Adhyaya 51

Verse 1

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Kālayavana vio al Señor salir de Mathurā como la luna naciente. El Señor era hermosísimo, con Su tez azul oscura, vestiduras de seda amarilla, la marca de Śrīvatsa y la joya Kaustubha. Pensando 'Este debe ser Vāsudeva como dijo Nārada', corrió tras el Señor, a quien ni siquiera los grandes yoguis pueden alcanzar.

Verse 2

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Kālayavana vio al Señor salir de Mathurā como la luna naciente. El Señor era hermosísimo, con Su tez azul oscura, vestiduras de seda amarilla, la marca de Śrīvatsa y la joya Kaustubha. Pensando 'Este debe ser Vāsudeva como dijo Nārada', corrió tras el Señor, a quien ni siquiera los grandes yoguis pueden alcanzar.

Verse 3

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Kālayavana vio al Señor salir de Mathurā como la luna naciente. El Señor era hermosísimo, con Su tez azul oscura, vestiduras de seda amarilla, la marca de Śrīvatsa y la joya Kaustubha. Pensando 'Este debe ser Vāsudeva como dijo Nārada', corrió tras el Señor, a quien ni siquiera los grandes yoguis pueden alcanzar.

Verse 4

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Kālayavana vio al Señor salir de Mathurā como la luna naciente. El Señor era hermosísimo, con Su tez azul oscura, vestiduras de seda amarilla, la marca de Śrīvatsa y la joya Kaustubha. Pensando 'Este debe ser Vāsudeva como dijo Nārada', corrió tras el Señor, a quien ni siquiera los grandes yoguis pueden alcanzar.

Verse 5

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Kālayavana vio al Señor salir de Mathurā como la luna naciente. El Señor era hermosísimo, con Su tez azul oscura, vestiduras de seda amarilla, la marca de Śrīvatsa y la joya Kaustubha. Pensando 'Este debe ser Vāsudeva como dijo Nārada', corrió tras el Señor, a quien ni siquiera los grandes yoguis pueden alcanzar.

Verse 6

श्रीशुक उवाच तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम् । दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ १ ॥ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम् ॥ २ ॥ नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम् । मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ वासुदेवो ह्ययमिति पुमान् श्रीवत्सलाञ्छन: । चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दर: ॥ ४ ॥ लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति । निरायुधश्चलन् पद्‍भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुध: ॥ ५ ॥ इति निश्चित्य यवन: प्राद्रवद् तं पराङ्‍मुखम् । अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम् ॥ ६ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī dijo: Kālayavana vio al Señor salir de Mathurā como la luna que se alza. Era el más hermoso de contemplar: de tez azul oscura y vestido con seda amarilla; en el pecho llevaba la marca de Śrīvatsa y en el cuello resplandecía la gema Kaustubha. Sus cuatro brazos eran fuertes y largos; sus ojos, rojizos como lotos nuevos; su rostro, un loto, con mejillas radiantes, sonrisa pura y pendientes en forma de makara centelleantes. El bárbaro pensó: «Éste debe ser Vāsudeva, pues posee las señales que Nārada mencionó: la marca de Śrīvatsa, cuatro brazos, ojos de loto, una guirnalda de flores del bosque y una hermosura sin igual; no puede ser otro. Como camina a pie y sin armas, lucharé con Él sin armas». Decidido así, corrió tras el Señor, que le dio la espalda y huyó; Kālayavana deseaba apresar a Śrī Kṛṣṇa, a quien ni los grandes yoguis pueden alcanzar.

Verse 7

हस्तप्राप्तमिवात्मानं हरीणा स पदे पदे । नीतो दर्शयता दूरं यवनेशोऽद्रिकन्दरम् ॥ ७ ॥

A cada paso, el Señor Hari se mostraba como si estuviera al alcance de las manos de Kālayavana, y así condujo al rey de los yavanas muy lejos, hasta una cueva en la montaña.

