Adhyaya 35

Verse 1

श्रीशुक उवाच गोप्य: कृष्णे वनं याते तमनुद्रुतचेतस: । कृष्णलीला: प्रगायन्त्यो निन्युर्दु:खेन वासरान् ॥ १ ॥

Dijo Śukadeva Gosvāmī: Cada vez que Kṛṣṇa iba al bosque, la mente de las gopīs corría tras Él; y, con tristeza, pasaban los días cantando Sus līlās.

Verse 2

श्रीगोप्य ऊचु: वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्द: ॥ २ ॥ व्योमयानवनिता: सह सिद्धै- र्विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जा: । काममार्गणसमर्पितचित्ता: कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्य: ॥ ३ ॥

Las gopīs dijeron: Cuando Mukunda apoya su mejilla izquierda en su brazo izquierdo, hace danzar las cejas, coloca la flauta en los labios y, con dedos tiernos, cubre sus orificios para hacer brotar un sonido dulce, entonces aun las diosas que viajan por el cielo con sus esposos, los Siddhas, quedan asombradas al oírlo y se ruborizan. Su mente se rinde a la búsqueda del deseo, se turban y ni advierten que el cinturón de sus vestidos se afloja.

Verse 3

श्रीगोप्य ऊचु: वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्द: ॥ २ ॥ व्योमयानवनिता: सह सिद्धै- र्विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जा: । काममार्गणसमर्पितचित्ता: कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्य: ॥ ३ ॥

Dijeron las gopīs: Cuando Mukunda apoya la mejilla izquierda en su brazo izquierdo, tapa los orificios de la flauta con dedos tiernos y hace danzar sus cejas, hace vibrar el sagrado sonido del veṇu. Entonces las diosas que viajan por el cielo con los Siddhas quedan maravilladas. Al oírlo se ruborizan, pues su mente cede a la senda del deseo; en su turbación ni advierten que el ceñidor de sus vestidos se afloja.

Verse 4

हन्त चित्रमबला: श‍ृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् । नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यर्हि कूजितवेणु: ॥ ४ ॥ वृन्दशो व्रजवृषा मृगगावो वेणुवाद्यहृतचेतस आरात् । दन्तदष्टकवला धृतकर्णा निद्रिता लिखितचित्रमिवासन् ॥ ५ ॥

¡Oh muchachas, qué maravilla—escuchad! Este hijo de Nanda, que da gozo a los afligidos, lleva en el pecho un fulgor fijo como relámpago y una sonrisa que brilla como un collar de joyas. Cuando hace cantar su flauta, los toros, los ciervos y las vacas de Vraja, de pie en grupos a lo lejos, quedan cautivados por el sonido. Detienen el bocado entre los dientes, alzan las orejas y, aturdidos, parecen dormidos o figuras pintadas en un cuadro.

Verse 5

हन्त चित्रमबला: श‍ृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् । नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यर्हि कूजितवेणु: ॥ ४ ॥ वृन्दशो व्रजवृषा मृगगावो वेणुवाद्यहृतचेतस आरात् । दन्तदष्टकवला धृतकर्णा निद्रिता लिखितचित्रमिवासन् ॥ ५ ॥

¡Oh muchachas, qué maravilla—escuchad! Este hijo de Nanda, que da gozo a los afligidos, lleva en el pecho un fulgor fijo como relámpago y una sonrisa que brilla como un collar de joyas. Cuando hace cantar su flauta, los toros, los ciervos y las vacas de Vraja, de pie en grupos a lo lejos, quedan cautivados por el sonido. Detienen el bocado entre los dientes, alzan las orejas y, aturdidos, parecen dormidos o figuras pintadas en un cuadro.

