Adhyaya 42

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ व्रजन् राजपथेन माधव: स्त्रियं गृहीताङ्गविलेपभाजनाम् । विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रसप्रद: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Mientras Mādhava caminaba por la calzada real, vio a Kubjā, una joven jorobada de rostro atractivo, que llevaba un recipiente con ungüentos fragantes. El dador del éxtasis del amor sonrió y le preguntó mientras ella avanzaba.

Verse 2

का त्वं वरोर्वेतदु हानुलेपनंकस्याङ्गने वा कथयस्व साधु न: । देह्यावयोरङ्गविलेपमुत्तमंश्रेयस्ततस्ते न चिराद् भविष्यति ॥ २ ॥

Dijo el Señor Kṛṣṇa: «Oh mujer de hermosos muslos, ¿quién eres? ¿Para quién es este ungüento? Dinos la verdad. Danos a los dos tu mejor bálsamo para el cuerpo, y pronto recibirás una gran bendición».

Verse 3

सैरन्‍ध्र्युवाच दास्यस्म्यहं सुन्दर कंससम्मतात्रिवक्रनामा ह्यनुलेपकर्मणि । मद्भ‍ावितं भोजपतेरतिप्रियंविना युवां कोऽन्यतमस्तदर्हति ॥ ३ ॥

Respondió la sirvienta: «Oh apuesto, soy sierva del rey Kaṁsa, quien me estima por el arte de preparar ungüentos. Me llamo Trivakrā. Este bálsamo, tan querido por el señor de los Bhojas, ¿quién sino ustedes dos merece recibirlo?»

Verse 4

रूपपेशलमाधुर्यहसितालापवीक्षितै: । धर्षितात्मा ददौ सान्द्रमुभयोरनुलेपनम् ॥ ४ ॥

Abrumada en su corazón por la belleza, el encanto, la dulzura, las sonrisas, las palabras y las miradas de Kṛṣṇa, Trivakrā dio a Kṛṣṇa y a Balarāma una generosa cantidad de ungüento espeso.

Verse 5

ततस्तावङ्गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना । सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ ॥ ५ ॥

Luego, ungidos con aquel cosmético excelso, cuya tonalidad contrastaba con su complexión y realzaba su esplendor, los dos Señores resplandecieron con una belleza extraordinaria.

Verse 6

प्रसन्नो भगवान्कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम् ॥ ६ ॥

El Señor Kṛṣṇa, complacido con Trivakrā, la jorobada de hermoso rostro, decidió enderezarla para mostrar el fruto de contemplar Su darśana.

Verse 7

पद्‌भ्यामाक्रम्य प्रपदे द्‌व्यङ्गुल्युत्तानपाणिना । प्रगृह्य चिबुकेऽध्यात्ममुदनीनमदच्युत: ॥ ७ ॥

El Señor Acyuta presionó con ambos pies los dedos de sus pies y, poniendo bajo su barbilla un dedo de cada mano, enderezó su cuerpo.

Verse 8

सा तदर्जुसमानाङ्गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा ॥ ८ ॥

Con sólo el toque del Señor Mukunda, Trivakrā se transformó al instante en una mujer exquisitamente bella, de miembros rectos y proporcionados, con amplias caderas y pechos.

Verse 9

ततो रूपगुणौदार्यसम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तमाकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया ॥ ९ ॥

Entonces, dotada de belleza, buenas cualidades y noble generosidad, Trivakrā sintió deseo por Keśava. Tirando del extremo de su manto superior, sonrió y le habló así.

Verse 10

एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्ताया: प्रसीद पुरुषर्षभ ॥ १० ॥

Ven, oh héroe, vayamos a mi casa; no puedo soportar dejarte aquí. Oh el mejor de los varones, ten compasión de mí, pues has agitado mi mente.

Verse 11

एवं स्त्रिया याच्यमान: कृष्णो रामस्य पश्यत: । मुखं वीक्ष्यानु गोपानां प्रहसंस्तामुवाच ह ॥ ११ ॥

Así, suplicado por la mujer, Kṛṣṇa miró primero el rostro de Balarāma, que observaba el suceso, y luego los rostros de los muchachos pastores; después, riendo, le respondió.

Verse 12

एष्यामि ते गृहं सुभ्रु पुंसामाधिविकर्शनम् । साधितार्थोऽगृहाणां न: पान्थानां त्वं परायणम् ॥ १२ ॥

Dijo Śrī Kṛṣṇa: “Oh dama de hermosas cejas, cuando cumpla Mi propósito, sin duda visitaré tu casa, donde se disipa la ansiedad de los hombres. Para Nosotros, viajeros sin hogar, tú eres el refugio supremo.”

Verse 13

विसृज्य माध्व्या वाण्या ताम्व्रजन् मार्गे वणिक्पथै: । नानोपायनताम्बूलस्रग्गन्धै: साग्रजोऽर्चित: ॥ १३ ॥

Tras dejarla con aquellas dulces palabras, el Bhagavān Kṛṣṇa siguió su camino. Los mercaderes del trayecto adoraron a Él y a Su hermano mayor, Balarāma, ofreciéndoles respetuosos presentes: pān, guirnaldas y fragancias.

