor por la muerte de su hermano, avanzó jadeando con espada y escudo en mano, deseoso de matar al Señor.

Verse 12

तस्य चापतत: कृष्णश्चक्रेण क्षुरनेमिना । शिरो जहार राजेन्द्र सकिरीटं सकुण्डलम् ॥ १२ ॥

Oh, mejor de los reyes: al caer sobre Él, el Señor Kṛṣṇa, con el Sudarśana de filo como navaja, le cercenó la cabeza, con yelmo y pendientes incluidos.

Verse 13

एवं सौभं च शाल्वं च दन्तवक्रं सहानुजम् । हत्वा दुर्विषहानन्यैरीडित: सुरमानवै: ॥ १३ ॥ मुनिभि: सिद्धगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । अप्सरोभि: पितृगणैर्यक्षै: किन्नरचारणै: ॥ १४ ॥ उपगीयमानविजय: कुसुमैरभिवर्षित: । वृतश्च वृष्णिप्रवरैर्विवेशालङ्कृतां पुरीम् ॥ १५ ॥

Así, tras destruir a Śālva con su aeronave Saubha, y a Dantavakra junto con su hermano menor—invencibles para cualquier otro—el Señor fue alabado por los devas, los hombres y los grandes sabios; por Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas y Mahoragas; y también por Apsarās, Pitṛs, Yakṣas, Kinnaras y Cāraṇas.

Verse 14

एवं सौभं च शाल्वं च दन्तवक्रं सहानुजम् । हत्वा दुर्विषहानन्यैरीडित: सुरमानवै: ॥ १३ ॥ मुनिभि: सिद्धगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । अप्सरोभि: पितृगणैर्यक्षै: किन्नरचारणै: ॥ १४ ॥ उपगीयमानविजय: कुसुमैरभिवर्षित: । वृतश्च वृष्णिप्रवरैर्विवेशालङ्कृतां पुरीम् ॥ १५ ॥

También los munis, Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas y Mahoragas, y asimismo las Apsarās, los Pitṛs, Yakṣas, Kinnaras y Cāraṇas, alabaron a ese Bhagavān.

Verse 15

एवं सौभं च शाल्वं च दन्तवक्रं सहानुजम् । हत्वा दुर्विषहानन्यैरीडित: सुरमानवै: ॥ १३ ॥ मुनिभि: सिद्धगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । अप्सरोभि: पितृगणैर्यक्षै: किन्नरचारणै: ॥ १४ ॥ उपगीयमानविजय: कुसुमैरभिवर्षित: । वृतश्च वृष्णिप्रवरैर्विवेशालङ्कृतां पुरीम् ॥ १५ ॥

Mientras se cantaba Su victoria y se le llovían flores, el Bhagavān, rodeado por los más eminentes Vṛṣṇis, entró en su capital festivamente engalanada.

Verse 16

एवं योगेश्वर: कृष्णो भगवान् जगदीश्वर: । ईयते पशुद‍ृष्टीनां निर्जितो जयतीति स: ॥ १६ ॥

Así, Kṛṣṇa, Yogīśvara, Bhagavān y Señor del universo, es siempre victorioso; sólo quienes miran con visión bestial creen que alguna vez es derrotado.

Verse 17

श्रुत्वा युद्धोद्यमं राम: कुरूणां सह पाण्डवै: । तीर्थाभिषेकव्याजेन मध्यस्थ: प्रययौ किल ॥ १७ ॥

Entonces el Señor Balarāma oyó que los Kurus se preparaban para la guerra con los Pāṇḍavas. Manteniéndose neutral, partió con el pretexto de bañarse en los lugares santos.

Verse 18

स्‍नात्वा प्रभासे सन्तर्प्य देवर्षिपितृमानवान् । सरस्वतीं प्रतिस्रोतं ययौ ब्राह्मणसंवृत: ॥ १८ ॥

Tras bañarse en Prabhāsa y honrar a los devas, a los sabios, a los antepasados y a los hombres ilustres, el Bhagavān fue acompañado de brāhmaṇas hacia el tramo del Sarasvatī que corre hacia el oeste hasta el mar.

Verse 19

पृथूदकं बिन्दुसरस्‍त्रितकूपं सुदर्शनम् । विशालं ब्रह्मतीर्थं च चक्रं प्राचीं सरस्वतीम् ॥ १९ ॥ यमुनामनु यान्येव गङ्गामनु च भारत । जगाम नैमिषं यत्र ऋषय: सत्रमासते ॥ २० ॥

El Señor Balarāma visitó Pṛthūdaka, el lago Bindu-saras, Tritakūpa, Sudarśana, Viśāla, Brahma-tīrtha, Cakra-tīrtha y el Sarasvatī que fluye hacia el oriente. Oh Bhārata, también recorrió todos los tīrthas a lo largo del Yamunā y del Gaṅgā, y finalmente llegó al bosque de Naimiṣa, donde los grandes sabios celebraban un prolongado satra-yajña.