Verse 8

पलायनं यदुकुले जातस्य तव नोचितम् । इति क्षिपन्ननुगतो नैनं प्रापाहताशुभ: ॥ ८ ॥

Mientras lo perseguía, el yavana lo insultaba: «¡Naciste en la dinastía Yadu; no es propio de Ti huir!» Pero aun así no pudo alcanzarlo, porque las reacciones de sus pecados no habían sido purificadas.

Verse 9

एवं क्षिप्तोऽपि भगवान्प्राविशद् गिरिकन्दरम् । सोऽपि प्रविष्टस्तत्रान्यं शयानं दद‍ृशे नरम् ॥ ९ ॥

Aunque fue insultado así, el Señor entró en la cueva de la montaña. Kālayavana también entró y allí vio a otro hombre tendido, durmiendo.

Verse 10

नन्वसौ दूरमानीय शेते मामिह साधुवत् । इति मत्वाच्युतं मूढस्तं पदा समताडयत् ॥ १० ॥

«¡Después de traerme tan lejos, ahora yace aquí como un santo!» Pensando que el hombre dormido era Acyuta, Śrī Kṛṣṇa, el necio lo pateó con todas sus fuerzas.

Verse 11

स उत्थाय चिरं सुप्त: शनैरुन्मील्य लोचने । दिशो विलोकयन् पार्श्वे तमद्राक्षीदवस्थितम् ॥ ११ ॥

Aquel hombre despertó tras un largo sueño y, poco a poco, abrió los ojos. Al mirar en todas direcciones, vio a Kālayavana de pie a su lado.

Verse 12

स तावत्तस्य रुष्टस्य द‍ृष्टिपातेन भारत । देहजेनाग्निना दग्धो भस्मसादभवत् क्षणात् ॥ १२ ॥

Oh Bhārata, cuando el hombre recién despierto lanzó una mirada airada, Kālayavana fue consumido por un fuego nacido de su propio cuerpo y, en un instante, quedó reducido a cenizas.

Verse 13

श्रीराजोवाच को नाम स पुमान् ब्रह्मन् कस्य किंवीर्य एव च । कस्माद् गुहां गत: शिष्ये किंतेजो यवनार्दन: ॥ १३ ॥

Dijo el rey Parīkṣit: Oh brāhmaṇa, ¿quién era ese hombre? ¿De qué linaje provenía y cuáles eran sus poderes? ¿Por qué ese destructor de los Yavana se acostó a dormir en la cueva, y de quién era hijo?

Verse 14

श्रीशुक उवाच स इक्ष्वाकुकुले जातो मान्धातृतनयो महान् । मुचुकुन्द इति ख्यातो ब्रह्मण्य: सत्यसङ्गर: ॥ १४ ॥

Dijo Śukadeva: Aquel gran personaje nació en la dinastía de Ikṣvāku como hijo de Māndhātā. Era célebre como Mucukunda, devoto de la cultura brāhmánica y fiel a su voto en la batalla.

Verse 15

स याचित: सुरगणैरिन्द्राद्यैरात्मरक्षणे । असुरेभ्य: परित्रस्तैस्तद्रक्षां सोऽकरोच्चिरम् ॥ १५ ॥

Cuando Indra y los demás devas, aterrados por los asuras, le suplicaron protección, Mucukunda los defendió durante largo tiempo.

Verse 16

लब्ध्वा गुहं ते स्व:पालं मुचुकुन्दमथाब्रुवन् । राजन् विरमतां कृच्छ्राद् भवान् न: परिपालनात् ॥ १६ ॥

Cuando los semidioses obtuvieron a Kārttikeya como su general, dijeron a Mucukunda: «Oh rey, abandona ya el penoso deber de protegernos».