Verse 14

तद्दर्शनस्मरक्षोभादात्मानं नाविदन् स्त्रिय: । विस्रस्तवास:कवरवलया लेख्यमूर्तय: ॥ १४ ॥

La visión de Kṛṣṇa despertó a Cupido en el corazón de las mujeres de la ciudad. Agitadas, se olvidaron de sí mismas. Sus ropas, trenzas y brazaletes se desordenaron, y quedaron inmóviles como figuras en una pintura.

Verse 15

तत: पौरान् पृच्छमानो धनुष: स्थानमच्युत: । तस्मिन् प्रविष्टो दद‍ृशे धनुरैन्द्रमिवाद्भ‍ुतम् ॥ १५ ॥

Entonces Acyuta, Kṛṣṇa, preguntó a los habitantes dónde estaba la arena del sacrificio del arco. Al entrar allí, vio el asombroso arco, semejante al de Indra.

Verse 16

पुरुषैर्बहुभिर्गुप्तमर्चितं परमर्द्धिमत् । वार्यमाणो नृभि: कृष्ण: प्रसह्य धनुराददे ॥ १६ ॥

Aquel arco, de inmensa opulencia, estaba custodiado por muchos hombres y era venerado con respeto. Aunque los guardias intentaron impedirlo, Kṛṣṇa avanzó con fuerza y tomó el arco en Sus manos.

Verse 17

करेण वामेन सलीलमुद्‌धृतंसज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतोयथेक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रम: ॥ १७ ॥

El Señor Urukrama alzó con la mano izquierda el arco con toda facilidad y, en un instante, lo encordó ante la mirada de los guardias. Luego tiró con fuerza y lo partió por la mitad, como un elefante excitado quiebra una caña de azúcar.

Verse 18

धनुषो भज्यमानस्य शब्द: खं रोदसी दिश: । पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत् ॥ १८ ॥

El estruendo del arco al quebrarse llenó la tierra y el cielo en todas direcciones. Al oírlo, Kaṁsa quedó presa del terror.

Verse 19

तद् रक्षिण: सानुचरं कुपिता आततायिन: । गृहीतुकामा आवव्रुर्गृह्यतां वध्यतामिति ॥ १९ ॥

Entonces los guardias, enfurecidos y con sus hombres, alzaron las armas y se lanzaron como asesinos. Rodearon a Kṛṣṇa y a Sus compañeros gritando: “¡Agárrenlo! ¡Mátenlo!”

Verse 20

अथ तान्दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ । क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जघ्नतु: ॥ २० ॥

Al ver a los guardias avanzar con mala intención, Balarāma y Keśava se enfurecieron. Tomaron las dos mitades del arco y comenzaron a derribarlos a golpes.

Verse 21

बलं च कंसप्रहितं हत्वा शालामुखात्तत: । निष्क्रम्य चेरतुर्हृष्टौ निरीक्ष्य पुरसम्पद: ॥ २१ ॥

Después de matar también al contingente enviado por Kaṁsa, Kṛṣṇa y Balarāma salieron del recinto por la puerta principal. Luego caminaron por la ciudad con alegría, contemplando sus riquezas y esplendores.

Verse 22

तयोस्तद् अद्भुतं वीर्यं निर्शाम्य पुरवासिनः । तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मनीरे विभुद्दोत्थौ ॥ २२ ॥

Al presenciar la hazaña maravillosa de Kṛṣṇa y Balarāma, y ver Su fuerza, audacia y hermosura, los habitantes de la ciudad pensaron que debían de ser dos grandes semidioses.

Verse 23

तयोर्विचरतो: स्वैरमादित्योऽस्तमुपेयिवान् । कृष्णरामौ वृतौ गोपै: पुराच्छकटमीयतु: ॥ २३ ॥

Mientras paseaban libremente, el sol comenzó a ponerse. Entonces Kṛṣṇa y Balarāma, rodeados por los muchachos gopas, salieron de la ciudad y regresaron al campamento de carretas de los pastores.

Verse 24

गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा याआशासताशिष ऋता मधुपुर्यभूवन् । सम्पश्यतां पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मींहित्वेतरान् नु भजतश्चकमेऽयनं श्री: ॥ २४ ॥

Cuando Mukunda (Kṛṣṇa) partió de Vṛndāvana, las gopīs, afligidas por la separación, habían predicho que los habitantes de Mathurā gozarían de muchas bendiciones. Ahora sus palabras se cumplían, pues ellos contemplaban la belleza del cuerpo de Kṛṣṇa, joya entre los hombres. En verdad, la diosa Śrī (Lakṣmī) anheló tanto el amparo de esa hermosura que abandonó a muchos otros, aunque la adoraran.

Verse 25

अवनिक्ताङ्‍‍‍‍‍घ्रियुगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् । ऊषतुस्तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंसचिकीर्षितम् ॥ २५ ॥

Después de que les lavaron los pies, los dos Señores comieron arroz con leche. Luego, aunque sabían lo que Kaṁsa pretendía, pasaron allí la noche con tranquilidad.