Verse 6

बर्हिणस्तबकधातुपलाशै- र्बद्धमल्लपरिबर्हविडम्ब: । कर्हिचित् सबल आलि स गोपै- र्गा: समाह्वयति यत्र मुकुन्द: ॥ ६ ॥ तर्हि भग्नगतय: सरितो वै तत्पदाम्बुजरजोऽनिलनीतम् । स्पृहयतीर्वयमिवाबहुपुण्या: प्रेमवेपितभुजा: स्तिमिताप: ॥ ७ ॥

Querida gopī, a veces Mukunda se adorna con hojas, plumas de pavo real y minerales de colores, imitando el porte de un luchador. Luego, en compañía de Balarāma y de los muchachos pastores, toca la flauta para llamar a las vacas. Entonces los ríos quiebran su curso y se detienen; sus aguas quedan inmóviles por el éxtasis del amor, anhelando el polvo de Sus pies de loto que el viento les traiga. Pero, como nosotras, los ríos no son muy meritorios, y así sólo esperan con los brazos temblando de prema.

Verse 7

बर्हिणस्तबकधातुपलाशै- र्बद्धमल्लपरिबर्हविडम्ब: । कर्हिचित् सबल आलि स गोपै- र्गा: समाह्वयति यत्र मुकुन्द: ॥ ६ ॥ तर्हि भग्नगतय: सरितो वै तत्पदाम्बुजरजोऽनिलनीतम् । स्पृहयतीर्वयमिवाबहुपुण्या: प्रेमवेपितभुजा: स्तिमिताप: ॥ ७ ॥

Querida gopī, a veces Mukunda se adorna con hojas, plumas de pavo real y minerales de colores, imitando el porte de un luchador. Luego, en compañía de Balarāma y de los muchachos pastores, toca la flauta para llamar a las vacas. Entonces los ríos quiebran su curso y se detienen; sus aguas quedan inmóviles por el éxtasis del amor, anhelando el polvo de Sus pies de loto que el viento les traiga. Pero, como nosotras, los ríos no son muy meritorios, y así sólo esperan con los brazos temblando de prema.

Verse 8

अनुचरै: समनुवर्णितवीर्य आदिपूरुष इवाचलभूति: । वनचरो गिरितटेषु चरन्ती- र्वेणुनाह्वयति गा: स यदा हि ॥ ८ ॥ वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्या: । प्रणतभारविटपा मधुधारा: प्रेमहृष्टतनवो ववृषु: स्म ॥ ९ ॥ दर्शनीयतिलको वनमाला- दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तै: । अलिकुलैरलघुगीतामभीष्ट- माद्रियन् यर्हि सन्धितवेणु: ॥ १० ॥ सरसि सारसहंसविहङ्गा- श्चारुगीताहृतचेतस एत्य । हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मीलितद‍ृशो धृतमौना: ॥ ११ ॥

Kṛṣṇa recorre el bosque con Sus amigos, que cantan vívidamente la gloria de Sus hazañas; así resplandece como el Ādi-Puruṣa con opulencia inagotable. Cuando llama con la flauta a las vacas que pastan en las laderas del monte.

Verse 9

अनुचरै: समनुवर्णितवीर्य आदिपूरुष इवाचलभूति: । वनचरो गिरितटेषु चरन्ती- र्वेणुनाह्वयति गा: स यदा हि ॥ ८ ॥ वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्या: । प्रणतभारविटपा मधुधारा: प्रेमहृष्टतनवो ववृषु: स्म ॥ ९ ॥ दर्शनीयतिलको वनमाला- दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तै: । अलिकुलैरलघुगीतामभीष्ट- माद्रियन् यर्हि सन्धितवेणु: ॥ १० ॥ सरसि सारसहंसविहङ्गा- श्चारुगीताहृतचेतस एत्य । हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मीलितद‍ृशो धृतमौना: ॥ ११ ॥

Entonces las enredaderas y los árboles del bosque, rebosantes de flores y frutos, parecen manifestar a Viṣṇu en su corazón. Sus ramas se inclinan por el peso, sus troncos se erizan por el éxtasis del amor devocional y derraman una lluvia de dulce savia.