Verse 17

नरलोकं परित्यज्य राज्यं निहतकण्टकम् । अस्मान् पालयतो वीर कामास्ते सर्व उज्झिता: ॥ १७ ॥

Oh valiente, al abandonar en el mundo de los hombres un reino sin oposición, y al protegernos, dejaste de lado todos tus deseos personales.

Verse 18

सुता महिष्यो भवतो ज्ञातयोऽमात्यमन्त्रिण: । प्रजाश्च तुल्यकालीना नाधुना सन्ति कालिता: ॥ १८ ॥

Tus hijos, reinas, parientes, ministros, consejeros y súbditos de tu tiempo ya no viven; el tiempo los ha arrasado a todos.

Verse 19

कालो बलीयान् बलिनां भगवानीश्वरोऽव्यय: । प्रजा: कालयते क्रीडन् पशुपालो यथा पशून् ॥ १९ ॥

El tiempo inagotable, más fuerte que los fuertes, es el propio Bhagavān, el Señor supremo. Como un pasatiempo, Él conduce a los mortales tal como un pastor guía a su ganado.

Verse 20

वरं वृणीष्व भद्रं ते ऋते कैवल्यमद्य न: । एक एवेश्वरस्तस्य भगवान् विष्णुरव्यय: ॥ २० ॥

¡Que te sea propicio! Ahora elige de nosotros una bendición—excepto kaivalya (liberación), pues sólo el infalible Bhagavān Viṣṇu puede otorgarla.

Verse 21

एवमुक्त: स वै देवानभिवन्द्य महायशा: । अशयिष्ट गुहाविष्टो निद्रया देवदत्तया ॥ २१ ॥

Dicho esto, el glorioso rey Mucukunda se despidió reverentemente de los semidioses y entró en una cueva, donde se recostó para gozar del sueño que ellos le habían concedido.

Verse 22

यवने भस्मसान्नीते भगवान् सात्वतर्षभ: । आत्मानं दर्शयामास मुचुकुन्दाय धीमते ॥ २२ ॥

Cuando el yavana quedó reducido a cenizas, el Señor Supremo, toro entre los sātvatas, Se reveló al sabio Mucukunda.

Verse 23

तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥

Al contemplarlo, el rey vio al Señor, azul oscuro como una nube, vestido con seda amarilla; en Su pecho brillaba la marca del Śrīvatsa y en Su cuello resplandecía la gema Kaustubha. Con cuatro brazos, adornado con la guirnalda Vaijayantī, mostraba un rostro hermoso y sereno, pendientes en forma de makara fulgurantes y una mirada sonriente, llena de afecto, que cautiva a los hombres. Su juventud era incomparable y Su andar, noble como el de un león airado, revelaba un fulgor invencible. Abrumado por esa refulgencia y aún con duda, el muy inteligente Mucukunda preguntó lentamente a Śrī Kṛṣṇa.

Verse 24

तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥

Al contemplarlo, el rey vio al Señor, azul oscuro como una nube, vestido con seda amarilla; en Su pecho brillaba la marca del Śrīvatsa y en Su cuello resplandecía la gema Kaustubha. Con cuatro brazos, adornado con la guirnalda Vaijayantī, mostraba un rostro hermoso y sereno, pendientes en forma de makara fulgurantes y una mirada sonriente, llena de afecto, que cautiva a los hombres. Su juventud era incomparable y Su andar, noble como el de un león airado, revelaba un fulgor invencible. Abrumado por esa refulgencia y aún con duda, el muy inteligente Mucukunda preguntó lentamente a Śrī Kṛṣṇa.

Verse 25

तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥

Al contemplarlo, el rey vio al Señor, azul oscuro como una nube, vestido con seda amarilla; en Su pecho brillaba la marca del Śrīvatsa y en Su cuello resplandecía la gema Kaustubha. Con cuatro brazos, adornado con la guirnalda Vaijayantī, mostraba un rostro hermoso y sereno, pendientes en forma de makara fulgurantes y una mirada sonriente, llena de afecto, que cautiva a los hombres. Su juventud era incomparable y Su andar, noble como el de un león airado, revelaba un fulgor invencible. Abrumado por esa refulgencia y aún con duda, el muy inteligente Mucukunda preguntó lentamente a Śrī Kṛṣṇa.

