Adhyaya 62

Verse 1

श्रीराजोवाच बाणस्य तनयामूषामुपयेमे यदूत्तम: । तत्र युद्धमभूद् घोरं हरिशङ्करयोर्महत् । एतत् सर्वं महायोगिन् समाख्यातुं त्वमर्हसि ॥ १ ॥

El rey Parīkṣit dijo: El mejor de los Yadus se casó con la hija de Bāṇāsura, Ūṣā, y como resultado se produjo una gran y temible batalla entre el Señor Hari y el Señor Śaṅkara. Por favor, explica todo sobre este incidente, oh el más poderoso de los místicos.

Verse 2

श्रीशुक उवाच बाण: पुत्रशतज्येष्ठो बलेरासीन्महात्मन: । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी ॥ तस्यौरस: सुतो बाण: शिवभक्तिरत: सदा । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसन्धो द‍ृढव्रत: । शोणिताख्ये पुरे रम्ये स राज्यमकरोत् पुरा ॥ तस्य शम्भो: प्रासादेन किङ्करा इव तेऽमरा: । सहस्रबाहुर्वाद्येन ताण्डवेऽतोषयन्मृडम् ॥ २ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Bāṇa era el mayor de los cien hijos del gran santo Bali Mahārāja, quien entregó toda la tierra en caridad al Señor Hari cuando apareció como Vāmanadeva. Bāṇāsura se convirtió en un gran devoto del Señor Śiva, generoso y veraz. Gobernaba la ciudad de Śoṇitapura y satisfacía a Śiva tocando música con sus mil brazos durante la danza tāṇḍava.

Verse 3

भगवान् सर्वभूतेश: शरण्यो भक्तवत्सल: । वरेण छन्दयामास स तं वव्रे पुराधिपम् ॥ ३ ॥

El Señor, amo de todos los seres, refugio de los devotos y tierno con sus bhaktas, alegró a Bāṇāsura ofreciéndole el don que eligiera. Bāṇa escogió a Mahādeva Śiva como guardián de su ciudad.

Verse 4

स एकदाह गिरिशं पार्श्वस्थं वीर्यदुर्मद: । किरीटेनार्कवर्णेन संस्पृशंस्तत्पदाम्बुजम् ॥ ४ ॥

Ebrio de su poder, un día Bāṇāsura, teniendo a Girīśa (Śiva) a su lado, tocó con su yelmo de brillo solar los pies de loto del Señor y habló así.

Verse 5

नमस्ये त्वां महादेव लोकानां गुरुमीश्वरम् । पुंसामपूर्णकामानां कामपूरामराङ्‍‍घ्रिपम् ॥ ५ ॥

[Dijo Bāṇa:] Oh Mahādeva, me inclino ante ti, maestro y soberano de los mundos. Para quienes aún no han colmado sus anhelos, eres como el árbol celestial que concede los deseos.

Verse 6

दो:सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वद‍ृते समम् ॥ ६ ॥

Estos mil brazos que me has dado se han vuelto para mí una carga pesada. Fuera de ti, en los tres mundos no hallo a nadie digno de combatir conmigo.

Verse 7

कण्डूत्या निभृतैर्दोर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । आद्यायां चूर्णयन्नद्रीन् भीतास्तेऽपि प्रदुद्रुवु: ॥ ७ ॥

¡Oh Señor primordial! Con los brazos que me ardían por ansias de combate, salí a luchar contra los elefantes que rigen las direcciones, pulverizando montañas; pero aun esos grandes elefantes huyeron aterrados.

Verse 8

तच्छ्रुत्वा भगवान् क्रुद्ध: केतुस्ते भज्यते यदा । त्वद्दर्पघ्नं भवेन्मूढ संयुगं मत्समेन ते ॥ ८ ॥

Al oír esto, el Señor Śiva se enfureció y dijo: «¡Necio! Tu estandarte se quebrará cuando combatas con alguien igual a mí; esa batalla abatirá tu soberbia».

