Adhyaya 30

Verse 1

श्रीशुक उवाच अन्तर्हिते भगवति सहसैव व्रजाङ्गना: । अतप्यंस्तमचक्षाणा: करिण्य इव यूथपम् ॥ १ ॥

Dijo Śukadeva: Cuando Bhagavān Śrī Kṛṣṇa desapareció de repente, las mujeres de Vraja, al no poder verlo, se consumieron de dolor, como elefantas que han perdido a su jefe de manada.

Verse 2

गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितै- र्मनोरमालापविहारविभ्रमै: । आक्षिप्तचित्ता: प्रमदा रमापते- स्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदात्मिका: ॥ २ ॥

Al recordar los pasos de Kṛṣṇa, su sonrisa amorosa, sus miradas juguetonas, sus palabras encantadoras y sus diversos juegos, el corazón de las gopīs quedó arrebatado. Absorbidas en Ramāpati, comenzaron a representar Sus distintos līlās trascendentales.

Verse 3

गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रिया: प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तय: । असावहं त्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषु: कृष्णविहारविभ्रमा: ॥ ३ ॥

Absorbidas en su amado Kṛṣṇa, las gopīs imitaban con el cuerpo Su manera de andar, sonreír, mirar y hablar, y otros rasgos distintivos. Enloquecidas al recordar Sus pasatiempos, se decían unas a otras: «¡Yo soy Kṛṣṇa!».

Verse 4

गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिक्युरुन्मत्तकवद् वनाद् वनम् । पप्रच्छुराकाशवदन्तरं बहि- र्भूतेषु सन्तं पुरुषं वनस्पतीन् ॥ ४ ॥

Cantando en voz alta a Kṛṣṇa, ellas, unidas, lo buscaron por los bosques de Vṛndāvana como un grupo de mujeres enloquecidas. Incluso preguntaron a los árboles por Él, el Puruṣa que, como Paramātmā, está dentro y fuera de todos los seres, tal como el cielo.

Verse 5

द‍ृष्टो व: कच्चिदश्वत्थ प्लक्ष न्यग्रोध नो मन: । नन्दसूनुर्गतो हृत्वा प्रेमहासावलोकनै: ॥ ५ ॥

¡Oh aśvattha, oh plakṣa, oh nyagrodha! ¿Habéis visto a Kṛṣṇa? El hijo de Nanda Mahārāja se ha ido tras robarnos la mente con sus sonrisas y miradas amorosas.

Verse 6

कच्चित् कुरबकाशोकनागपुन्नागचम्पका: । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरस्मित: ॥ ६ ॥

Oh kurabaka, oh aśoka, oh nāga, punnāga y campaka, ¿ha pasado por aquí el hermano menor de Rāma, cuya sonrisa desarma la altivez de las mujeres orgullosas?

Verse 7

कच्चित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद् दृष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युत: ॥ ७ ॥

Oh tulasī bienaventurada, tan querida a los pies de Govinda, ¿has visto al muy amado Acyuta pasar por aquí, llevándote como adorno y rodeado por enjambres de abejas?

Verse 8

मालत्यदर्शि व: कच्चिन्मल्लिके जाति यूथिके । प्रीतिं वो जनयन् यात: करस्पर्शेन माधव: ॥ ८ ॥

Oh mālatī, oh mallikā, oh jāti y yūthikā, ¿habéis visto a Mādhava? ¿Ha pasado por aquí, dándoos gozo con el toque de su mano?

Verse 9

चूतप्रियालपनसासनकोविदार- जम्ब्वर्कबिल्वबकुलाम्रकदम्बनीपा: । येऽन्ये परार्थभवका यमुनोपकूला: शंसन्तु कृष्णपदवीं रहितात्मनां न: ॥ ९ ॥

¡Oh cūta, priyāla, panasa, āsana y kovidāra; oh jambu, arka, bilva, bakula, āmra, kadamba y nīpa! Árboles y plantas de la ribera del Yamunā, que vivís para el bien de los demás, decidnos a nosotras, las gopīs fuera de juicio, por qué senda se ha ido Śrī Kṛṣṇa.

