Adhyaya 69

Verse 1

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva dijo: Al oír que Narakāsura había sido muerto y que el Señor Kṛṣṇa, Él solo, se había casado con muchas mujeres, el sabio Nārada deseó ver aquello. Pensó: «¡Qué asombro! Con un solo cuerpo, el Señor Kṛṣṇa se casó simultáneamente con dieciséis mil mujeres, cada una en un palacio distinto». Así, el ṛṣi de los semidioses fue con ansia a Dvārakā, resonante de jardines floridos y cantos de aves.

Verse 2

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva dijo: Al oír que Narakāsura había sido muerto y que el Señor Kṛṣṇa, Él solo, se había casado con muchas mujeres, el sabio Nārada deseó ver aquello. Pensó: «¡Qué asombro! Con un solo cuerpo, el Señor Kṛṣṇa se casó simultáneamente con dieciséis mil mujeres, cada una en un palacio distinto». Así, el ṛṣi de los semidioses fue con ansia a Dvārakā, resonante de jardines floridos y cantos de aves.

Verse 3

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva dijo: Al oír que Narakāsura había sido muerto y que el Señor Kṛṣṇa, Él solo, se había casado con muchas mujeres, el sabio Nārada deseó ver aquello. Pensó: «¡Qué asombro! Con un solo cuerpo, el Señor Kṛṣṇa se casó simultáneamente con dieciséis mil mujeres, cada una en un palacio distinto». Así, el ṛṣi de los semidioses fue con ansia a Dvārakā, resonante de jardines floridos y cantos de aves.

Verse 4

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Dijo Śukadeva Gosvāmī: Al oír que el Señor Śrī Kṛṣṇa había dado muerte a Narakāsura y que, Él solo, había desposado a muchas novias, el sabio Nārada deseó contemplar esa situación. Pensó: «¡Qué maravilla! Con un solo cuerpo, Śrī Kṛṣṇa se casó simultáneamente con dieciséis mil mujeres, cada una en un palacio distinto». Así, el ṛṣi de los semidioses partió con ansia hacia Dvārakā.

Verse 5

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Dijo Śukadeva Gosvāmī: Al oír del fin de Narakāsura y que Śrī Kṛṣṇa, Él solo, había contraído matrimonio con muchas mujeres, Nārada Muni sintió deseo de verlo. Dijo: «¡Qué prodigio! Con un solo cuerpo, Śrī Kṛṣṇa se casó a la vez, en moradas separadas, con dieciséis mil mujeres». Por eso el devarṣi llegó a Dvārakā para contemplarlo.

Verse 6

श्रीशुक उवाच नरकं निहतं श्रुत्वा तथोद्वाहं च योषिताम् । कृष्णेनैकेन बह्वीनां तद् दिद‍ृक्षु: स्म नारद: ॥ १ ॥ चित्रं बतैतदेकेन वपुषा युगपत्पृथक् । गृहेषु द्वय‍ष्टसाहस्रं स्‍त्रिय एक उदावहत् ॥ २ ॥ इत्युत्सुको द्वारवतीं देवर्षिर्द्रष्टुमागमत् । पुष्पितोपवनारामद्विजालिकुलनादिताम् ॥ ३ ॥ उत्फुल्ल‍ेन्दीवराम्भोजकह्लारकुमुदोत्पलै: । छुरितेषु सर:सूच्चै: कूजितां हंससारसै: ॥ ४ ॥ प्रासादलक्षैर्नवभिर्जुष्टां स्फाटिकराजतै: । महामरकतप्रख्यै: स्वर्णरत्नपरिच्छदै: ॥ ५ ॥ विभक्तरथ्यापथचत्वरापणै: शालासभाभी रुचिरां सुरालयै: । संसिक्तमार्गाङ्गनवीथिदेहलीं पतत्पताकध्वजवारितातपाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Pensando así, el devarṣi Nārada llegó a Dvārakā para contemplarla: una ciudad adornada con jardines y arboledas en flor, resonante con el canto de las aves. Sus estanques estaban salpicados de lotos azules, lotos, kahlāras, kumudas y utpalas, y se oía el arrullo de cisnes y sārasa. Dvārakā brillaba con innumerables palacios de cristal y plata, con fulgor de esmeralda, engalanados con oro y gemas; sus calles, caminos, plazas, mercados, salas de asamblea y templos estaban dispuestos con exquisita belleza.