Verse 9

इत्युक्त: कुमतिर्हृष्ट: स्वगृहं प्राविशन्नृप । प्रतीक्षन् गिरिशादेशं स्ववीर्यनशनं कुधी: ॥ ९ ॥

Así amonestado, el necio Bāṇāsura se alegró. Oh rey, el insensato volvió a su casa, aguardando la palabra de Giriśa: la ruina de su propio poder.

Verse 10

तस्योषा नाम दुहिता स्वप्ने प्राद्युम्निना रतिम् । कन्यालभत कान्तेन प्रागद‍ृष्टश्रुतेन सा ॥ १० ॥

Ūṣā, la hija de Bāṇa, tuvo en un sueño un encuentro amoroso con el hijo de Pradyumna, aunque jamás antes había visto ni oído hablar de su amado.

Verse 11

सा तत्र तमपश्यन्ती क्व‍ासि कान्तेति वादिनी । सखीनां मध्य उत्तस्थौ विह्वला व्रीडिता भृशम् ॥ ११ ॥

Al perderlo de vista en el sueño, Ūṣā se incorporó de pronto entre sus amigas, clamando: «¿Dónde estás, amado mío?». Quedó muy turbada y avergonzada.

Verse 12

बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डश्चित्रलेखा च तत्सुता । सख्यपृच्छत् सखीमूषां कौतूहलसमन्विता ॥ १२ ॥

Bāṇa tenía un ministro llamado Kumbhāṇḍa, cuya hija era Citralekhā. Ella, amiga de Ūṣā, llena de curiosidad, preguntó a su compañera.

Verse 13

कं त्वं मृगयसे सुभ्रु कीद‍ृशस्ते मनोरथ: । हस्तग्राहं न तेऽद्यापि राजपुत्र्युपलक्षये ॥ १३ ॥

Citralekhā dijo: “Oh de cejas hermosas, ¿a quién buscas? ¿Qué anhelo arde en tu mente? Oh princesa, hasta ahora no he visto a ningún hombre tomar tu mano en matrimonio.”

Verse 14

द‍ृष्ट: कश्चिन्नर: स्वप्ने श्याम: कमललोचन: । पीतवासा बृहद्ब‍ाहुर्योषितां हृदयंगम: ॥ १४ ॥

Ūṣā dijo: “En un sueño vi a un hombre: de tez azul oscura, ojos de loto, vestido de amarillo y de brazos poderosos; era de aquellos que cautivan el corazón de las mujeres.”

Verse 15

तमहं मृगये कान्तं पाययित्वाधरं मधु । क्व‍ापि यात: स्पृहयतीं क्षिप्‍त्‍वा मां वृजिनार्णवे ॥ १५ ॥

A ese amado lo busco. Tras hacerme beber la miel de sus labios, se ha ido a algún lugar; y a mí, que lo anhelo, me ha arrojado al océano de la aflicción.

Verse 16

चित्रलेखोवाच व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाव्यते । तमानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश ॥ १६ ॥

Citralekhā dijo: “Apartaré tu aflicción. Si él puede hallarse en cualquier lugar de los tres mundos, traeré a ese hombre, tu futuro esposo que ha robado tu corazón. Muéstrame quién es.”

Verse 17

इत्युक्त्वा देवगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगान् । दैत्यविद्याधरान् यक्षान् मनुजांश्च यथालिखत् ॥ १७ ॥

Diciendo esto, Citralekhā se puso a dibujar con exactitud retratos de los dioses, Gandharvas, Siddhas, Cāraṇas, Pannagas, Daityas, Vidyādharas, Yakṣas y también de los seres humanos.

Verse 18

मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरमानकदुन्दुभिम् । व्यलिखद् रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं वीक्ष्य लज्जिता ॥ १८ ॥ अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्योषावाङ्‍मुखी ह्रिया । सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना महीपते ॥ १९ ॥

Oh rey, Citralekhā dibujó entre los humanos retratos de los Vṛṣṇis: Śūra, Ānakadundubhi, Balarāma y Śrī Kṛṣṇa. Al ver el retrato de Pradyumna, Ūṣā se ruborizó; y al ver el de Aniruddha bajó la cabeza por pudor, y sonriendo exclamó: «¡Es él, es él mismo!»