Verse 26

कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥

En cambio, el malvado Kaṁsa se aterrorizó al oír que Govinda y Rāma habían roto el arco y matado a sus guardias y soldados como si fuera un simple juego. Permaneció despierto largo tiempo, y tanto despierto como en sueños vio muchos malos presagios, mensajeros de la muerte.

Verse 27

कंसस्तु धनुषो भङ्गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्दरामविक्रीडितं परम् ॥ २६ ॥ दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मति: । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च ॥ २७ ॥

Al oír que Govinda, Śrī Kṛṣṇa, y Balarāma habían quebrado el arco y dado muerte a sus guardias y soldados como si fuera un simple juego, el malvado Kaṁsa quedó aterrado. Permaneció despierto largo tiempo y, tanto en vigilia como en sueños, vio muchos presagios funestos, como mensajeros de la muerte.

Verse 28

अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥

Al mirar su reflejo no veía su propia cabeza; y sin motivo la luna y las estrellas se le aparecían dobles. Creyó ver un agujero en su sombra; no oía el sonido de su aliento vital; los árboles parecían cubiertos de un brillo dorado; y no podía ver sus huellas. En sueños se vio abrazado por fantasmas, montando un asno y bebiendo veneno; y también vio pasar a un hombre desnudo, untado de aceite, con una guirnalda de flores de nalada. Al contemplar estos y otros presagios, en sueño y en vigilia, Kaṁsa se aterrorizó ante la muerte y, por la ansiedad, no pudo dormir.

Verse 29

अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥

Vio como si hubiera un agujero en su sombra; no oía el sonido de su aliento vital; los árboles parecían cubiertos de un brillo dorado; y no podía ver sus huellas. Kaṁsa tomó todo ello como presagios funestos que anunciaban la muerte.

Verse 30

अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥

En sueños se vio abrazado por fantasmas, montando un asno y bebiendo veneno; y vio pasar a un hombre desnudo, untado de aceite, con una guirnalda de flores de nalada. Estas visiones oníricas aumentaron aún más el temor de Kaṁsa a la muerte.

Verse 31

अदर्शनं स्वशिरस: प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा ॥ २८ ॥ छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुति: । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम् ॥ २९ ॥ स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्ग: खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकस्तैलाभ्यक्तो दिगम्बर: ॥ ३० ॥ अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया ॥ ३१ ॥

Al ver muchos presagios así, en sueño y en vigilia, Kaṁsa tembló ante la muerte que se acercaba. Consumido por la ansiedad, no pudo conciliar el sueño.

Verse 32

व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्‌भ्य: समुत्थिते । कारयामास वै कंसो मल्लक्रीडामहोत्सवम् ॥ ३२ ॥

Cuando la noche hubo pasado, oh Kauravya, y el sol se alzó de las aguas, Kaṁsa dispuso el grandioso festival de lucha.

Verse 33

आनर्चु: पुरुषा रङ्गं तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे । मञ्चाश्चालङ्कृता: स्रग्भि: पताकाचैलतोरणै: ॥ ३३ ॥

Los hombres del rey rindieron culto ritual a la arena, hicieron sonar tambores y otros instrumentos, y adornaron las gradas con guirnaldas, banderas, cintas y arcos.

Verse 34

तेषु पौरा जानपदा ब्रह्मक्षत्रपुरोगमा: । यथोपजोषं विविशू राजानश्च कृतासना: ॥ ३४ ॥

En las gradas, los habitantes de la ciudad y de los distritos, encabezados por brāhmaṇas y kṣatriyas, entraron y se sentaron a gusto; a los reyes invitados se les dispusieron asientos especiales.

Verse 35

कंस: परिवृतोऽमात्यै राजमञ्च उपाविशत् । मण्डलेश्वरमध्यस्थो हृदयेन विदूयता ॥ ३५ ॥

Rodeado de sus ministros, Kaṁsa se sentó en el estrado real; pero aun en medio de los gobernantes provinciales, su corazón temblaba.

Verse 36

वाद्यमानेषु तूर्येषु मल्लतालोत्तरेषु च । मल्ला: स्वलङ्कृता: द‍ृप्ता: सोपाध्याया: समासत ॥ ३६ ॥

Mientras los instrumentos sonaban con fuerza en los compases propios de la lucha, los luchadores, ricamente adornados y orgullosos, entraron en la arena con sus entrenadores y se sentaron.

Verse 37

चाणूरो मुष्टिक: कूट: शलस्तोशल एव च । त आसेदुरुपस्थानं वल्गुवाद्यप्रहर्षिता: ॥ ३७ ॥

Entusiasmados por la música agradable, Cāṇūra, Muṣṭika, Kūṭa, Śala y Tośala se sentaron en la lona del combate en la arena de lucha.

Verse 38

नन्दगोपादयो गोपा भोजराजसमाहुता: । निवेदितोपायनास्त एकस्मिन्मञ्च आविशन् ॥ ३८ ॥

Convocados por el rey de los Bhojas, Nanda Mahārāja y los demás pastores le ofrecieron sus presentes y luego tomaron asiento en una de las galerías.