Verse 7

तस्यामन्त:पुरं श्रीमदर्चितं सर्वधिष्ण्यपै: । हरे: स्वकौशलं यत्र त्वष्ट्रा कार्त्स्‍न्येन दर्शितम् ॥ ७ ॥ तत्र षोडशभि: सद्मसहस्रै: समलङ्कृतम् । विवेशैकतोमं शौरे: पत्नीनां भवनं महत् ॥ ८ ॥

En Dvārakā había un espléndido recinto privado del Señor Hari, venerado por los regentes de los mundos. Allí Viśvakarmā había mostrado plenamente toda su destreza divina. Ese lugar estaba magníficamente engalanado por los dieciséis mil palacios de las reinas de Śaurī, Śrī Kṛṣṇa. Nārada Muni entró en uno de aquellos inmensos palacios.

Verse 8

तस्यामन्त:पुरं श्रीमदर्चितं सर्वधिष्ण्यपै: । हरे: स्वकौशलं यत्र त्वष्ट्रा कार्त्स्‍न्येन दर्शितम् ॥ ७ ॥ तत्र षोडशभि: सद्मसहस्रै: समलङ्कृतम् । विवेशैकतोमं शौरे: पत्नीनां भवनं महत् ॥ ८ ॥

Allí, aquel dominio estaba magníficamente adornado por los dieciséis mil palacios de las reinas de Śaurī, Śrī Kṛṣṇa. Nārada Muni entró en uno de esos vastos palacios, donde resplandecen la opulencia del Señor Hari y la buena fortuna de Sus devotos.

Verse 9

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

El palacio se sostenía en columnas de coral incrustadas con vaidūrya; muros de zafiro lo adornaban y el suelo resplandecía con brillo perpetuo.

Verse 10

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

Allí Tvaṣṭā dispuso doseles con guirnaldas de perlas colgantes; había asientos y lechos de marfil, engalanados con gemas exquisitas.

Verse 11

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

Sirvientas bien ataviadas, con collares en el cuello, atendían allí; y guardias varones, con coraza, turbante, finos uniformes y pendientes enjoyados, custodiaban el lugar.

Verse 12

विष्टब्धं विद्रुमस्तम्भैर्वैदूर्यफलकोत्तमै: । इन्द्रनीलमयै: कुड्यैर्जगत्या चाहतत्विषा ॥ ९ ॥ वितानैर्निर्मितैस्त्वष्ट्रा मुक्तादामविलम्बिभि: । दान्तैरासनपर्यङ्कैर्मण्युत्तमपरिष्कृतै: ॥ १० ॥ दासीभिर्निष्ककण्ठीभि: सुवासोभिरलङ्कृतम् । पुम्भि: सकञ्चुकोष्णीषसुवस्‍त्रमणिकुण्डलै: ॥ ११ ॥ रत्नप्रदीपनिकरद्युतिभिर्निरस्त- ध्वान्तं विचित्रवलभीषु शिखण्डिनोऽङ्ग । नृत्यन्ति यत्र विहितागुरुधूपमक्षै- र्निर्यान्तमीक्ष्य घनबुद्धय उन्नदन्त: ॥ १२ ॥

El fulgor de innumerables lámparas enjoyadas disipaba toda oscuridad; en las crestas del techo, los pavos reales danzaban y clamaban, creyendo nube el humo fragante de aguru que escapaba por las celosías.