Verse 19

मनुजेषु च सा वृष्णीन् शूरमानकदुन्दुभिम् । व्यलिखद् रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं वीक्ष्य लज्जिता ॥ १८ ॥ अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्योषावाङ्‍मुखी ह्रिया । सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना महीपते ॥ १९ ॥

Oh rey, Citralekhā dibujó entre los humanos retratos de los Vṛṣṇis: Śūra, Ānakadundubhi, Balarāma y Śrī Kṛṣṇa. Al ver el retrato de Pradyumna, Ūṣā se ruborizó; y al ver el de Aniruddha bajó la cabeza por pudor, y sonriendo exclamó: «¡Es él, es él mismo!»

Verse 20

चित्रलेखा तमाज्ञाय पौत्रं कृष्णस्य योगिनी । ययौ विहायसा राजन् द्वारकां कृष्णपालिताम् ॥ २० ॥

Oh rey, Citralekhā, dotada de poder yóguico, lo reconoció como el nieto de Kṛṣṇa (Aniruddha) y viajó por la senda del cielo hasta Dvārakā, la ciudad protegida por el Señor Kṛṣṇa.

Verse 21

तत्र सुप्तं सुपर्यङ्के प्राद्युम्निं योगमास्थिता । गृहीत्वा शोणितपुरं सख्यै प्रियमदर्शयत् ॥ २१ ॥

Allí encontró a Aniruddha, hijo de Pradyumna, dormido en un lecho excelente. Recurriendo a su poder yóguico, lo llevó a Śoṇitapura y presentó a su amiga Ūṣā a su amado.

Verse 22

सा च तं सुन्दरवरं विलोक्य मुदितानना । दुष्प्रेक्ष्ये स्वगृहे पुम्भी रेमे प्राद्युम्निना समम् ॥ २२ ॥

Al contemplarlo, el más hermoso de los hombres, el rostro de Ūṣā se iluminó de gozo. Llevó al hijo de Pradyumna a sus aposentos privados—prohibidos incluso a la mirada de los varones—y allí disfrutó con él.

Verse 23

परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्‍नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥

Ūṣā adoró a Aniruddha con servicio fiel, ofreciéndole vestiduras preciosas, guirnaldas, fragancias, incienso, lámparas, asientos y más; también bebidas, toda clase de alimentos y palabras dulces.

Verse 24

परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्‍नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥

Oculto en los aposentos de las doncellas, Aniruddha, con los sentidos cautivados por el amor siempre creciente de Ūṣā, no advirtió el paso de los días.

Verse 25

तां तथा यदुवीरेण भुज्यमानां हतव्रताम् । हेतुभिर्लक्षयां चक्रुरापृईतां दुरवच्छदै: ॥ २५ ॥ भटा आवेदयां चक्रू राजंस्ते दुहितुर्वयम् । विचेष्टितं लक्षयाम कन्याया: कुलदूषणम् ॥ २६ ॥

Las guardias notaron en Ūṣā señales inequívocas: había quebrantado su voto de doncella y gozaba de dicha conyugal con el héroe de los Yadu; eran indicios difíciles de ocultar.

Verse 26

तां तथा यदुवीरेण भुज्यमानां हतव्रताम् । हेतुभिर्लक्षयां चक्रुरापृईतां दुरवच्छदै: ॥ २५ ॥ भटा आवेदयां चक्रू राजंस्ते दुहितुर्वयम् । विचेष्टितं लक्षयाम कन्याया: कुलदूषणम् ॥ २६ ॥

Las guardias fueron a Bāṇāsura y le dijeron: “Oh rey, hemos detectado en tu hija una conducta impropia que mancilla el honor de la familia de una doncella.”

Verse 27

अनपायिभिरस्माभिर्गुप्तायाश्च गृहे प्रभो । कन्याया दूषणं पुम्भिर्दुष्प्रेक्ष्याया न विद्महे ॥ २७ ॥

“Señor, hemos vigilado sin apartarnos; no comprendemos cómo esta doncella, guardada en palacio y a quien ningún hombre puede siquiera ver, ha podido ser corrompida.”

