Adhyaya 6

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं स्तुत: सुरगणैर्भगवान् हरिरीश्वर: । तेषामाविरभूद् राजन्सहस्रार्कोदयद्युति: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī dijo: Oh rey Parīkṣit, así adorado con oraciones por los semidioses y por Brahmā, el Señor Supremo, Hari, apareció ante ellos. El resplandor de Su cuerpo parecía el amanecer simultáneo de mil soles.

Verse 2

श्रीएवं उक्त्वा हरिवंशेण शकुन्तला पुरो हृषीकेशम् । अभ्युपगम्य महाभागा हर्षेणाभिवाद्य भास्करम् ॥ २ ॥

El fulgor del Señor cegó la vista de los semidioses. Por ello no podían ver el cielo, las direcciones, la tierra ni siquiera a sí mismos; ¿cómo, entonces, ver a Hṛṣīkeśa, presente ante ellos?

Verse 3

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

Brahmā, junto con Śiva, contempló la forma personal del Ser Supremo: diáfana como cristal, oscura como la gema marakata, con ojos rojizos como el interior del loto; vestido con seda amarilla como oro fundido; de miembros hermosos y serenos, rostro encantador y cejas gráciles. Llevaba una corona de grandes joyas, brazaletes en los brazos; sus mejillas brillaban por los pendientes y su rostro era como un loto. Cinturón, pulseras, collar y cascabeles en los tobillos lo adornaban; en el pecho lucía la gema Kaustubha y una guirnalda de bosque, con Lakṣmī a Su lado; y Sus armas, como Sudarśana, parecían personificadas, rindiéndole culto. Al ver esa forma, Brahmā, Śiva y todos los devas cayeron al suelo y ofrecieron reverencias postradas.

Verse 4

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

El Señor Brahmā, junto con el Señor Śiva, contempló la forma personal del Supremo: diáfana como cristal, de tono oscuro como la gema marakata, con ojos rojizos como el corazón del loto. Vestía sedas amarillas como oro fundido; todo Su cuerpo era encantador, con rostro sereno y cejas hermosas.

Verse 5

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

Vieron en Su cabeza una corona engastada con grandes joyas y en Sus brazos brazaletes (keyūra). Sus mejillas resplandecían por los pendientes, y Su rostro de loto se iluminaba con una sonrisa; así Brahmā, junto con Śiva, contempló la forma de Hari.

Verse 6

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

Vieron el cinturón en Su cintura, los brazaletes en Sus brazos, el collar en Su pecho y las ajorcas en Sus tobillos. Su cuello estaba adornado con la gema Kaustubha; llevaba guirnaldas de flores y tenía a la diosa Lakṣmī a Su lado.

Verse 7

विरिञ्चो भगवान्‍द‍ृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भ‍िरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥

Al ver al Purusha Supremo, servido y adorado por Sus armas personificadas, como Sudarśana, Brahmā—el principal entre los devas—junto con Śiva y todos los semidioses cayó de inmediato al suelo en reverencia total y entonó alabanzas.

Verse 8

श्रीब्रह्मोवाच अजातजन्मस्थितिसंयमाया- गुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अणोरणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने

Dijo Brahmā: Aunque Tú nunca naces, Tu manifestación y Tu retiro como avatāra no cesan. Estás más allá de las guṇas y eres el refugio del océano de dicha del nirvāṇa; eres lo más sutil entre lo más sutil, y Tu existencia es inconcebible. A Ti, el Supremo, ofrecemos reverentes salutaciones.

Verse 9

रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर्वैदिकतान्त्रिकेण । योगेन धात: सह नस्त्रिलोकान् पश्याम्यमुष्मिन्नु ह विश्वमूर्तौ ॥ ९ ॥

Oh el mejor de los seres, oh supremo regidor: quienes anhelan el bien supremo adoran esta forma Tuya conforme a los Tantras védicos. Señor, en Tu forma de Viśvamūrti contemplamos los tres mundos.