Verse 13

तस्मिन् समानगुणरूपवय:सुवेष- दासीसहस्रयुतयानुसवं गृहिण्या । विप्रो ददर्श चमरव्यजनेन रुक्‍म- दण्डेन सात्वतपतिं परिवीजयन्त्या ॥ १३ ॥

En aquel palacio, el sabio brāhmaṇa vio al Señor de los Sātvatas, Śrī Kṛṣṇa, junto a Su esposa; ella misma lo abanicaba con un chāmara de mango dorado, aunque mil sirvientas, iguales a ella en virtud, belleza, juventud y atavío, la asistían sin cesar.

Verse 14

तं सन्निरीक्ष्य भगवान् सहसोत्थितश्री- पर्यङ्कत: सकलधर्मभृतां वरिष्ठ: । आनम्य पादयुगलं शिरसा किरीट- जुष्टेन साञ्जलिरवीविशदासने स्वे ॥ १४ ॥

Al ver a Nārada, el Señor Bhagavān, supremo sostenedor del dharma, se levantó de inmediato del lecho de la diosa Śrī. Inclinó su cabeza coronada ante los dos pies del sabio y, con las palmas unidas, lo hizo sentar en su propio asiento.

Verse 15

तस्यावनिज्य चरणौ तदप: स्वमूर्ध्ना बिभ्रज्जगद्गुरुतमोऽपि सतां पतिर्हि । ब्रह्मण्यदेव इति यद्गुणनाम युक्तं तस्यैव यच्चरणशौचमशेषतीर्थम् ॥ १५ ॥

El Señor lavó los pies de Nārada y puso esa agua sobre su propia cabeza. Aunque Kṛṣṇa es el Jagad-guru supremo y el amo de los devotos, era apropiado actuar así, pues se le llama Brahmaṇya-deva, “el Señor que favorece a los brāhmaṇas”; y el agua de los pies del Señor es la esencia de todos los lugares santos.

Verse 16

सम्पूज्य देवऋषिवर्यमृषि: पुराणो नारायणो नरसखो विधिनोदितेन । वाण्याभिभाष्य मितयामृतमिष्टया तं प्राह प्रभो भगवते करवाम हे किम् ॥ १६ ॥

Después de honrar plenamente al gran sabio de los semidioses según los preceptos védicos, Śrī Kṛṣṇa—que es el rishi primordial, Nārāyaṇa, amigo de Nara—conversó con Nārada con palabras medidas, dulces como néctar. Al final preguntó: «Señor venerable, ¿qué podemos hacer por ti?»

Verse 17

श्रीनारद उवाच नैवाद्भ‍ुतं त्वयि विभोऽखिललोकनाथे मैत्री जनेषु सकलेषु दम: खलानाम् । नि:श्रेयसाय हि जगत्स्थितिरक्षणाभ्यां स्वैरावतार उरुगाय विदाम सुष्ठु ॥ १७ ॥

Dijo Śrī Nārada: Oh Señor todopoderoso, regente de todos los mundos, no es extraño que muestres amistad a todos y sometas a los envidiosos. Bien sabemos que, por el bien supremo del universo, desciendes por tu libre voluntad para sostenerlo y protegerlo; por eso tus glorias se cantan ampliamente.

Verse 18

द‍ृष्टं तवाङ्‍‍घ्रियुगलं जनतापवर्गं ब्रह्मादिभिर्हृदि विचिन्त्यमगाधबोधै: । संसारकूपपतितोत्तरणावलम्बं ध्यायंश्चराम्यनुगृहाण यथा स्मृति: स्यात् ॥ १८ ॥

Ahora he contemplado tus pies, que otorgan liberación a tus devotos; que incluso Brahmā y otros seres de inteligencia insondable sólo pueden meditar en su corazón; y que son el apoyo para rescatar a quienes han caído en el pozo del saṁsāra. Concédeme tu gracia para que, mientras viajo, pueda pensar en ti sin cesar: otórgame el poder de recordarte.

