Adhyaya 59

Verse 1

श्रीराजोवाच यथा हतो भगवता भौमो येने च ता: स्‍त्रिय: । निरुद्धा एतदाचक्ष्व विक्रमं शार्ङ्गधन्वन: ॥ १ ॥

El rey Parīkṣit dijo: ¿Cómo fue muerto por el Bhagavān ese Bhaumāsura que mantenía cautivas a tantas mujeres? Te ruego relates la hazaña del Señor Śārṅgadhanvā, Śrī Kṛṣṇa.

Verse 2

श्रीशुक उवाच इन्द्रेण हृतछत्रेण हृतकुण्डलबन्धुना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भौमचेष्टितम् । सभार्यो गरुडारूढ: प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ ॥ २ ॥ गिरिदुर्गै: शस्‍त्रदुर्गैर्जलाग्‍न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्घोरैर्द‍ृढै: सर्वत आवृतम् ॥ ३ ॥

Śrī Śukadeva dijo: Cuando Bhauma robó los pendientes de la madre de Indra, el parasol de Varuṇa y el lugar de recreo de los devas en la cima del monte Mandara, Indra acudió al Señor Śrī Kṛṣṇa y Le informó de esas fechorías. Entonces el Señor, llevando consigo a Su esposa Satyabhāmā, montó a Garuḍa y fue a Prāgyotiṣa-pura, ciudad cercada por todas partes por fortificaciones de montes, armas sin tripulación, agua, fuego y viento, y por terribles y firmes obstáculos de cables mura-pāśa.

Verse 3

श्रीशुक उवाच इन्द्रेण हृतछत्रेण हृतकुण्डलबन्धुना । हृतामराद्रिस्थानेन ज्ञापितो भौमचेष्टितम् । सभार्यो गरुडारूढ: प्राग्ज्योतिषपुरं ययौ ॥ २ ॥ गिरिदुर्गै: शस्‍त्रदुर्गैर्जलाग्‍न्यनिलदुर्गमम् । मुरपाशायुतैर्घोरैर्द‍ृढै: सर्वत आवृतम् ॥ ३ ॥

Śrī Śukadeva dijo: Indra informó al Señor de que Bhauma había arrebatado el parasol, los pendientes y otros tesoros, y también había saqueado el lugar de recreo de los devas en la cima del Mandara. Entonces el Señor, con Satyabhāmā, montó a Garuḍa y partió hacia Prāgyotiṣa-pura, rodeada por fortificaciones de montes, de armas, de agua, de fuego y de viento, y por terribles y firmes cables mura-pāśa.

Verse 4

गदया निर्बिभेदाद्रीन् शस्‍त्रदुर्गाणि सायकै: । चक्रेणाग्निं जलं वायुं मुरपाशांस्तथासिना ॥ ४ ॥

Con Su maza el Señor rompió las fortificaciones de roca; con Sus flechas, las fortificaciones de armas; con Su disco, las de fuego, agua y viento; y con Su espada, cortó los cables mura-pāśa, abriéndose paso.

Verse 5

शङ्खनादेन यन्त्राणि हृदयानि मनस्विनाम् । प्राकारं गदया गुर्व्या निर्बिभेद गदाधर: ॥ ५ ॥

Con el sonido de Su caracola, el Señor Gadādhara hizo añicos los sellos mágicos de la fortaleza y estremeció el corazón de sus valientes defensores. Luego, con Su pesada maza, demolió los muros y terraplenes que la rodeaban.

Verse 6

पाञ्चजन्यध्वनिं श्रुत्वा युगान्तशनिभीषणम् । मुर: शयान उत्तस्थौ दैत्य: पञ्चशिरा जलात् ॥ ६ ॥

Al oír la vibración del caracol Pāñcajanya del Señor Kṛṣṇa, tan aterradora como el trueno al fin de los tiempos, el demonio Mura de cinco cabezas, que dormía en el fondo del foso de la ciudad, despertó y emergió del agua.