Verse 10

अनुचरै: समनुवर्णितवीर्य आदिपूरुष इवाचलभूति: । वनचरो गिरितटेषु चरन्ती- र्वेणुनाह्वयति गा: स यदा हि ॥ ८ ॥ वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्या: । प्रणतभारविटपा मधुधारा: प्रेमहृष्टतनवो ववृषु: स्म ॥ ९ ॥ दर्शनीयतिलको वनमाला- दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तै: । अलिकुलैरलघुगीतामभीष्ट- माद्रियन् यर्हि सन्धितवेणु: ॥ १० ॥ सरसि सारसहंसविहङ्गा- श्चारुगीताहृतचेतस एत्य । हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मीलितद‍ृशो धृतमौना: ॥ ११ ॥

Cuando Kṛṣṇa, con tilaka encantador y guirnalda del bosque, rodeado de abejas embriagadas por la miel y el aroma divino de la tulasī, lleva la flauta a Sus labios y entona la melodía deseada, los enjambres de abejas parecen honrar ese canto.

Verse 11

अनुचरै: समनुवर्णितवीर्य आदिपूरुष इवाचलभूति: । वनचरो गिरितटेषु चरन्ती- र्वेणुनाह्वयति गा: स यदा हि ॥ ८ ॥ वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्या: । प्रणतभारविटपा मधुधारा: प्रेमहृष्टतनवो ववृषु: स्म ॥ ९ ॥ दर्शनीयतिलको वनमाला- दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तै: । अलिकुलैरलघुगीतामभीष्ट- माद्रियन् यर्हि सन्धितवेणु: ॥ १० ॥ सरसि सारसहंसविहङ्गा- श्चारुगीताहृतचेतस एत्य । हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मीलितद‍ृशो धृतमौना: ॥ ११ ॥

En el lago, las grullas, los cisnes y otras aves, cautivadas por el canto encantador, se acercan. Con la mente fija adoran a Hari; con los ojos cerrados, guardan silencio, inmóviles en contemplación.

Verse 12

सहबल: स्रगवतंसविलास: सानुषु क्षितिभृतो व्रजदेव्य: । हर्षयन् यर्हि वेणुरवेण जातहर्ष उपरम्भति विश्वम् ॥ १२ ॥ महदतिक्रमणशङ्कितचेता मन्दमन्दमनुगर्जति मेघ: । सुहृदमभ्यवर्षत् सुमनोभि- श्छायया च विदधत् प्रतपत्रम् ॥ १३ ॥

Oh diosas de Vraja, cuando Kṛṣṇa se divierte con Balarāma en las laderas del monte, llevando juguetonamente una guirnalda de flores sobre la cabeza, alegra a todos con las vibraciones de Su flauta; así se regocija el mundo entero.

Verse 13

सहबल: स्रगवतंसविलास: सानुषु क्षितिभृतो व्रजदेव्य: । हर्षयन् यर्हि वेणुरवेण जातहर्ष उपरम्भति विश्वम् ॥ १२ ॥ महदतिक्रमणशङ्कितचेता मन्दमन्दमनुगर्जति मेघ: । सुहृदमभ्यवर्षत् सुमनोभि- श्छायया च विदधत् प्रतपत्रम् ॥ १३ ॥

¡Oh diosas de Vraja! Cuando Śrī Kṛṣṇa, junto con Balarāma, se recrea en las laderas de los montes, llevando una guirnalda de flores como adorno en la cabeza, alegra al mundo entero con las vibraciones sonoras de Su flauta. Entonces la nube cercana, temerosa de ofender a tan gran Persona, truena muy suavemente a modo de acompañamiento; derrama una lluvia de flores sobre su querido amigo Kṛṣṇa y le da sombra del sol como si fuera un parasol.