Verse 10

किं ते कृतं क्षिति तपो बत केशवाङ्‍‍‍‍‍घ्रि- स्पर्शोत्सवोत्पुलकिताङ्गरुहैर्विभासि । अप्यङ्‍‍‍‍‍घ्रिसम्भव उरुक्रमविक्रमाद् वा आहो वराहवपुष: परिरम्भणेन ॥ १० ॥

¡Oh Madre Tierra! ¿Qué austeridad realizaste para alcanzar el contacto de los pies de loto del Señor Keśava, de modo que, por el júbilo, se te eriza el vello y resplandeces tan hermosa? ¿Fue en Su manifestación actual, o cuando te pisó como el enano Vāmana, o incluso antes, cuando te abrazó en Su forma de Varāha?

Verse 11

अप्येणपत्‍न्युपगत: प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् द‍ृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो व: । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जिताया: कुन्दस्रज: कुलपतेरिह वाति गन्ध: ॥ ११ ॥

Amiga, esposa del ciervo, ¿acaso el Señor Acyuta pasó por aquí con Su amada, colmando de dicha tus ojos? En verdad, hacia aquí sopla la fragancia de la guirnalda de flores kunda del Señor Kṛṣṇa, señor del linaje, manchada con el kuṅkuma de los pechos de Su amada cuando la abrazó.

Verse 12

बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धै: । अन्वीयमान इह वस्तरव: प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकै: ॥ १२ ॥

Oh árboles, vemos que os inclináis en reverencia. Cuando el hermano menor de Rāma pasó por aquí—apoyando el brazo en el hombro de Su amada, llevando un loto en la mano libre, y seguido por abejas embriagadas que zumbaban alrededor de las flores de tulasī de Su guirnalda—¿acaso Él reconoció vuestra salutación con miradas afectuosas?

Verse 13

पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पते: । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो ॥ १३ ॥

Preguntemos a estas enredaderas por Kṛṣṇa. Aunque abrazan los brazos de su esposo, este árbol, sin duda han sido tocadas por las uñas de Kṛṣṇa, pues de alegría muestran un erizamiento en su piel.

Verse 14

इत्युन्मत्तवचोगोप्य: कृष्णान्वेषणकातरा: । लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिका: ॥ १४ ॥

Dicho esto, las gopīs, angustiadas por buscar a Kṛṣṇa, se absorbieron en Él y comenzaron a representar las diversas līlās del Señor Bhagavān.

Verse 15

कस्याचित् पूतनायन्त्या: कृष्णायन्त्यपिबत् स्तनम् । तोकयित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम् ॥ १५ ॥

Una gopī hizo de Pūtanā; otra, de Kṛṣṇa niño, fingiendo mamar de su pecho. Otra gopī, llorando como un bebé, pateó a la que representaba a Śakaṭāsura, el demonio del carro.

Verse 16

दैत्यायित्वा जहारान्यामेको कृष्णार्भभावनाम् । रिङ्गयामास काप्यङ्‌‌‌घ्री कर्षन्ती घोषनि:स्वनै: ॥ १६ ॥

Una gopī, haciendo de demonio Tṛṇāvarta, se llevó en brazos a otra que actuaba como el niño Kṛṣṇa. Y otra gopī se arrastraba, haciendo sonar sus ajorcas mientras tiraba de los pies.

Verse 17

कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन । वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम् ॥ १७ ॥

Algunas gopīs hicieron de pastorcillos, y en medio de ellas dos gopīs actuaron como Kṛṣṇa y Rāma. Una representó la muerte de Vatsāsura, y dos gopīs representaron la muerte de Bakāsura.

Verse 18

आहूय दूरगा यद्वत् कृष्णस्तमनुवर्ततीम् । वेणुं क्‍वणन्तीं क्रीडन्तीमन्या: शंसन्ति साध्विति ॥ १८ ॥

Cuando una gopī imitó a la perfección cómo Kṛṣṇa llamaba a las vacas que se habían alejado, cómo hacía sonar su flauta y cómo jugaba, las demás la elogiaron: «¡Sādhu! ¡Sādhu!»

Verse 19

कस्याञ्चित् स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मना: ॥ १९ ॥

Una gopī, con el brazo apoyado en el hombro de su amiga y la mente fija en Kṛṣṇa, caminaba diciendo: “¡Yo soy Kṛṣṇa! Mirad mi andar lleno de gracia.”