Verse 7

त्रिशूलमुद्यम्य सुदुर्निरीक्षणो युगान्तसूर्यानलरोचिरुल्बण: । ग्रसंस्‍त्रिलोकीमिव पञ्चभिर्मुखै- रभ्यद्रवत्तार्क्ष्यसुतं यथोरग: ॥ ७ ॥

Brillando con la efulgencia cegadora y terrible del fuego del sol al final de un milenio, Mura parecía estar tragándose los tres mundos con sus cinco bocas. Levantó su tridente y se abalanzó sobre Garuḍa, el hijo de Tārkṣya, como una serpiente atacando.

Verse 8

आविध्य शूलं तरसा गरुत्मते निरस्य वक्त्रैर्व्यनदत्स पञ्चभि: । स रोदसी सर्वदिशोऽम्बरं महा- नापूरयन्नण्डकटाहमावृणोत् ॥ ८ ॥

Mura hizo girar su tridente y luego lo arrojó ferozmente contra Garuḍa, rugiendo por sus cinco bocas. El sonido llenó la tierra y el cielo, todas las direcciones y los límites del espacio exterior, hasta reverberar contra la misma cáscara del universo.

Verse 9

तदापतद् वै त्रिशिखं गरुत्मते हरि: शराभ्यामभिनत्‍त्रिधोजसा । मुखेषु तं चापि शरैरताडयत् तस्मै गदां सोऽपि रुषा व्यमुञ्चत ॥ ९ ॥

Entonces, con dos flechas, el Señor Hari golpeó el tridente que volaba hacia Garuḍa y lo rompió en tres pedazos. A continuación, el Señor golpeó las caras de Mura con varias flechas, y el demonio, enfurecido, arrojó su maza contra el Señor.

Verse 10

तामापतन्तीं गदया गदां मृधे गदाग्रजो निर्बिभिदे सहस्रधा । उद्यम्य बाहूनभिधावतोऽजित: शिरांसि चक्रेण जहार लीलया ॥ १० ॥

Mientras la maza de Mura se dirigía hacia Él en el campo de batalla, el Señor Gadāgraja la interceptó con la suya y la rompió en miles de pedazos. Mura entonces levantó los brazos y corrió hacia el Señor invencible, quien fácilmente le cortó las cabezas con Su arma de disco.

Verse 11

व्यसु: पपाताम्भसि कृत्तशीर्षो निकृत्तश‍ृङ्गोऽद्रिरिवेन्द्रतेजसा । तस्यात्मजा: सप्त पितुर्वधातुरा: प्रतिक्रियामर्षजुष: समुद्यता: ॥ ११ ॥

Sin vida, el cuerpo decapitado de Mura cayó al agua como una montaña cuya cima ha sido cortada por el poder del rayo del Señor Indra. Los siete hijos del demonio, enfurecidos por la muerte de su padre, se prepararon para tomar represalias.

Verse 12

ताम्रोऽन्तरिक्ष: श्रवणो विभावसु- र्वसुर्नभस्वानरुणश्च सप्तम: । पीठं पुरस्कृत्य चमूपतिं मृधे भौमप्रयुक्ता निरगन् धृतायुधा: ॥ १२ ॥

Ordenados por Bhaumasura, los siete hijos de Mura —Tamra, Antariksa, Sravana, Vibhavasu, Vasu, Nabhasvan y Aruna— siguieron a su general, Pitha, al campo de batalla portando sus armas.

Verse 13

प्रायुञ्जतासाद्य शरानसीन् गदा: शक्त्यृष्टिशूलान्यजिते रुषोल्बणा: । तच्छस्‍त्रकूटं भगवान् स्वमार्गणै- रमोघवीर्यस्तिलशश्चकर्त ह ॥ १३ ॥

Estos feroces guerreros atacaron furiosamente al invencible Señor Krishna con flechas, espadas, mazas, lanzas y tridentes, pero el Señor Supremo, con una destreza infalible, cortó esta montaña de armas en pedazos diminutos con Sus flechas.