Verse 14

विविधगोपचरणेषु विदग्धो वेणुवाद्य उरुधा निजशिक्षा: । तव सुत: सति यदाधरबिम्बे दत्तवेणुरनयत् स्वरजाती: ॥ १४ ॥ सवनशस्तदुपधार्य सुरेशा: शक्रशर्वपरमेष्ठिपुरोगा: । कवय आनतकन्धरचित्ता: कश्मलं ययुरनिश्चिततत्त्वा: ॥ १५ ॥

Oh piadosa madre Yaśodā, tu hijo, experto en todas las artes del pastoreo, ha inventado muchos estilos nuevos de tocar la flauta gracias a Su propio aprendizaje. Cuando lleva la flauta a Sus labios rojos como el fruto bimba y hace brotar las notas de la escala en melodías variadas, Brahmā, Śiva, Indra y otros grandes semidioses quedan confundidos al oírlo. Aunque son las autoridades más eruditas, no logran discernir la esencia de esa música, y por eso inclinan la cabeza y el corazón en reverencia.

Verse 15

विविधगोपचरणेषु विदग्धो वेणुवाद्य उरुधा निजशिक्षा: । तव सुत: सति यदाधरबिम्बे दत्तवेणुरनयत् स्वरजाती: ॥ १४ ॥ सवनशस्तदुपधार्य सुरेशा: शक्रशर्वपरमेष्ठिपुरोगा: । कवय आनतकन्धरचित्ता: कश्मलं ययुरनिश्चिततत्त्वा: ॥ १५ ॥

Oh piadosa madre Yaśodā, tu hijo, experto en todas las artes del pastoreo, ha inventado muchos estilos nuevos de tocar la flauta gracias a Su propio aprendizaje. Cuando lleva la flauta a Sus labios rojos como el fruto bimba y hace brotar las notas de la escala en melodías variadas, Brahmā, Śiva, Indra y otros grandes semidioses quedan confundidos al oírlo. Aunque son las autoridades más eruditas, no logran discernir la esencia de esa música, y por eso inclinan la cabeza y el corazón en reverencia.

Verse 16

निजपदाब्जदलैर्ध्वजवज्र- नीरजाङ्कुशविचित्रललामै: । व्रजभुव: शमयन् खुरतोदं वर्ष्मधुर्यगतिरीडितवेणु: ॥ १६ ॥ व्रजति तेन वयं सविलास- वीक्षणार्पितमनोभववेगा: । कुजगतिं गमिता न विदाम: कश्मलेन कवरं वसनं वा ॥ १७ ॥

Cuando Śrī Kṛṣṇa pasea por Vraja con Sus pies suaves como pétalos de loto, marcando el suelo con los emblemas de bandera, rayo, loto y aguijada de elefante, alivia el dolor que la tierra siente por el golpe de los cascos de las vacas. Mientras toca Su flauta celebrada, Su cuerpo se mueve con la gracia de un elefante. Así, nosotras las gopīs, agitadas por Cupido cuando Él nos mira juguetonamente, quedamos inmóviles como árboles, sin advertir que se aflojan nuestro peinado y nuestras vestiduras por el arrobamiento.

Verse 17

निजपदाब्जदलैर्ध्वजवज्र- नीरजाङ्कुशविचित्रललामै: । व्रजभुव: शमयन् खुरतोदं वर्ष्मधुर्यगतिरीडितवेणु: ॥ १६ ॥ व्रजति तेन वयं सविलास- वीक्षणार्पितमनोभववेगा: । कुजगतिं गमिता न विदाम: कश्मलेन कवरं वसनं वा ॥ १७ ॥

Cuando Śrī Kṛṣṇa pasea por Vraja con Sus pies suaves como pétalos de loto, marcando el suelo con los emblemas de bandera, rayo, loto y aguijada de elefante, alivia el dolor que la tierra siente por el golpe de los cascos de las vacas. Mientras toca Su flauta celebrada, Su cuerpo se mueve con la gracia de un elefante. Así, nosotras las gopīs, agitadas por Cupido cuando Él nos mira juguetonamente, quedamos inmóviles como árboles, sin advertir que se aflojan nuestro peinado y nuestras vestiduras por el arrobamiento.