Verse 26

तमालोक्य घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभेन विराजितम् ॥ २३ ॥ चतुर्भुजं रोचमानं वैजयन्त्या च मालया । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ २४ ॥ प्रेक्षणीयं नृलोकस्य सानुरागस्मितेक्षणम् । अपीव्यवयसं मत्तमृगेन्द्रोदारविक्रमम् ॥ २५ ॥ पर्यपृच्छन्महाबुद्धिस्तेजसा तस्य धर्षित: । शङ्कित: शनकै राजा दुर्धर्षमिव तेजसा ॥ २६ ॥

Al contemplar al Señor, el rey Mucukunda lo vio de color azul oscuro como una nube, vestido con seda amarilla; en el pecho llevaba la marca de Śrīvatsa y en el cuello resplandecía la gema Kaustubha. De cuatro brazos, adornado con la guirnalda Vaijayantī, mostraba un rostro hermoso y sereno; sus pendientes en forma de makara brillaban, y su mirada sonriente, llena de afecto, cautivaba a los hombres. La belleza de su juventud era incomparable, y su andar era noble como el de un león airado. Abrumado por aquel fulgor e intuyendo que era invencible, el rey, con duda, preguntó lentamente a Śrī Kṛṣṇa.

Verse 27

श्रीमुचुकुन्द उवाच को भवानिह सम्प्राप्तो विपिने गिरिगह्वरे । पद्‍भ्यां पद्मपलाशाभ्यां विचरस्युरुकण्टके ॥ २७ ॥

Dijo Śrī Mucukunda: ¿Quién eres Tú que has llegado a esta cueva de montaña en el bosque, caminando sobre suelo espinoso con pies tan suaves como pétalos de loto?

Verse 28

किंस्वित्तेजस्विनां तेजो भगवान् वा विभावसु: । सूर्य: सोमो महेन्द्रो वा लोकपालोऽपरोऽपि वा ॥ २८ ॥

¿Acaso eres la potencia misma de todos los seres poderosos? ¿O eres el dios del fuego, el dios del sol, el dios de la luna, Mahendra, o el regente de algún otro mundo?

Verse 29

मन्ये त्वां देवदेवानां त्रयाणां पुरुषर्षभम् । यद् बाधसे गुहाध्वान्तं प्रदीप: प्रभया यथा ॥ २९ ॥

Creo que eres la Persona Suprema aun entre los tres grandes dioses, pues apartas la oscuridad de esta cueva como una lámpara disipa las tinieblas con su luz.

Verse 30

शुश्रूषतामव्यलीकमस्माकं नरपुङ्गव । स्वजन्म कर्म गोत्रं वा कथ्यतां यदि रोचते ॥ ३० ॥

Oh el mejor de los hombres, anhelamos oír la verdad; si te place, dinos sin engaño tu nacimiento, tus obras y tu linaje (gotra).

Verse 31

वयं तु पुरुषव्याघ्र ऐक्ष्वाका: क्षत्रबन्धव: । मुचुकुन्द इति प्रोक्तो यौवनाश्वात्मज: प्रभो ॥ ३१ ॥

Oh tigre entre los hombres, pertenecemos al linaje de Ikṣvāku, kṣatriyas venidos a menos. Señor mío, me llaman Mucukunda, hijo de Yauvanāśva.

Verse 32

चिरप्रजागरश्रान्तो निद्रयापहतेन्द्रिय: । शयेऽस्मिन् विजने कामं केनाप्युत्थापितोऽधुना ॥ ३२ ॥

Tras permanecer despierto largo tiempo, quedé exhausto y el sueño abatió mis sentidos. Por eso dormía a gusto en este lugar solitario, hasta que ahora alguien me despertó.