Verse 28

तत: प्रव्यथितो बाणो दुहितु: श्रुतदूषण: । त्वरित: कन्यकागारं प्राप्तोऽद्राक्षीद् यदूद्वहम् ॥ २८ ॥

Entonces, al oír la deshonra de su hija, Bāṇāsura, turbado, corrió sin demora a los aposentos de las doncellas. Allí vio a Aniruddha, orgullo del linaje Yadu.

Verse 29

कामात्मजं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाम्बरमम्बुजेक्षणम् । बृहद्भ‍ुजं कुण्डलकुन्तलत्विषा स्मितावलोकेन च मण्डिताननम् ॥ २९ ॥ दीव्यन्तमक्षै: प्रिययाभिनृम्णया तदङ्गसङ्गस्तनकुङ्कुमस्रजम् । बाह्वोर्दधानं मधुमल्लिकाश्रितां तस्याग्र आसीनमवेक्ष्य विस्मित: ॥ ३० ॥

Bāṇāsura vio ante sí a alguien como el hijo de Kāma: el más bello del mundo, de tez azul oscura, vestido con paño amarillo, ojos de loto y brazos poderosos. Su rostro estaba adornado por el fulgor de sus pendientes y cabellos, y por miradas sonrientes.

Verse 30

कामात्मजं तं भुवनैकसुन्दरं श्यामं पिशङ्गाम्बरमम्बुजेक्षणम् । बृहद्भ‍ुजं कुण्डलकुन्तलत्विषा स्मितावलोकेन च मण्डिताननम् ॥ २९ ॥ दीव्यन्तमक्षै: प्रिययाभिनृम्णया तदङ्गसङ्गस्तनकुङ्कुमस्रजम् । बाह्वोर्दधानं मधुमल्लिकाश्रितां तस्याग्र आसीनमवेक्ष्य विस्मित: ॥ ३० ॥

Vio que Aniruddha estaba sentado frente a su amada, tan auspiciosa, jugando con ella a los dados. Entre sus brazos colgaba una guirnalda de jazmines primaverales, manchada con el kuṅkuma de los pechos de ella al abrazarla. Al verlo todo, Bāṇāsura quedó atónito.

Verse 31

स तं प्रविष्टं वृतमाततायिभि- र्भटैरनीकैरवलोक्य माधव: । उद्यम्य मौर्वं परिघं व्यवस्थितो यथान्तको दण्डधरो जिघांसया ॥ ३१ ॥

Al ver entrar a Bāṇāsura rodeado de numerosos guardias armados, Aniruddha, el Mādhava, alzó su maza de hierro y se mantuvo firme, dispuesto a abatir a quien lo atacara. Parecía la Muerte misma con su vara de castigo.

Verse 32

जिघृक्षया तान् परित: प्रसर्पत: शुनो यथा शूकरयूथपोऽहनत् । ते हन्यमाना भवनाद् विनिर्गता निर्भिन्नमूर्धोरुभुजा: प्रदुद्रुवु: ॥ ३२ ॥

Cuando los guardias se abalanzaron desde todos los lados para capturarlo, Aniruddha los golpeó como el jefe de una piara de jabalíes golpea a los perros. Heridos por sus golpes, huyeron del palacio, corriendo por sus vidas con cabezas, muslos y brazos destrozados.

Verse 33

तं नागपाशैर्बलिनन्दनो बली घ्नन्तं स्वसैन्यं कुपितो बबन्ध ह । ऊषा भृशं शोकविषादविह्वला बद्धं निशम्याश्रुकलाक्ष्यरौत्सीत् ॥ ३३ ॥

Bāṇa, el poderoso hijo de Bali, enfurecido, ató con las místicas sogas del nāga-pāśa a Śrī Aniruddha, aun cuando Él abatía su ejército. Al oír que Aniruddha había sido capturado, Ūṣā quedó sobrecogida por pena y abatimiento; sus ojos se llenaron de lágrimas y rompió a llorar.