Verse 18

मणिधर: क्‍वचिदागणयन् गा मालया दयितगन्धतुलस्या: । प्रणयिनोऽनुचरस्य कदांसे प्रक्षिपन् भुजमगायत यत्र ॥ १८ ॥ क्‍वणितवेणुरववञ्चितचित्ता: कृष्णमन्वसत कृष्णगृहिण्य: । गुणगणार्णमनुगत्य हरिण्यो गोपिका इव विमुक्तगृहाशा: ॥ १९ ॥

Ahora Kṛṣṇa está en algún lugar, contando Sus vacas con un hilo de gemas. Lleva una guirnalda de tulasī impregnada del perfume de Su amada y, apoyando el brazo sobre el hombro de un entrañable amigo pastor, toca la flauta y canta. Hechizadas por ese sonido, las esposas de los ciervos negros se acercan al océano de cualidades trascendentales, Kṛṣṇa, y se sientan a Su lado; como nosotras, las gopīs, abandonan toda esperanza de dicha en la vida doméstica.

Verse 19

मणिधर: क्‍वचिदागणयन् गा मालया दयितगन्धतुलस्या: । प्रणयिनोऽनुचरस्य कदांसे प्रक्षिपन् भुजमगायत यत्र ॥ १८ ॥ क्‍वणितवेणुरववञ्चितचित्ता: कृष्णमन्वसत कृष्णगृहिण्य: । गुणगणार्णमनुगत्य हरिण्यो गोपिका इव विमुक्तगृहाशा: ॥ १९ ॥

Engañadas y arrebatadas por el vibrante sonido de la flauta, las esposas de los ciervos negros siguieron a Kṛṣṇa, el océano de cualidades, y vinieron a sentarse junto a Él; como las gopīs, abandonaron la esperanza de dicha en la vida doméstica.

Verse 20

कुन्ददामकृतकौतुकवेषो गोपगोधनवृतो यमुनायाम् । नन्दसूनुरनघे तव वत्सो नर्मद: प्रणयिणां विजहार ॥ २० ॥ मन्दवायुरुपवात्यनुकूलं मानयन् मलयजस्पर्शेन । वन्दिनस्तमुपदेवगणा ये वाद्यगीतबलिभि: परिवव्रु: ॥ २१ ॥

Oh Yaśodā sin mancha, tu amado hijo, el hijo de Nanda, ha realzado festivamente Su atuendo con una guirnalda de jazmín y ahora se divierte a orillas del Yamunā, rodeado de pastores y del ganado, alegrando a Sus queridos compañeros.

Verse 21

कुन्ददामकृतकौतुकवेषो गोपगोधनवृतो यमुनायाम् । नन्दसूनुरनघे तव वत्सो नर्मद: प्रणयिणां विजहार ॥ २० ॥ मन्दवायुरुपवात्यनुकूलं मानयन् मलयजस्पर्शेन । वन्दिनस्तमुपदेवगणा ये वाद्यगीतबलिभि: परिवव्रु: ॥ २१ ॥

La brisa suave sopla favorable, como si lo honrara con el fresco aroma del sándalo de Malaya. Y los Upadevas, cual panegiristas, lo rodean por todas partes, ofreciéndole música, cantos y tributos de ofrenda.

Verse 22

वत्सलो व्रजगवां यदगध्रो वन्द्यमानचरण: पथि वृद्धै: । कृत्‍स्‍नगोधनमुपोह्य दिनान्ते गीतवेणुरनुगेडितकीर्ति: ॥ २२ ॥ उत्सवं श्रमरुचापि द‍ृशीना- मुन्नयन् खुररजश्छुरितस्रक् । दित्सयैति सुहृदासिष एष देवकीजठरभूरुडुराज: ॥ २३ ॥

Por gran afecto a las vacas de Vraja, Kṛṣṇa se volvió el levantador de Govardhana. Al final del día, tras reunir todo el ganado, regresa tocando una canción en la flauta; en el camino los ancianos veneran Sus pies, y los muchachos pastores que lo acompañan cantan Sus glorias. Su guirnalda queda empolvada por el polvo de los cascos, y Su belleza, realzada por el cansancio, es un festival para los ojos; ansioso por colmar los deseos de Sus amigos, Kṛṣṇa es como la luna surgida del vientre de Yaśodā.