Verse 33

सोऽपि भस्मीकृतो नूनमात्मीयेनैव पाप्मना । अनन्तरं भवान् श्रीमाल्ँ लक्षितोऽमित्रशासन: ॥ ३३ ॥

El que me despertó fue, sin duda, reducido a cenizas por la reacción de sus propios pecados. Entonces te vi a Ti, de aspecto glorioso y con poder para castigar a Tus enemigos.

Verse 34

तेजसा तेऽविषह्येण भूरि द्रष्टुं न शक्नुम: । हतौजसा महाभाग माननीयोऽसि देहिनाम् ॥ ३४ ॥

Tu fulgor, insoportable, abruma nuestras fuerzas, y por eso no podemos fijar la mirada en Ti. Oh afortunado y excelso, eres digno de honor para todos los seres encarnados.

Verse 35

एवं सम्भाषितो राज्ञा भगवान् भूतभावन: । प्रत्याह प्रहसन् वाण्या मेघनादगभीरया ॥ ३५ ॥

Así interpelado por el rey, el Bhagavān, origen de todos los seres, sonrió y le respondió con una voz profunda como el retumbar de las nubes.

Verse 36

श्रीभगवानुवाच जन्मकर्माभिधानानि सन्ति मेऽङ्ग सहस्रश: । न शक्यन्तेऽनुसङ्ख्यातुमनन्तत्वान्मयापि हि ॥ ३६ ॥

El Señor Supremo dijo: Amigo mío, Mis nacimientos, Mis obras y Mis nombres son miles. Son infinitos; por eso ni Yo mismo puedo contarlos.

Verse 37

क्व‍‍चिद् रजांसि विममे पार्थिवान्युरुजन्मभि: । गुणकर्माभिधानानि न मे जन्मानि कर्हिचित् ॥ ३७ ॥

Tras muchas vidas alguien podría contar las partículas de polvo de la tierra, pero nadie podrá jamás terminar de contar Mis cualidades, Mis actos, Mis nombres y Mis nacimientos.

Verse 38

कालत्रयोपपन्नानि जन्मकर्माणि मे नृप । अनुक्रमन्तो नैवान्तं गच्छन्ति परमर्षय: ॥ ३८ ॥

Oh rey, los más grandes sabios enumeran Mis nacimientos y Mis actos, que ocurren a lo largo de las tres fases del tiempo, pero jamás alcanzan su final.

Verse 39

तथाप्यद्यतनान्यङ्ग श‍ृणुष्व गदतो मम । विज्ञापितो विरिञ्चेन पुराहं धर्मगुप्तये । भूमेर्भारायमाणानामसुराणां क्षयाय च ॥ ३९ ॥ अवतीर्णो यदुकुले गृह आनकदुन्दुभे: । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ॥ ४० ॥

Con todo, amigo, escucha mientras te hablo de Mi nacimiento, Mi nombre y Mis lilas actuales. Tiempo atrás, el señor Brahmā Me suplicó que protegiera el dharma y destruyera a los asuras que cargaban a la tierra. Por ello descendí en la dinastía Yadu, en la casa de Ānakadundubhi; y, por ser hijo de Vasudeva, la gente Me llama ‘Vāsudeva’.

Verse 40

तथाप्यद्यतनान्यङ्ग श‍ृणुष्व गदतो मम । विज्ञापितो विरिञ्चेन पुराहं धर्मगुप्तये । भूमेर्भारायमाणानामसुराणां क्षयाय च ॥ ३९ ॥ अवतीर्णो यदुकुले गृह आनकदुन्दुभे: । वदन्ति वासुदेवेति वसुदेवसुतं हि माम् ॥ ४० ॥

Con todo, amigo, escucha mientras te hablo de Mi nacimiento, Mi nombre y Mis lilas actuales. Tiempo atrás, el señor Brahmā Me suplicó que protegiera el dharma y destruyera a los asuras que cargaban a la tierra. Por ello descendí en la dinastía Yadu, en la casa de Ānakadundubhi; y, por ser hijo de Vasudeva, la gente Me llama ‘Vāsudeva’.