Verse 19

ततोऽन्यदाविशद् गेहं कृष्णपत्न्‍या: स नारद: । योगेश्वरेश्वरस्याङ्ग योगमायाविवित्सया ॥ १९ ॥

Entonces Nārada entró en el palacio de otra de las esposas del Señor Kṛṣṇa. Anhelaba contemplar la potencia espiritual, la Yoga-māyā, del soberano de todos los maestros del yoga místico.

Verse 20

दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥

Allí también lo vio jugando a los dados con su amada consorte y su amigo Uddhava. El Señor honró a Nārada con suprema devoción: se levantó, le ofreció asiento y demás atenciones.

Verse 21

दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥

Luego, como si no lo supiera, preguntó: «¿Cuándo has llegado? ¿Qué pueden hacer seres necesitados como Nosotros por quienes están plenos en sí mismos?»

Verse 22

दीव्यन्तमक्षैस्तत्रापि प्रियया चोद्धवेन च । पूजित: परया भक्त्या प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ २० ॥ पृष्टश्चाविदुषेवासौ कदायातो भवानिति । क्रियते किं नु पूर्णानामपूर्णैरस्मदादिभि: ॥ २१ ॥ अथापि ब्रूहि नो ब्रह्मन् जन्मैतच्छोभनं कुरु । स तु विस्मित उत्थाय तूष्णीमन्यदगाद् गृहम् ॥ २२ ॥

Y aun así dijo: «Oh brāhmaṇa, háblanos; haz auspiciosa esta vida Mía». Al oírlo, Nārada quedó asombrado; se levantó en silencio y fue a otro palacio.

Verse 23

तत्राप्यचष्ट गोविन्दं लालयन्तं सुतान् शिशून् । ततोऽन्यस्मिन् गृहेऽपश्यन्मज्जनाय कृतोद्यमम् ॥ २३ ॥

Esta vez vio a Govinda, como un padre afectuoso, acariciando a sus pequeños hijos. Luego entró en otro palacio y vio a Śrī Kṛṣṇa preparándose para su baño.

Verse 24

जुह्वन्तं च वितानाग्नीन् यजन्तं पञ्चभिर्मखै: । भोजयन्तं द्विजान् क्व‍ापि भुञ्जानमवशेषितम् ॥ २४ ॥

En un lugar, el Señor vertía oblaciones en los fuegos del sacrificio; en otro, adoraba mediante los cinco mahā-yajñas; en otro, alimentaba a los brāhmaṇas; y en otro más, comía el prasāda que ellos habían dejado.

Verse 25

क्व‍ापि सन्ध्यामुपासीनं जपन्तं ब्रह्म वाग्यतम् । एकत्र चासिचर्माभ्यां चरन्तमसिवर्त्मसु ॥ २५ ॥

En un lugar, Śrī Kṛṣṇa observaba la sandhyā-upāsanā, guardando silencio y recitando en japa el Brahma—mantra Gāyatrī; y en otro, con espada y escudo, se movía por los campos destinados al adiestramiento con la espada.

Verse 26

अश्वैर्गजै रथै: क्व‍ापि विचरन्तं गदाग्रजम् । क्व‍‍चिच्छयानं पर्यङ्के स्तूयमानं च वन्दिभि: ॥ २६ ॥

En un lugar, el Señor Gadāgraja recorría montado en caballos, elefantes y carros; y en otro, descansaba en su lecho mientras los bardos recitaban Sus glorias.

Verse 27

मन्त्रयन्तं च कस्मिंश्चिन्मन्त्रिभिश्चोद्धवादिभि: । जलक्रीडारतं क्व‍ापि वारमुख्याबलावृतम् ॥ २७ ॥

En un lugar, Él deliberaba con ministros reales como Uddhava; y en otro, se deleitaba en juegos de agua, rodeado de damas distinguidas y otras jóvenes.

Verse 28

कुत्रचिद्‌‌द्विजमुख्येभ्यो ददतं गा: स्वलङ्कृता: । इतिहासपुराणानि श‍ृण्वन्तं मङ्गलानि च ॥ २८ ॥

En un lugar, Él daba vacas bellamente adornadas a los brāhmaṇas más eminentes; y en otro, escuchaba las narraciones auspiciosas de los Itihāsas y los Purāṇas.