Verse 20

पृथूदकं बिन्दुसरस्‍त्रितकूपं सुदर्शनम् । विशालं ब्रह्मतीर्थं च चक्रं प्राचीं सरस्वतीम् ॥ १९ ॥ यमुनामनु यान्येव गङ्गामनु च भारत । जगाम नैमिषं यत्र ऋषय: सत्रमासते ॥ २० ॥

Oh Bhārata, recorrió todos los tīrthas a lo largo del Yamunā y del Gaṅgā, y luego llegó al bosque de Naimiṣa, donde los sabios estaban sentados realizando un prolongado satra-yajña.

Verse 21

तमागतमभिप्रेत्य मुनयो दीर्घसत्रिण: । अभिनन्द्य यथान्यायं प्रणम्योत्थाय चार्चयन् ॥ २१ ॥

Al reconocer al Señor a Su llegada, los munis, ocupados desde hacía mucho en el satra-yajña, Lo recibieron como es debido: se pusieron de pie, se postraron y Lo adoraron.

Verse 22

सोऽर्चित: सपरीवार: कृतासनपरिग्रह: । रोमहर्षणमासीनं महर्षे: शिष्यमैक्षत ॥ २२ ॥

Después de ser adorado junto con Su séquito, el Señor aceptó un asiento de honor. Luego notó que Romaharṣaṇa, el discípulo de Vyāsadeva, había permanecido sentado.

Verse 23

अप्रत्युत्थायिनं सूतमकृतप्रह्वणाञ्जलिम् । अध्यासीनं च तान् विप्रांश्चुकोपोद्वीक्ष्य माधव: ॥ २३ ॥

El Señor Balarāma se enojó extremadamente al ver cómo este miembro de la casta sūta no se había levantado, inclinado ni unido sus palmas, y también cómo estaba sentado por encima de todos los brāhmaṇas eruditos.

Verse 24

यस्मादसाविमान् विप्रानध्यास्ते प्रतिलोमज: । धर्मपालांस्तथैवास्मान् वधमर्हति दुर्मति: ॥ २४ ॥

[El Señor Balarāma dijo:] Debido a que este tonto nacido de un matrimonio mixto inadecuado se sienta por encima de todos estos brāhmaṇas e incluso por encima de Mí, el protector de la religión, merece morir.

Verse 25

ऋषेर्भगवतो भूत्वा शिष्योऽधीत्य बहूनि च । सेतिहासपुराणानि धर्मशास्‍त्राणि सर्वश: ॥ २५ ॥ अदान्तस्याविनीतस्य वृथा पण्डितमानिन: । न गुणाय भवन्ति स्म नटस्येवाजितात्मन: ॥ २६ ॥

Aunque es discípulo del sabio divino Vyāsa y ha aprendido a fondo muchas escrituras de él, incluidos los libros de leyes de los deberes religiosos y las historias épicas y Purāṇas, todo este estudio no ha producido buenas cualidades en él.

Verse 26

ऋषेर्भगवतो भूत्वा शिष्योऽधीत्य बहूनि च । सेतिहासपुराणानि धर्मशास्‍त्राणि सर्वश: ॥ २५ ॥ अदान्तस्याविनीतस्य वृथा पण्डितमानिन: । न गुणाय भवन्ति स्म नटस्येवाजितात्मन: ॥ २६ ॥

Más bien, su estudio de las escrituras es como el de un actor estudiando su papel, pues no es autocontrolado ni humilde y vanamente se presume una autoridad académica, aunque ha fallado en conquistar su propia mente.

Verse 27

एतदर्थो हि लोकेऽस्मिन्नवतारो मया कृत: । वध्या मे धर्मध्वजिनस्ते हि पातकिनोऽधिका: ॥ २७ ॥

El propósito mismo de Mi descenso a este mundo es aniquilar a tales hipócritas que fingen ser religiosos. De hecho, son los sinvergüenzas más pecaminosos.

Verse 28

एतावदुक्त्वा भगवान् निवृत्तोऽसद्वधादपि । भावित्वात् तं कुशाग्रेण करस्थेनाहनत् प्रभु: ॥ २८ ॥

Aunque el Señor Balarama había dejado de matar a los impíos, la muerte de Romaharsana era inevitable. Así, habiendo hablado, el Señor lo mató tocándolo con la punta de una brizna de hierba kusa que tenía en Su mano.

Verse 29

हाहेति वादिन: सर्वे मुनय: खिन्नमानसा: । ऊचु: सङ्कर्षणं देवमधर्मस्ते कृत: प्रभो ॥ २९ ॥

Todos los sabios gritaron: '¡Ay, ay!' con gran angustia. Le dijeron al Señor Sankarshana: '¡Oh maestro, has cometido un acto irreligioso!'

Verse 30

अस्य ब्रह्मासनं दत्तमस्माभिर्यदुनन्दन । आयुश्चात्माक्लमं तावद् यावत् सत्रं समाप्यते ॥ ३० ॥

Oh favorito de los Yadus, le dimos el asiento del maestro espiritual y le prometimos larga vida y libertad del dolor físico mientras continúe este sacrificio.