Verse 41

कालनेमिर्हत: कंस: प्रलम्बाद्याश्च सद्‌‌द्विष: । अयं च यवनो दग्धो राजंस्ते तिग्मचक्षुषा ॥ ४१ ॥

He matado a Kālanemi, renacido como Kaṁsa, y también a Pralamba y a otros enemigos de los piadosos. Y ahora, oh Rey, este yavana ha sido reducido a cenizas por tu mirada penetrante.

Verse 42

सोऽहं तवानुग्रहार्थं गुहामेतामुपागत: । प्रार्थित: प्रचुरं पूर्वं त्वयाहं भक्तवत्सल: ॥ ४२ ॥

Yo, que soy afectuoso con Mis devotos, he venido a esta cueva para concederte misericordia, pues en el pasado Me suplicaste repetidas veces.

Verse 43

वरान्वृणीष्व राजर्षे सर्वान् कामान् ददामि ते । मां प्रसन्नो जन: कश्चिन्न भूयोऽर्हति शोचितुम् ॥ ४३ ॥

Ahora elige bendiciones de Mí, oh rey santo; cumpliré todos tus deseos. Quien Me ha complacido no necesita lamentarse nunca más.

Verse 44

श्रीशुक उवाच इत्युक्तस्तं प्रणम्याह मुचुकुन्दो मुदान्वित: । ज्ञात्वा नारायणं देवं गर्गवाक्यमनुस्मरन् ॥ ४४ ॥

Dijo Śukadeva: Al oír esto, Mucukunda se postró ante el Señor y, lleno de alegría, recordando las palabras del sabio Garga, reconoció a Kṛṣṇa como Nārāyaṇa, el Dios Supremo. Entonces el rey Le habló así.

Verse 45

श्रीमुचुकुन्द उवाच विमोहितोऽयं जन ईश मायया त्वदीयया त्वां न भजत्यनर्थद‍ृक् । सुखाय दु:खप्रभवेषु सज्जते गृहेषु योषित् पुरुषश्च वञ्चित: ॥ ४५ ॥

Dijo Śrī Mucukunda: Oh Señor, por Tu māyā ilusoria la gente de este mundo queda confundida; sin ver su verdadero bien, no Te adora. Buscando felicidad, hombres y mujeres se enredan en la vida doméstica, que en realidad es fuente de sufrimiento, y así quedan engañados.

Verse 46

लब्ध्वा जनो दुर्लभमत्र मानुषं कथञ्चिदव्यङ्गमयत्नतोऽनघ । पादारविन्दं न भजत्यसन्मति- र्गृहान्धकूपे पतितो यथा पशु: ॥ ४६ ॥

¡Oh sin mancha! Quien, habiendo obtenido de algún modo este rarísimo y elevado cuerpo humano, no adora Tus pies de loto, tiene la mente impura; como un animal caído en un pozo ciego, cae en la oscuridad del hogar material.

Verse 47

ममैष कालोऽजित निष्फलो गतो राज्यश्रियोन्नद्धमदस्य भूपते: । मर्त्यात्मबुद्धे: सुतदारकोशभू- ष्वासज्जमानस्य दुरन्तचिन्तया ॥ ४७ ॥

¡Oh Invencible! He desperdiciado mi tiempo, embriagándome cada vez más con el reino y la opulencia de un rey terrenal. Tomando el cuerpo mortal por el yo, apegado a hijos, esposa, tesoro y tierras, sufrí una ansiedad interminable.