Verse 29

हसन्तं हासकथया कदाचित् प्रियया गृहे । क्व‍ापि धर्मं सेवमानमर्थकामौ च कुत्रचित् ॥ २९ ॥

En un lugar, el Señor Śrī Kṛṣṇa se hallaba en casa con una esposa amada, riendo al intercambiar palabras jocosas; en otro, junto con su esposa, estaba dedicado a ritos de dharma y a funciones rituales; en otro, atendía asuntos de artha y kāma, y en otro disfrutaba la vida familiar conforme a las normas del śāstra.

Verse 30

ध्यायन्तमेकमासीनं पुरुषं प्रकृते: परम् । शुश्रूषन्तं गुरून् क्व‍ापि कामैर्भोगै: सपर्यया ॥ ३० ॥

En un lugar, Él estaba sentado a solas, meditando en el Paramapuruṣa, trascendental a la prakṛti; y en otro, servía humildemente a sus maestros y mayores, ofreciéndoles dones deseables y rindiéndoles veneración.

Verse 31

कुर्वन्तं विग्रहं कैश्चित् सन्धिं चान्यत्र केशवम् । कुत्रापि सह रामेण चिन्तयन्तं सतां शिवम् ॥ ३१ ॥

En un lugar, Keśava deliberaba con algunos consejeros sobre la guerra; en otro, establecía la paz; y en otro, junto con Balarāma, meditaba en el bienestar de los piadosos y el bien del mundo.

Verse 32

पुत्राणां दुहितृणां च काले विध्युपयापनम् । दारैर्वरैस्तत्सद‍ृशै: कल्पयन्तं विभूतिभि: ॥ ३२ ॥

Nārada vio al Señor Kṛṣṇa ocupándose, a su debido tiempo, de casar a sus hijos e hijas con novios y novias adecuados, y las ceremonias nupciales se celebraban con gran pompa y esplendor.

Verse 33

प्रस्थापनोपनयनैरपत्यानां महोत्सवान् । वीक्ष्य योगेश्वरेशस्य येषां लोका विसिस्मिरे ॥ ३३ ॥

Nārada observó cómo Śrī Kṛṣṇa, señor de los maestros del yoga, organizaba grandes festivales para despedir a sus hijas y yernos, y también para recibirlos de vuelta en tiempos de celebraciones solemnes. Todos los ciudadanos quedaban asombrados al ver tales festejos.

Verse 34

यजन्तं सकलान् देवान् क्व‍ापि क्रतुभिरूर्जितै: । पूर्तयन्तं क्व‍‍चिद् धर्मं कूर्पाराममठादिभि: ॥ ३४ ॥

En un lugar, Él adoraba a todos los devas con sacrificios solemnes y poderosos; en otro, cumplía el dharma mediante obras de bien público, como construir pozos, parques y monasterios.

Verse 35

चरन्तं मृगयां क्व‍ापि हयमारुह्य सैन्धवम् । घ्नन्तं तत्र पशून् मेध्यान् परीतं यदुपुङ्गवै: ॥ ३५ ॥

En otro lugar, Él salía de cacería montado en su caballo sindhī; rodeado por los más valientes de los Yadus, abatía animales aptos para ser ofrecidos en el sacrificio.

Verse 36

अव्यक्तलिङ्गं प्रकृतिष्वन्त:पुरगृहादिषु । क्व‍‍चिच्चरन्तं योगेशं तत्तद्भ‍ावबुभुत्सया ॥ ३६ ॥

En otro lugar, Kṛṣṇa, Señor del poder místico, se movía disfrazado entre las casas de ministros y ciudadanos, deseoso de conocer el sentir y pensamiento de cada cual.

Verse 37

अथोवाच हृषीकेशं नारद: प्रहसन्निव । योगमायोदयं वीक्ष्य मानुषीमीयुषो गतिम् ॥ ३७ ॥

Al contemplar así la manifestación de la Yoga-māyā del Señor, Nārada sonrió levemente y se dirigió a Hṛṣīkeśa, quien asumía el porte de un ser humano.