Verse 20

मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्‍त्राणं विहितं मया । इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम् ॥ २० ॥

Una gopī dijo: «No temáis al viento y la lluvia; yo os protegeré». Y diciendo esto, alzó su chal sobre la cabeza con una sola mano.

Verse 21

आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ २१ ॥

Oh Rey, una gopī subió a los hombros de otra y, poniendo el pie sobre su cabeza, dijo: «¡Vete de aquí, serpiente malvada! He nacido para castigar a los envidiosos.»

Verse 22

तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ २२ ॥

Entonces otra gopī dijo: «Queridos pastores, mirad este incendio del bosque tan feroz. Cerrad pronto los ojos; yo os protegeré sin esfuerzo.»

Verse 23

बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुद‍ृक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ २३ ॥

Una gopī esbelta ató a su compañera allí, junto al mortero, con una guirnalda de flores y dijo: «Ahora ataré a este muchacho que rompe las vasijas de mantequilla y roba la mantequilla». La otra gopī cubrió su rostro y sus bellos ojos, fingiendo temor.

Verse 24

एवं कृष्णं पृच्छमाना गण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मन: ॥ २४ ॥

Así, las gopīs, imitando las lilas de Kṛṣṇa y preguntando a las enredaderas y árboles de Vṛndāvana dónde estaba Kṛṣṇa, el Paramātmā, vieron en un rincón del bosque las huellas de Sus pies.

Verse 25

पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मन: । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राङ्कुशयवादिभि: ॥ २५ ॥

[Dijeron las gopīs:] Estas huellas son claramente del gran alma, el hijo de Nanda, pues se distinguen por las marcas de bandera, loto, rayo, aguijón de elefante, grano de cebada y otras.

Verse 26

तैस्तै: पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबला: । वध्वा: पदै: सुपृक्तानि विलोक्यार्ता: समब्रुवन् ॥ २६ ॥

Las gopīs siguieron el sendero de Kṛṣṇa guiadas por Sus numerosas huellas; pero al ver que estaban íntimamente entremezcladas con las de Su consorte más amada, se turbaron y dijeron lo siguiente.

Verse 27

कस्या: पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठाया: करेणो: करिणा यथा ॥ २७ ॥

[Dijeron las gopīs:] ¿De quién son estas huellas, de la gopī que caminaba con el hijo de Nanda? Sin duda Él apoyó Su brazo en su hombro, como un elefante posa su trompa sobre el hombro de la elefanta que lo acompaña.

Verse 28

अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वर: । यन्नो विहाय गोविन्द: प्रीतो यामनयद् रह: ॥ २८ ॥

Ciertamente esta gopī ha adorado perfectamente a Bhagavān Hari, el Señor supremo; por eso Govinda, complacido, nos dejó a todas y la llevó a un lugar apartado.

Verse 29

धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्‌घ्य्रब्जरेणव: । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूध्‍‌‌र्न्यघनुत्तये ॥ २९ ॥

¡Dichoso es el polvo de los pies de loto de Govinda! Para disipar el pecado, aun Brahmā, Śiva y la diosa Ramā lo llevan sobre sus cabezas.

Verse 30

तस्या अमूनि न: क्षोभं कुर्वन्त्युच्चै: पदानि यत् यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरै: खिद्यत्सुजाताङ्‍‍‍‍‍घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रिय: ॥ ३० ॥

Estas huellas de aquella gopī especial nos turban profundamente. Entre todas las gopīs, sólo a ella la llevó Acyuta a un lugar secreto, donde goza de los labios de Kṛṣṇa. Mirad: aquí no se ven sus huellas; sin duda la hierba y los brotes lastimaban sus tiernas plantas, y por eso el amado alzó a su amada.

Verse 31

इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्य: पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिन: । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ ३१ ॥

Gopīs, observad: aquí las huellas del amoroso Kṛṣṇa están más hondamente marcadas, pues cargaba el peso de su amada. Y aquí, ese muchacho sagaz debió dejarla en el suelo para recoger flores.