Verse 14

तान् पीठमुख्याननयद् यमक्षयं निकृत्तशीर्षोरुभुजाङ्‍‍घ्रिवर्मण: । स्वानीकपानच्युतचक्रसायकै- स्तथा निरस्तान् नरको धरासुत: । निरीक्ष्य दुर्मर्षण आस्रवन्मदै- र्गजै: पयोधिप्रभवैर्निराक्रमात् ॥ १४ ॥

El Señor cortó las cabezas, muslos, brazos, piernas y armaduras de estos oponentes liderados por Pitha y los envió a todos a la morada de Yamaraja. Narakasura, el hijo de la tierra, no pudo contener su furia al ver el destino de sus líderes militares. Así, salió de la ciudadela con elefantes nacidos del Océano de Leche que exudaban mada de sus frentes por la excitación.

Verse 15

द‍ृष्ट्वा सभार्यं गरुडोपरि स्थितं सूर्योपरिष्टात् सतडिद् घनं यथा । कृष्णं स तस्मै व्यसृजच्छतघ्नीं योधाश्च सर्वे युगपच्च विव्यधु: ॥ १५ ॥

El Señor Krishna y Su esposa, montados sobre Garuda, parecían una nube con relámpagos situada sobre el sol. Al ver al Señor, Bhauma lanzó su arma Sataghni contra Él, tras lo cual todos los soldados de Bhauma atacaron simultáneamente con sus armas.

Verse 16

तद् भौमसैन्यं भगवान् गदाग्रजो विचित्रवाजैर्निशितै: शिलीमुखै: । निकृत्तबाहूरुशिरोध्रविग्रहं चकार तर्ह्येव हताश्वकुञ्जरम् ॥ १६ ॥

En ese momento, el Señor Gadagraja disparó Sus afiladas flechas contra el ejército de Bhaumasura. Estas flechas, que mostraban plumas abigarradas, pronto redujeron ese ejército a una masa de cuerpos con brazos, muslos y cuellos cortados. El Señor mató de manera similar a los caballos y elefantes oponentes.

Verse 17

यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्‍त्रास्‍त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्‍त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥

Oh héroe de los Kurus, todas las armas y proyectiles que arrojaron los guerreros enemigos, el Señor Hari los cortó con flechas agudas, destruyendo cada uno con tres saetas.

Verse 18

यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्‍त्रास्‍त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्‍त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥

Mientras Suparṇa Garuḍa lo transportaba, el poderoso Garutmān golpeó a los elefantes enemigos con sus alas; heridos por pico, alas y garras, los elefantes, aterrados, huyeron de vuelta a la ciudad.

Verse 19

यानि योधै: प्रयुक्तानि शस्‍त्रास्‍त्राणि कुरूद्वह । हरिस्तान्यच्छिनत्तीक्ष्णै: शरैरेकैकशस्‍त्रिभि: ॥ १७ ॥ उह्यमान: सुपर्णेन पक्षाभ्यां निघ्नता गजान् । गुरुत्मता हन्यमानास्तुण्डपक्षनखेर्गजा: ॥ १८ ॥ पुरमेवाविशन्नार्ता नरको युध्ययुध्यत ॥ १९ ॥

Así, cuando los elefantes se refugiaron en la ciudad, Narakāsura quedó solo en el campo de batalla y siguió combatiendo contra Śrī Kṛṣṇa.

Verse 20

द‍ृष्ट्वा विद्रावितं सैन्यं गरुडेनार्दितं स्वकं । तं भौम: प्राहरच्छक्त्या वज्र: प्रतिहतो यत: । नाकम्पत तया विद्धो मालाहत इव द्विप: ॥ २० ॥

Al ver a su ejército dispersado y atormentado por Garuḍa, Bhauma lo atacó con una lanza que antaño había detenido el rayo de Indra; pero, aunque herido, Garuḍa no se estremeció, como un elefante golpeado por una guirnalda de flores.