Verse 10

त्वय्यग्र आसीत् त्वयि मध्य आसीत् त्वय्यन्त आसीदिदमात्मतन्त्रे । त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्‍नेव पर: परस्मात् ॥ १० ॥

Mi Señor, plenamente independiente: toda esta manifestación cósmica surge de Ti, en Ti se sostiene y en Ti concluye. Tú eres el comienzo, el sostén y el fin de todo, como la arcilla que causa la vasija, la sostiene y, al romperse, la vasija vuelve finalmente a la arcilla.

Verse 11

त्वं माययात्माश्रयया स्वयेदं निर्माय विश्वं तदनुप्रविष्ट: । पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुणं विपश्चित: ॥ ११ ॥

Oh Supremo, Tú eres independiente en Ti mismo y no requieres ayuda ajena. Por Tu propia potencia, creas esta manifestación cósmica y entras en ella. Los sabios, purificados por el bhakti-yoga, versados en el śāstra y de mente clara, ven que, aunque estás presente entre las transformaciones de las guṇas, permaneces nirguṇa, intocado por ellas.

Verse 12

यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुव्यन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिम् । योगैर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुद्ध्या कवयो वदन्ति ॥ १२ ॥

Así como se obtiene fuego de la leña, leche de la vaca, granos y agua de la tierra, y prosperidad del trabajo y la industria, del mismo modo, mediante la práctica del bhakti-yoga, aun en este mundo material uno puede alcanzar Tu favor y acercarse a Ti con inteligencia. Los poetas piadosos lo afirman.

Verse 13

तं त्वां वयं नाथ समुज्जिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् । द‍ृष्ट्वा गता निर्वृतमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भ: ॥ १३ ॥

Oh Señor, oh Sarojanābha, de cuyo ombligo brota el loto: al verte hoy, a Ti que por tanto tiempo anhelamos contemplar, todos hemos alcanzado dicha trascendental, como elefantes afligidos por un incendio forestal se alegran al hallar el agua del Ganges.

Verse 14

स त्वं विधत्स्वाखिललोकपाला वयं यदर्थास्तव पादमूलम् । समागतास्ते बहिरन्तरात्मन् किं वान्यविज्ञाप्यमशेषसाक्षिण: ॥ १४ ॥

¡Oh Señor, protector de todos los mundos! Nosotros, los semidioses, hemos venido a la raíz de Tus pies de loto por un propósito; cúmplelo. Tú eres testigo por dentro y por fuera; nada Te es desconocido, por lo cual no es necesario informarte de nuevo.

Verse 15

अहं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयोऽग्नेरिव केतवस्ते । किं वा विदामेश पृथग्विभाता विधत्स्व शं नो द्विजदेवमन्त्रम् ॥ १५ ॥

Yo, Brahmā, Giritra (Śiva) y los demás semidioses, junto con los prajāpatis como Dakṣa, no somos más que chispas iluminadas por Ti, el Fuego original. Oh Señor, siendo partes tuyas, ¿qué podemos saber de nuestro propio bien? Oh Supremo, concédenos el medio de liberación apropiado para los brāhmaṇas y los devas.

Verse 16

श्रीशुक उवाच एवं विरिञ्चादिभिरीडितस्तद् विज्ञाय तेषां हृदयं यथैव । जगाद जीमूतगभीरया गिरा बद्धाञ्जलीन्संवृतसर्वकारकान् ॥ १६ ॥

Śukadeva Gosvāmī continuó: Cuando el Señor fue así alabado por los semidioses encabezados por Brahmā, comprendió el propósito de sus corazones. Entonces, con una voz profunda como el retumbar de las nubes, respondió a los semidioses, que permanecían atentos con las manos juntas.

Verse 17

एक एवेश्वरस्तस्मिन्सुरकार्ये सुरेश्वर: । विहर्तुकामस्तानाह समुद्रोन्मथनादिभि: ॥ १७ ॥

Aunque la Suprema Personalidad de Dios, señor de los semidioses, podía realizar por Sí solo las tareas de los devas, quiso disfrutar el pasatiempo del batido del océano. Por eso les habló de la siguiente manera.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच हन्त ब्रह्मन्नहो शम्भो हे देवा मम भाषितम् । श‍ृणुतावहिता: सर्वे श्रेयो व: स्याद् यथा सुरा: ॥ १८ ॥

La Suprema Personalidad de Dios dijo: ¡Oh Brahmā, oh Śambhu, oh devas! Escuchad Mis palabras con suma atención, pues lo que digo traerá bienestar y buena fortuna para todos vosotros.