Verse 32

अत्र प्रसूनावचय: प्रियार्थे प्रेयसा कृत: । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ ३२ ॥

Mirad: aquí el amado Kṛṣṇa recogió flores para su bienamada. Aquí quedó sólo la huella de la parte delantera del pie, pues se alzó de puntillas para alcanzar las flores.

Verse 33

केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्या: कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ ३३ ॥

Ciertamente aquí Kṛṣṇa, el amante, arregló el cabello de su amada. Mientras trenzaba una corona con las flores recogidas, debió sentarse aquí junto a ella.

Verse 34

रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डित: । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ ३४ ॥

El Señor Śrī Kṛṣṇa se recreó con aquella gopī, aunque Él es ātmārata, ātmārāma, pleno y completo en Sí mismo. Así, por contraste, mostró la miseria de los hombres dominados por la lujuria y la dureza de corazón de las mujeres de mala disposición.

Verse 35

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥

Así, las gopīs, con la mente totalmente turbada, vagaban por el bosque señalando diversos indicios de las līlās de Kṛṣṇa. La gopī a quien Kṛṣṇa llevó a un rincón solitario del bosque, dejando a todas las demás jóvenes, comenzó a creerse la mejor de todas las mujeres.

Verse 36

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥

Y aquella gopī se creyó la más excelente entre todas las mujeres: “Mi amado Kṛṣṇa ha dejado a las demás gopīs, aunque las impulsa Kāma, y sólo conmigo ha querido corresponder.” Así quedó hechizada por el orgullo.

Verse 37

ततो गत्वा वनोद्देशं द‍ृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मन: ॥ ३७ ॥

Luego, al llegar a una zona del bosque, la gopī, envanecida, le dijo a Keśava: “Ya no puedo caminar; llévame adonde Tu corazón quiera ir.”

Verse 38

एवमुक्त: प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्ण: सा वधूरन्वतप्यत ॥ ३८ ॥

Al oírla, el Señor dijo a Su amada: “Sube a Mi hombro.” Pero apenas lo dijo, Kṛṣṇa desapareció. Entonces Su bienamada quedó de inmediato consumida por un profundo remordimiento.

Verse 39

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्‍वासि क्‍वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ ३९ ॥

Ella clamó llorando: «¡Oh Señor! ¡Oh amado! ¡Oh el más querido! ¿Dónde estás, dónde estás? Oh amigo de brazos poderosos, muéstrame Tu presencia a mí, Tu pobre sierva».

Verse 40

श्रीशुक उवाच अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरित: । दद‍ृशु: प्रियविश्लेषान्मोहितां दु:खितां सखीम् ॥ ४० ॥

Dijo Śukadeva: Mientras las gopīs seguían buscando el rastro del Bhagavān, vieron cerca a su amiga, abatida y confundida por la separación de su amado.

Verse 41

तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् । अवमानं च दौरात्म्याद् विस्मयं परमं ययु: ॥ ४१ ॥

Al oír su relato—que Mādhava la había honrado, pero que luego sufrió deshonra por su propia mala conducta—las gopīs quedaron sumamente asombradas.

Verse 42

ततोऽविशन्वनं चन्द्रज्योत्स्‍ना यावद् विभाव्यते । तम: प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥

Luego, en busca de Kṛṣṇa, las gopīs se internaron en el bosque hasta donde alcanzaba la luz de la luna; pero al verse envueltas por la oscuridad, decidieron regresar.

Verse 43

तन्मनस्कास्तदालापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिका: । तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मगाराणि सस्मरु: ॥ ४३ ॥

Con la mente absorta en Él, hablaban de Él, representaban Sus līlās y se sentían colmadas de Su presencia. Cantando en voz alta las glorias de las cualidades trascendentales de Kṛṣṇa, olvidaron por completo sus hogares.

Verse 44

पुन: पुलिनमागत्य कालिन्द्या: कृष्णभावना: । समवेता जगु: कृष्णं तदागमनकाङ्‌‌क्षिता: ॥ ४४ ॥

Las gopīs regresaron a la orilla del Kālindī. Absorbidas en la contemplación de Kṛṣṇa y anhelando Su llegada, se sentaron juntas para cantar Sus glorias.