Verse 21

शूलं भौमोऽच्युतं हन्तुमाददे वितथोद्यम: । तद्विसर्गात् पूर्वमेव नरकस्य शिरो हरि: । अपाहरद् गजस्थस्य चक्रेण क्षुरनेमिना ॥ २१ ॥

Bhauma (Naraka) alzó su tridente para matar a Acyuta, pero antes de arrojarlo, el Señor Hari le cortó la cabeza, sentado sobre su elefante, con su cakra de filo como navaja.

Verse 22

सकुण्डलं चारुकिरीटभूषणं बभौ पृथिव्यां पतितं समुज्ज्वलम् । हा हेति साध्वित्यृषय: सुरेश्वरा माल्यैर्मुकुन्दं विकिरन्त ईडिरे ॥ २२ ॥

La cabeza de Bhaumāsura, caída en la tierra, resplandecía con gran fulgor, adornada con pendientes y un hermoso yelmo. Entre clamores de “¡Ay!” y “¡Bien hecho!”, los sabios y los principales devas adoraron a Mukunda, cubriéndolo con guirnaldas de flores.

Verse 23

ततश्च भू: कृष्णमुपेत्य कुण्डले प्रतप्तजाम्बूनदरत्नभास्वरे । सवैजयन्त्या वनमालयार्पयत् प्राचेतसं छत्रमथो महामणिम् ॥ २३ ॥

Entonces la diosa Tierra se acercó a Kṛṣṇa y le ofreció los pendientes de Aditi, hechos de oro jāmbūnada resplandeciente e incrustados con gemas brillantes. También le entregó la guirnalda Vaijayantī, el parasol de Varuṇa y la gran joya: la cima del monte Mandara.

Verse 24

अस्तौषीदथ विश्वेशं देवी देववरार्चितम् । प्राञ्जलि: प्रणता राजन् भक्तिप्रवणया धिया ॥ २४ ॥

Oh Rey, entonces la diosa comenzó a alabar al Señor del universo, adorado por los mejores devas. Tras postrarse y luego permanecer de pie con las manos juntas, con la mente rendida en bhakti, entonó sus elogios al Señor.

Verse 25

भूमिरुवाच नमस्ते देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर । भक्तेच्छोपात्तरूपाय परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥ २५ ॥

Dijo la diosa Bhūmi: «Mis reverencias a Ti, Señor de los señores, portador de la caracola, el disco y la maza. Oh Paramātmā, asumes diversas formas para colmar los deseos de Tus bhaktas; a Ti me postro una y otra vez».

Verse 26

नम: पङ्कजनाभाय नम: पङ्कजमालिने । नम: पङ्कजनेत्राय नमस्ते पङ्कजाङ्‍‍घ्रये ॥ २६ ॥

Reverencias a Ti, Padmanābha, de ombligo como loto; reverencias a Ti, adornado con guirnaldas de loto. Reverencias a Ti, de ojos de loto; reverencias a Ti, de pies de loto.

Verse 27

नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय विष्णवे । पुरुषायादिबीजाय पूर्णबोधाय ते नम: ॥ २७ ॥

Mis reverencias a Ti, Señor Supremo Vāsudeva, Viṣṇu; Persona primordial, semilla original, Omnisciente de plena conciencia: a Ti me postro.

Verse 28

अजाय जनयित्रेऽस्य ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । परावरात्मन् भूतात्मन् परमात्मन् नमोऽस्तु ते ॥ २८ ॥

Me postro ante Ti, el No Nacido, progenitor de este universo, Brahman de energías infinitas; Alma de lo alto y lo bajo, Alma de los seres, Paramātmā omnipenetrante: reverencias a Ti.

Verse 29

त्वं वै सिसृक्षुरज उत्कटं प्रभो तमो निरोधाय बिभर्ष्यसंवृत: । स्थानाय सत्त्वं जगतो जगत्पते काल: प्रधानं पुरुषो भवान् पर: ॥ २९ ॥

Oh Señor no nacido: al querer crear, haces prevalecer el rajas; para destruir, manifiestas el tamas; para sostener, manifiestas el sattva; y aun así no quedas cubierto por los guṇas. Oh Dueño del universo, Tú eres el tiempo, el pradhāna y el puruṣa, y sin embargo permaneces trascendente y distinto.