Verse 19

यात दानवदैतेयैस्तावत् सन्धिर्विधीयताम् । कालेनानुगृहीतैस्तैर्यावद् वो भव आत्मन: ॥ १९ ॥

Mientras aún no prosperéis, estableced una tregua con los dānava y daitya, ahora favorecidos por el tiempo, para salvaguardar vuestro propio bien.

Verse 20

अरयोऽपि हि सन्धेया: सति कार्यार्थगौरवे । अहिमूषिकवद् देवा ह्यर्थस्य पदवीं गतै: ॥ २० ॥

Cuando el objetivo propio es de gran peso, incluso con los enemigos debe hacerse tregua. Oh devas, por el propio interés actuad según la lógica de la serpiente y el ratón.

Verse 21

अमृतोत्पादने यत्न: क्रियतामविलम्बितम् । यस्य पीतस्य वै जन्तुर्मृत्युग्रस्तोऽमरो भवेत् ॥ २१ ॥

Emprended de inmediato, sin demora, el esfuerzo de producir el amṛta; quien lo beba, aun estando en las fauces de la muerte, se vuelve inmortal.

Verse 22

क्षिप्‍त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥

Oh devas, arrojad al Océano de Leche toda clase de vegetales, hierbas, enredaderas y plantas medicinales. Luego, haciendo del monte Mandara la vara de batir y de Vāsuki la cuerda, con Mi ayuda, batid el Océano de Leche sin distracción.

Verse 23

क्षिप्‍त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥

Así, los daitya cargarán con la fatiga del batido; pero vosotros, oh devas, recibiréis el fruto: el amṛta surgido del océano será para vosotros.

Verse 24

यूयं तदनुमोदध्वं यदिच्छन्त्यसुरा: सुरा: । न संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वार्था: सान्‍त्वया यथा ॥ २४ ॥

Oh semidioses, con paciencia y paz todo se logra; con ira no se alcanza la meta. Por eso, aceptad la propuesta de los asuras, sea cual fuere su petición.

Verse 25

न भेतव्यं कालकूटाद् विषाज्जलधिसम्भवात् । लोभ: कार्यो न वो जातु रोष: कामस्तु वस्तुषु ॥ २५ ॥

Del Océano de Leche surgirá un veneno llamado kālakūṭa; no le temáis. Y cuando se extraigan diversos productos, no seáis codiciosos, no os inquietéis por obtenerlos ni os airéis.

Verse 26

श्रीशुक उवाच इति देवान्समादिश्य भगवान् पुरुषोत्तम: । तेषामन्तर्दधे राजन्स्वच्छन्दगतिरीश्वर: ॥ २६ ॥

Śukadeva Gosvāmī continuó: Oh rey Parīkṣit, tras aconsejar así a los semidioses, el Señor Supremo, Puruṣottama, el Independiente, desapareció de su presencia.

Verse 27

अथ तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामह: । भवश्च जग्मतु: स्वं स्वं धामोपेयुर्बलिं सुरा: ॥ २७ ॥

Entonces Brahmā, el Pitāmaha, y Bhava (Śiva), tras ofrecer reverentes salutaciones al Señor, regresaron a sus moradas. Luego todos los semidioses se acercaron al Mahārāja Bali.

Verse 28

द‍ृष्ट्वारीनप्यसंयत्ताञ्जातक्षोभान्स्वनायकान् । न्यषेधद् दैत्यराट् श्लोक्य: सन्धिविग्रहकालवित् ॥ २८ ॥

Aunque vio a sus comandantes agitados y a punto de matar a los semidioses, Mahārāja Bali—célebre rey de los asuras, conocedor del tiempo de paz y del tiempo de guerra—al ver que los semidioses venían sin actitud beligerante, les prohibió atacarlos.

Verse 29

ते वैरोचनिमासीनं गुप्तं चासुरयूथपै: । श्रिया परमया जुष्टं जिताशेषमुपागमन् ॥ २९ ॥

Los semidioses se acercaron a Bali Mahārāja, hijo de Virocana, y se sentaron cerca de él. Bali, protegido por los jefes de los asuras, resplandecía con suprema opulencia y había conquistado todo el universo.