Verse 23

वत्सलो व्रजगवां यदगध्रो वन्द्यमानचरण: पथि वृद्धै: । कृत्‍स्‍नगोधनमुपोह्य दिनान्ते गीतवेणुरनुगेडितकीर्ति: ॥ २२ ॥ उत्सवं श्रमरुचापि द‍ृशीना- मुन्नयन् खुररजश्छुरितस्रक् । दित्सयैति सुहृदासिष एष देवकीजठरभूरुडुराज: ॥ २३ ॥

Por inmenso cariño a las vacas de Vraja, Śrī Kṛṣṇa se volvió el Sostenedor de Govardhana. Al caer la tarde, tras reunir todo Su ganado, regresa tocando en la flauta un canto sagrado; a lo largo del camino los ancianos y los devas veneran Sus pies de loto, y los pastorcillos que lo acompañan entonan Sus glorias. Su guirnalda queda empolvada por el polvo levantado por los cascos, y Su hermosura, realzada por el cansancio, se vuelve un festival para los ojos. Deseoso de colmar los anhelos de Sus amigos, Él resplandece como la luna nacida del vientre de madre Yaśodā.

Verse 24

मदविघूर्णितलोचन ईषत्- मानद: स्वसुहृदां वनमाली । बदरपाण्डुवदनो मृदुगण्डं मण्डयन् कनककुण्डललक्ष्म्या ॥ २४ ॥ यदुपतिर्द्विरदराजविहारो यामिनीपतिरिवैष दिनान्ते । मुदितवक्त्र उपयाति दुरन्तं मोचयन् व्रजगवां दिनतापम् ॥ २५ ॥

Con los ojos que giran levemente como por embriaguez, Śrī Kṛṣṇa saluda con respeto a Sus amigos bienquerientes; lleva la vanamālā, guirnalda de flores del bosque. Su rostro claro, del tono del fruto badara, y el fulgor de Sus pendientes de oro realzan la suavidad de Sus mejillas. Al caer la tarde, el Señor de los Yadus avanza con la gracia de un elefante real, con semblante gozoso como la luna—señora de la noche—y libera a las vacas de Vraja del ardor del día.

Verse 25

मदविघूर्णितलोचन ईषत्- मानद: स्वसुहृदां वनमाली । बदरपाण्डुवदनो मृदुगण्डं मण्डयन् कनककुण्डललक्ष्म्या ॥ २४ ॥ यदुपतिर्द्विरदराजविहारो यामिनीपतिरिवैष दिनान्ते । मुदितवक्त्र उपयाति दुरन्तं मोचयन् व्रजगवां दिनतापम् ॥ २५ ॥

Con los ojos que giran levemente como por embriaguez, Śrī Kṛṣṇa saluda con respeto a Sus amigos bienquerientes; lleva la vanamālā, guirnalda de flores del bosque. Su rostro claro, del tono del fruto badara, y el fulgor de Sus pendientes de oro realzan la suavidad de Sus mejillas. Al caer la tarde, el Señor de los Yadus avanza con la gracia de un elefante real, con semblante gozoso como la luna—señora de la noche—y libera a las vacas de Vraja del ardor del día.

Verse 26

श्रीशुक उवाच एवं व्रजस्त्रियो राजन् कृष्णलीलानुगायती: । रेमिरेऽह:सु तच्चित्तास्तन्मनस्का महोदया: ॥ २६ ॥

Dijo Śrī Śukadeva Gosvāmī: Oh Rey, así, durante el día, las mujeres de Vṛndāvana se deleitaban cantando sin cesar las līlās de Śrī Kṛṣṇa; con mente y corazón absortos en Él, se colmaban de un gran júbilo, como en un santo festival.