Verse 30

अहं पयो ज्योतिरथानिलो नभो मात्राणि देवा मन इन्द्रियाणि । कर्ता महानित्यखिलं चराचरं त्वय्यद्वितीये भगवन्नयं भ्रम: ॥ ३० ॥

Oh Bhagavān, es ilusión pensar que la tierra, el agua, el fuego, el aire, el éter, los objetos de los sentidos, los devas, la mente, los sentidos, el falso ego y el mahat-tattva existen aparte de Ti. Tú eres Uno sin segundo; todo lo móvil e inmóvil está en Ti.

Verse 31

तस्यात्मजोऽयं तव पादपङ्कजं भीत: प्रपन्नार्तिहरोपसादित: । तत् पालयैनं कुरु हस्तपङ्कजं शिरस्यमुष्याखिलकल्मषापहम् ॥ ३१ ॥

Aquí está el hijo de Bhaumāsura. Temeroso, se acerca a tus pies de loto, pues Tú quitas la aflicción de quienes se refugian en Ti. Protégelo, y posa tu mano de loto, que disipa todo pecado, sobre su cabeza.

Verse 32

श्रीशुक उवाच इति भूम्यर्थितो वाग्भिर्भगवान् भक्तिनम्रया । दत्त्वाभयं भौमगृहं प्राविशत् सकलर्द्धिमत् ॥ ३२ ॥

Śrī Śukadeva dijo: Así, suplicado por la diosa Bhūmi con palabras humildes de devoción, el Señor Supremo otorgó intrepidez a su nieto y entró en el palacio de Bhaumāsura, colmado de toda clase de riquezas.

Verse 33

तत्र राजन्यकन्यानां षट्‍सहस्राधिकायुतम् । भौमाहृतानां विक्रम्य राजभ्यो दद‍ृशे हरि: ॥ ३३ ॥

Allí Hari vio a dieciséis mil doncellas reales, a quienes Bhauma había arrebatado por la fuerza de distintos reyes.

Verse 34

तं प्रविष्टं स्‍त्रियो वीक्ष्य नरवर्यं विमोहिता: । मनसा वव्रिरेऽभीष्टं पतिं दैवोपसादितम् ॥ ३४ ॥

Al ver entrar a aquel varón excelso, las mujeres quedaron hechizadas. En su mente, cada una lo aceptó—traído allí por el destino—como el esposo deseado.

Verse 35

भूयात् पतिरयं मह्यं धाता तदनुमोदताम् । इति सर्वा: पृथक् कृष्णे भावेन हृदयं दधु: ॥ ३५ ॥

Con el pensamiento: «Que el Dispensador del destino lo apruebe y que este hombre sea mi esposo», cada princesa, por separado, puso su corazón en Kṛṣṇa con profundo sentimiento.

Verse 36

ता: प्राहिणोद्‍द्वारवतीं सुमृष्टविरजोऽम्बरा: । नरयानैर्महाकोशान् रथाश्वान् द्रविणं महत् ॥ ३६ ॥

El Señor hizo que las princesas vistieran ropas limpias e inmaculadas y las envió a Dvārakā en literas, junto con grandes tesoros: carros, caballos y abundantes riquezas.

Verse 37

ऐरावतकुलेभांश्च चतुर्दन्तांस्तरस्विन: । पाण्डुरांश्च चतु:षष्टिं प्रेरयामास केशव: ॥ ३७ ॥

Keshava también despachó sesenta y cuatro elefantes blancos y veloces, descendientes de Airāvata, cada uno con cuatro colmillos.