Verse 48

कलेवरेऽस्मिन् घटकुड्यसन्निभे निरूढमानो नरदेव इत्यहम् । वृतो रथेभाश्वपदात्यनीकपै- र्गां पर्यटंस्त्वागणयन् सुदुर्मद: ॥ ४८ ॥

Con arrogancia arraigada me tomé por este cuerpo, materia como una vasija o un muro, y me creí “dios entre los hombres”. Rodeado de aurigas, elefantes, caballería, infantería y generales, recorrí la tierra y, en mi orgullo engañoso, Te desprecié.

Verse 49

प्रमत्तमुच्चैरितिकृत्यचिन्तया प्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । त्वमप्रमत्त: सहसाभिपद्यसे क्षुल्ल‍ेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तक: ॥ ४९ ॥

El hombre absorto en la idea de “lo que hay que hacer”, con codicia creciente y deleite en los placeres de los sentidos, es de pronto enfrentado por Ti, siempre vigilante. Como una serpiente hambrienta que se lame los colmillos ante un ratón, apareces ante él como la muerte.

Verse 50

पुरा रथैर्हेमपरिष्कृतैश्चरन् मतंगजैर्वा नरदेवसंज्ञित: । स एव कालेन दुरत्ययेन ते कलेवरो विट्कृमिभस्मसंज्ञित: ॥ ५० ॥

El cuerpo que al principio cabalga sobre fieros elefantes o en carros adornados con oro y es llamado “rey”, más tarde, por Tu poder invencible del tiempo, es llamado “excremento”, “gusanos” o “cenizas”.

Verse 51

निर्जित्य दिक्‌च‌क्रमभूतविग्रहो वरासनस्थ: समराजवन्दित: । गृहेषु मैथुन्यसुखेषु योषितां क्रीडामृग: पूरुष ईश नीयते ॥ ५१ ॥

Habiendo conquistado el círculo de las direcciones y quedando libre de contienda, el hombre se sienta en un trono espléndido, alabado por reyes que antes fueron sus iguales. Pero al entrar en las estancias de las mujeres, donde hay placer sexual, es llevado como un animal doméstico, oh Señor.

Verse 52

करोति कर्माणि तप:सुनिष्ठितो निवृत्तभोगस्तदपेक्षयाददत् । पुनश्च भूयासमहं स्वराडिति प्रवृद्धतर्षो न सुखाय कल्पते ॥ ५२ ॥

El rey que anhela un poder aún mayor cumple estrictamente sus deberes, firme en la austeridad, renunciando al goce de los sentidos y dando generosamente. Pero aquel cuya sed crece, pensando “soy independiente y supremo”, no puede alcanzar la felicidad.

Verse 53

भवापवर्गो भ्रमतो यदा भवे- ज्जनस्य तर्ह्यच्युत सत्समागम: । सत्सङ्गमो यर्हि तदैव सद्गतौ परावरेशे त्वयि जायते मति: ॥ ५३ ॥

Oh Acyuta, cuando cesa la vida material del alma errante, ella puede alcanzar la compañía de Tus devotos. Y al asociarse con ellos, despierta en su corazón la bhakti hacia Ti, meta de los santos y Señor de las causas y de sus efectos.

Verse 54

मन्ये ममानुग्रह ईश ते कृतो राज्यानुबन्धापगमो यद‍ृच्छया । य: प्रार्थ्यते साधुभिरेकचर्यया वनं विविक्षद्भ‍िरखण्डभूमिपै: ॥ ५४ ॥

Señor, creo que me has mostrado misericordia, pues mi apego al reino se ha desvanecido espontáneamente. Tal libertad la suplican reyes santos de vastos imperios, deseosos de entrar al bosque para una vida de soledad.

Verse 55

न कामयेऽन्यं तव पादसेवना- दकिञ्चनप्रार्थ्यतमाद्वरं विभो । आराध्य कस्त्वां ह्यपवर्गदं हरे वृणीत आर्यो वरमात्मबन्धनम् ॥ ५५ ॥

Oh Todopoderoso, no deseo otro don que el servicio a Tus pies de loto, el don más anhelado por quienes están libres de deseos materiales. Oh Hari, dador de liberación, ¿qué persona iluminada que Te adore escogería un don que la encadene a sí misma?