Verse 30

महेन्द्र: श्लक्ष्णया वाचा सान्‍त्वयित्वा महामति: । अभ्यभाषत तत् सर्वं शिक्षितं पुरुषोत्तमात् ॥ ३० ॥

Mahendra, con palabras suaves, complació al sabio Bali y, con gran cortesía, le presentó todas las propuestas que había aprendido del Purusottama, el Señor Viṣṇu.

Verse 31

तत्त्वरोचत दैत्यस्य तत्रान्ये येऽसुराधिपा: । शम्बरोऽरिष्टनेमिश्च ये च त्रिपुरवासिन: ॥ ३१ ॥

Las propuestas presentadas por Indra fueron aceptadas de inmediato por Bali, rey de los daityas. Śambara, Ariṣṭanemi, los demás señores asuras y todos los habitantes de Tripura también las aprobaron al instante.

Verse 32

ततो देवासुरा: कृत्वा संविदं कृतसौहृदा: । उद्यमं परमं चक्रुरमृतार्थे परन्तप ॥ ३२ ॥

Oh Mahārāja Parīkṣit, castigador de enemigos: después, semidioses y demonios sellaron una tregua en espíritu de amistad. Luego emprendieron un gran esfuerzo para obtener el néctar de la inmortalidad.

Verse 33

ततस्ते मन्दरगिरिमोजसोत्पाट्य दुर्मदा: । नदन्त उदधिं निन्यु: शक्ता: परिघबाहव: ॥ ३३ ॥

Después, los demonios y semidioses, poderosísimos y de brazos largos y robustos como mazas, enardecidos por su orgullo, arrancaron con fuerza el monte Mandara. Gritando con estruendo, lo llevaron hacia el Océano de Leche.

Verse 34

दूरभारोद्वहश्रान्ता: शक्रवैरोचनादय: । अपारयन्तस्तं वोढुं विवशा विजहु: पथि ॥ ३४ ॥

Por llevar a gran distancia la montaña tan pesada, Śakra (Indra), Vairochana (Bali) y los demás devas y asuras quedaron exhaustos. Incapaces de cargarla, la abandonaron en el camino.

Verse 35

निपतन्स गिरिस्तत्र बहूनमरदानवान् । चूर्णयामास महता भारेण कनकाचल: ॥ ३५ ॥

Entonces el monte Mandara, pesadísimo y como de oro, cayó allí y con su enorme peso trituró a muchos devas y asuras.

Verse 36

तांस्तथा भग्नमनसो भग्नबाहूरुकन्धरान् । विज्ञाय भगवांस्तत्र बभूव गरुडध्वज: ॥ ३६ ॥

Sus corazones quedaron abatidos y sus brazos, muslos y hombros se quebraron. Al saberlo, el Bhagavān omnisciente, el Señor de estandarte Garuḍa, apareció allí.

Verse 37

गिरिपातविनिष्पिष्टान्विलोक्यामरदानवान् । ईक्षया जीवयामास निर्जरान् निर्व्रणान् यथा ॥ ३७ ॥

Al ver a los devas y asuras aplastados por la caída del monte, el Señor los miró y les devolvió la vida. Quedaron libres de aflicción, sin siquiera un moretón en el cuerpo.

Verse 38

गिरिं चारोप्य गरुडे हस्तेनैकेन लीलया । आरुह्य प्रययावब्धिं सुरासुरगणैर्वृत: ॥ ३८ ॥

Con una sola mano, el Señor alzó la montaña como un juego y la puso sobre el lomo de Garuḍa. Luego Él mismo montó a Garuḍa y partió hacia el Océano de Leche, rodeado por devas y asuras.

Verse 39

अवरोप्य गिरिं स्कन्धात् सुपर्ण: पततां वर: । ययौ जलान्त उत्सृज्य हरिणा स विसर्जित: ॥ ३९ ॥

Luego Garuḍa, el más excelso de las aves, bajó el monte Mandara de su hombro y lo acercó a las aguas. Después, por orden del Señor Hari, dejó aquel lugar y se retiró.