Verse 38

गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्‍त्रिदशेन्द्रेण महेन्द्रय‍ाण्या च सप्रिय: ॥ ३८ ॥ चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारिजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत्पुरम् ॥ ३९ ॥

Luego el Señor Acyuta fue a la morada de Indra, rey de los devas, y entregó a la madre Aditi sus pendientes; allí Indra y su esposa adoraron a Kṛṣṇa junto con su amada Satyabhāmā.

Verse 39

गत्वा सुरेन्द्रभवनं दत्त्वादित्यै च कुण्डले । पूजितस्‍त्रिदशेन्द्रेण महेन्द्रय‍ाण्या च सप्रिय: ॥ ३८ ॥ चोदितो भार्ययोत्पाट्य पारिजातं गरुत्मति । आरोप्य सेन्द्रान् विबुधान् निर्जित्योपानयत्पुरम् ॥ ३९ ॥

A instancias de Satyabhāmā, el Señor arrancó el árbol celestial pārijāta y lo puso sobre Garuḍa; tras vencer a Indra y a los demás devas, Kṛṣṇa lo llevó a su capital.

Verse 40

स्थापित: सत्यभामाया गृहोद्यानोपशोभन: । अन्वगुर्भ्रमरा: स्वर्गात् तद्गन्धासवलम्पटा: ॥ ४० ॥

Una vez plantado, el pārijāta embelleció el jardín del palacio de la reina Satyabhāmā; abejas, ávidas de su fragancia y dulce savia, lo siguieron incluso desde el cielo.

Verse 41

ययाच आनम्य किरीटकोटिभि: पादौ स्पृशन्नच्युतमर्थसाधनम् । सिद्धार्थ एतेन विगृह्यते महा- नहो सुराणां च तमो धिगाढ्यताम् ॥ ४१ ॥

Aunque Indra se inclinó ante Acyuta, tocó Sus pies con la punta de su corona y le suplicó que cumpliera su deseo, una vez logrado su propósito aquel gran deva eligió luchar contra el Señor Supremo. ¡Qué densa ignorancia hay entre los dioses! ¡Al diablo con su opulencia!

Verse 42

अथो मुहूर्त एकस्मिन् नानागारेषु ता: स्‍त्रिय: । यथोपयेमे भगवान् तावद् रूपधरोऽव्यय: ॥ ४२ ॥

Entonces el Bhagavān imperecedero, asumiendo una forma distinta para cada novia, desposó debidamente a todas las princesas a la vez, cada una en su propio palacio.

Verse 43

गृहेषु तासामनपाय्यतर्ककृ- न्निरस्तसाम्यातिशयेष्ववस्थित: । रेमे रमाभिर्निजकामसम्प्लुतो यथेतरो गार्हकमेधिकांश्चरन् ॥ ४३ ॥

El Señor, artífice de lo inconcebible, permanecía constantemente en los palacios de Sus reinas, moradas sin igual ni superior. Allí, aunque plenamente satisfecho en Sí mismo, disfrutaba con Sus amables esposas y, como un marido común, cumplía los deberes del hogar.

Verse 44

इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्‍त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु: पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग- हासावलोकनवसङ्गमजल्पलज्जा: ॥ ४४ ॥

Así, aquellas mujeres obtuvieron por esposo al Señor de Lakṣmī, a quien ni siquiera Brahmā y otros grandes devas saben cómo acercarse. Con gozo siempre creciente, se llenaron de amor por Él, intercambiaron miradas sonrientes y respondieron con una intimidad siempre nueva, colmada de bromas y pudor femenino.

Verse 45

प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच- ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै: । केशप्रसारशयनस्‍नपनोपहार्यै- र्दासीशता अपि विभोर्विदधु: स्म दास्यम् ॥ ४५ ॥

Aunque cada reina del Señor tenía cientos de sirvientas, ellas eligieron servirle personalmente: salir a recibirlo con humildad, ofrecerle asiento, adorarlo con los mejores enseres, lavar y masajear Sus pies, darle pān, abanicarlo, ungirlo con sándalo fragante, adornarlo con guirnaldas, arreglarle el cabello, preparar Su lecho, bañarlo y presentarle diversos obsequios.