Verse 56

तस्माद्विसृज्याशिष ईश सर्वतो रजस्तम:सत्त्वगुणानुबन्धना: । निरञ्जनं निर्गुणमद्वयं परं त्वां ज्ञाप्तिमात्रं पुरुषं व्रजाम्यहम् ॥ ५६ ॥

Por ello, oh Señor, dejando toda aspiración y deseo material ligados a las modalidades de pasión, ignorancia y bondad, me acojo a Ti. Tú eres el Inmaculado, sin cualidades materiales, no-dual, el Purusha supremo: la Verdad Absoluta, pura conciencia trascendental.

Verse 57

चिरमिह वृजिनार्तस्तप्यमानोऽनुतापै- रवितृषषडमित्रोऽलब्धशान्ति: कथञ्चित् । शरणद समुपेतस्त्वत्पदाब्जं परात्म- नभयमृतमशोकं पाहि मापन्नमीश ॥ ५७ ॥

Oh dador de refugio, durante largo tiempo he sufrido las miserias de este mundo y me he consumido en el arrepentimiento. Mis seis enemigos nunca se sacian y no hallo paz. Oh Paramatma, oh Señor, en medio del peligro he llegado por fortuna a Tus pies de loto, que son la verdad y otorgan ausencia de temor y de pena: protégeme, oh Ishvara, a mí que he acudido a Ti.

Verse 58

श्रीभगवानुवाच सार्वभौम महाराज मतिस्ते विमलोर्जिता । वरै: प्रलोभितस्यापि न कामैर्विहता यत: ॥ ५८ ॥

El Señor Supremo dijo: Oh emperador, gran rey, tu mente es pura y vigorosa. Aunque te tenté con bendiciones, tu corazón no fue vencido por deseos materiales.

Verse 59

प्रलोभितो वरैर्यत्त्वमप्रमादाय विद्धि तत् । न धीरेकान्तभक्तानामाशीर्भिर्भिद्यते क्व‍‍चित् ॥ ५९ ॥

Entiende que te tenté con bendiciones sólo para mostrar tu vigilancia y firmeza. La inteligencia serena de Mis devotos exclusivos jamás se desvía por dádivas materiales.

Verse 60

युञ्जानानामभक्तानां प्राणायामादिभिर्मन: । अक्षीणवासनं राजन् द‍ृश्यते पुनरुत्थितम् ॥ ६० ॥

Oh rey, las mentes de los no devotos que practican prāṇāyāma y disciplinas semejantes no quedan totalmente libres de las impresiones del deseo. Por eso se ve que los anhelos materiales vuelven a levantarse en su interior.

Verse 61

विचरस्व महीं कामं मय्यावेशितमानस: । अस्त्वेवं नित्यदा तुभ्यं भक्तिर्मय्यनपायिनी ॥ ६१ ॥

Recorre la tierra a tu antojo, con la mente absorta en Mí. Que siempre poseas una devoción inquebrantable y sin apartarse hacia Mí.

Verse 62

क्षात्रधर्मस्थितो जन्तून् न्यवधीर्मृगयादिभि: । समाहितस्तत्तपसा जह्यघं मदुपाश्रित: ॥ ६२ ॥

Por mantenerte en el dharma del kṣatriya, mataste seres en la caza y en otros deberes. Refugiado en Mí, destruye ese pecado con penitencia atenta y concentrada.

Verse 63

जन्मन्यनन्तरे राजन् सर्वभूतसुहृत्तम: । भूत्वा द्विजवरस्त्वं वै मामुपैष्यसि केवलम् ॥ ६३ ॥

Oh Rey, en tu próxima vida serás un brāhmaṇa excelente, el mayor bienhechor de todos los seres, y ciertamente vendrás sólo a Mí.