Verse 38

विदाम योगमायास्ते दुर्दर्शा अपि मायिनाम् । योगेश्वरात्मन् निर्भाता भवत्पादनिषेवया ॥ ३८ ॥

[Dijo Nārada:] Oh Paramātmā, Señor de todo yoga: tus potencias de Yoga-māyā son difíciles de comprender aun para los grandes místicos; pero al servir tus pies de loto he podido percibirlas con claridad.

Verse 39

अनुजानीहि मां देव लोकांस्ते यशसाप्लुतान् । पर्यटामि तवोद्गायन् लीला भुवनपावनी: ॥ ३९ ॥

Oh Señor, concédeme tu permiso. Recorreré los mundos inundados por tu fama, cantando en voz alta tus līlās, tus pasatiempos que purifican el universo.

Verse 40

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मन् धर्मस्य वक्ताहं कर्ता तदनुमोदिता । तच्छिक्षयन् लोकमिममास्थित: पुत्र मा खिद: ॥ ४० ॥

El Señor Supremo dijo: Oh brāhmaṇa, Yo soy quien proclama el dharma, quien lo practica y quien lo sanciona. Para instruir al mundo observo los principios religiosos; hijo mío, no te aflijas.

Verse 41

श्रीशुक उवाच इत्याचरन्तं सद्धर्मान् पावनान् गृहमेधिनाम् । तमेव सर्वगेहेषु सन्तमेकं ददर्श ह ॥ ४१ ॥

Śukadeva dijo: Así, en cada palacio Nārada vio al mismo Señor, en la misma forma personal, ejecutando los principios trascendentales del dharma que purifican a quienes viven la vida de hogar.

Verse 42

कृष्णस्यानन्तवीर्यस्य योगमायामहोदयम् । मुहुर्दृष्ट्वा ऋषिरभूद् विस्मितो जातकौतुक: ॥ ४२ ॥

Al contemplar repetidas veces la vasta manifestación mística de la yogamāyā del Señor Kṛṣṇa, de poder ilimitado, el sabio quedó asombrado y colmado de maravilla.

Verse 43

इत्यर्थकामधर्मेषु कृष्णेन श्रद्धितात्मना । सम्यक् सभाजित: प्रीतस्तमेवानुस्मरन् ययौ ॥ ४३ ॥

Así, con corazón lleno de fe, el Señor Kṛṣṇa honró debidamente a Nārada, ofreciéndole dones relacionados con artha, kāma y dharma. Plenamente satisfecho, el sabio partió recordando constantemente al Señor.

Verse 44

एवं मनुष्यपदवीमनुवर्तमानो नारायणोऽखिलभवाय गृहीतशक्ति: । रेमेऽङ्ग षोडशसहस्रवराङ्गनानां सव्रीडसौहृदनिरीक्षणहासजुष्ट: ॥ ४४ ॥

Así, el Señor Nārāyaṇa siguió el sendero de los hombres, manifestando Sus potencias divinas para el bien de todos los seres. Oh rey, Él se deleitó en compañía de dieciséis mil consortes excelsas, que servían al Señor con miradas afectuosas y pudorosas y con risas suaves.

Verse 45

यानीह विश्वविलयोद्भववृत्तिहेतु: कर्माण्यनन्यविषयाणि हरिश्चकार । यस्त्वङ्ग गायति श‍ृणोत्यनुमोदते वा भक्तिर्भवेद् भगवति ह्यपवर्गमार्गे ॥ ४५ ॥ यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचिज् जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥

El Señor Hari es la causa suprema de la creación, el sostenimiento y la disolución del universo. Oh rey, quien cante, escuche o incluso apruebe de corazón las actividades extraordinarias e inimitables que Él realizó en este mundo, sin duda desarrollará devoción al Señor Supremo, dador del camino de la liberación.