Verse 31

अजानतैवाचरितस्त्वया ब्रह्मवधो यथा । योगेश्वरस्य भवतो नाम्नायोऽपि नियामक: ॥ ३१ ॥ यद्येतद् ब्रह्महत्याया: पावनं लोकपावन । चरिष्यति भवाँल्ल‍ोकसङ्ग्रहोऽनन्यचोदित: ॥ ३२ ॥

Has matado sin saberlo a un brāhmaṇa. Por supuesto, ni siquiera los mandatos de las escrituras reveladas pueden dictarte a Ti, el Señor de todo poder místico. Pero si por Tu propia voluntad llevas a cabo la purificación prescrita para esta matanza de un brāhmaṇa, oh purificador del mundo entero, la gente en general se beneficiará enormemente con Tu ejemplo.

Verse 32

अजानतैवाचरितस्त्वया ब्रह्मवधो यथा । योगेश्वरस्य भवतो नाम्नायोऽपि नियामक: ॥ ३१ ॥ यद्येतद् ब्रह्महत्याया: पावनं लोकपावन । चरिष्यति भवाँल्ल‍ोकसङ्ग्रहोऽनन्यचोदित: ॥ ३२ ॥

Has matado sin saberlo a un brāhmaṇa. Por supuesto, ni siquiera los mandatos de las escrituras reveladas pueden dictarte nada a Ti, el Señor de todo poder místico. Pero si por Tu propia voluntad llevas a cabo la purificación prescrita por esta muerte de un brāhmaṇa, oh purificador del mundo entero, la gente en general se beneficiará enormemente de Tu ejemplo.

Verse 33

श्रीभगवानुवाच चरिष्ये वधनिर्वेशं लोकानुग्रहकाम्यया । नियम: प्रथमे कल्पे यावान् स तु विधीयताम् ॥ ३३ ॥

La Personalidad de Dios dijo: Ciertamente realizaré la expiación por esta muerte, ya que deseo mostrar compasión a la gente en general. Por favor, prescribidme, por tanto, cualquier ritual que deba hacerse primero.

Verse 34

दीर्घमायुर्बतैतस्य सत्त्वमिन्द्रियमेव च । आशासितं यत्तद्ब्रूते साधये योगमायया ॥ ३४ ॥

Oh sabios, tan solo decid la palabra, y mediante Mi poder místico restauraré todo lo que le prometisteis: larga vida, fuerza y poder sensorial.

Verse 35

ऋषय ऊचु: अस्‍त्रस्य तव वीर्यस्य मृत्योरस्माकमेव च । यथा भवेद्वच: सत्यं तथा राम विधीयताम् ॥ ३५ ॥

Los sabios dijeron: Por favor, oh Rāma, haz que Tu poder y el de Tu arma de hierba kuśa, así como nuestra promesa y la muerte de Romaharṣaṇa, permanezcan intactos.

Verse 36

श्रीभगवानुवाच आत्मा वै पुत्र उत्पन्न इति वेदानुशासनम् । तस्मादस्य भवेद्वक्ता आयुरिन्द्रियसत्त्ववान् ॥ ३६ ॥

El Señor Supremo dijo: Los Vedas nos instruyen que el propio ser nace de nuevo como el hijo. Así pues, que el hijo de Romaharṣaṇa se convierta en el orador de los Purāṇas, y que esté dotado de larga vida, sentidos fuertes y vigor.

Verse 37

किं व: कामो मुनिश्रेष्ठा ब्रूताहं करवाण्यथ । अजानतस्त्वपचितिं यथा मे चिन्त्यतां बुधा: ॥ ३७ ॥

Por favor, díganme su deseo, oh los mejores sabios, y ciertamente lo cumpliré. Y, oh almas sabias, determinen cuidadosamente mi expiación adecuada, ya que no sé cuál podría ser.

Verse 38

ऋषय ऊचु: इल्वलस्य सुतो घोरो बल्वलो नाम दानव: । स दूषयति न: सत्रमेत्य पर्वणि पर्वणि ॥ ३८ ॥

Los sabios dijeron: Un demonio temible llamado Balvala, hijo de Ilvala, viene aquí cada día de luna nueva y contamina nuestro sacrificio.

Verse 39

तं पापं जहि दाशार्ह तन्न: शुश्रूषणं परम् । पूयशोणितविन् मूत्रसुरामांसाभिवर्षिणम् ॥ ३९ ॥

Oh descendiente de Daśārha, por favor mata a ese demonio pecador, que vierte pus, sangre, heces, orina, vino y carne sobre nosotros. Este es el mejor servicio que puedes hacer por nosotros.

Verse 40

ततश्च भारतं वर्षं परीत्य सुसमाहित: । चरित्वा द्वादश मासांस्तीर्थस्‍नायी विशुध्यसि ॥ ४० ॥

A partir de entonces, durante doce meses, debes circunvalar la tierra de Bhārata en un estado de meditación seria, ejecutando austeridades y bañándote en varios lugares sagrados de peregrinación. De esta manera te purificarás.