Adhyaya 119

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे भारतवर्षं नामाष्टादशाधिकशततमो ऽध्यायः अथैकोनविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः महाद्वीपादि अग्निर् उवाच लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम् शक्तिमानृक्षपर्वत इति घ , छ च शुक्तिमानृक्षपर्वत इति ज नव भेदा भवन्त्यस्येति झ शक्तिमत इति ख , ग , घ , झ च लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः

Así, en el Agni Mahāpurāṇa concluye el capítulo centésimo decimoctavo, titulado “Bhāratavarṣa”. Ahora comienza el capítulo centésimo decimonoveno, sobre “los grandes continentes y asuntos afines”. Agni dijo: Jambūdvīpa tiene una anchura de cien mil yojanas y está cercado por todas partes. (La lectura varía: “Śaktimān Ṛkṣa-parvata” / “Śuktimān Ṛkṣa-parvata” / “Śaktimat”.) Posee nueve divisiones. En torno suyo, por todos los lados, se extiende el Océano de Leche (Kṣīroda), con una extensión de cien mil yojanas.

Verse 2

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास् तथा

Rodeada por el Océano de Sal, allí se halla Plakṣa-dvīpa; y los siete hijos de Medhātithi son asimismo los soberanos gobernantes de Plakṣa-dvīpa.

Verse 3

स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः आनन्दश् च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं

«El que apacigua el temor; el Fresco y consolador; el que trae el surgir de la dicha; el que está más allá de todo; Ānanda (Bienaventuranza); Śiva (Auspiciosidad); Kṣema (Bienestar); y Dhruva (el Inmutable)». Estos son Sus epítetos que otorgan el nombre.

Verse 4

मर्यादाशैलो गोमेधश् चन्द्रो नारददुन्द्भी सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः

Maryādāśaila, Gomedha, Candra, Nārada-dundubhī, Somaka, Sumanā y el monte Vaibhrāja—junto con las gentes auspiciosas que allí habitan—son declarados (así).

Verse 5

नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

Aquí hay siete ríos principales; y en las regiones de Plakṣa y de Śāka también, la vida dura cinco mil años, y el dharma se ordena conforme al sistema de varṇa y āśrama.

Verse 6

आर्यकाः कुरवश् चैव विविंशा भाविनश् च ते विप्राद्यास्तैश् च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः

Los Āryakā, los Kurus, los Viviṃśas y los Bhāvinas—junto con los brāhmaṇas y los demás estamentos—por todos ellos debe ser adorado Soma; (el rito otorga mérito) de dos lakṣas y también la medida llamada “ocean-lakṣa”, es decir, un mérito inmensurable.

Verse 7

मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास् तथाभवन्

La tierra llamada Dviguṇa-Śālmala existía, rodeada por un baluarte de agua de jugo de caña (semejante a melaza). De Vapuṣmat nacieron siete hijos, y ellos llegaron a ser, en verdad, los señores de Śālmala.

Verse 8

श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो लोहितः क्रमात् वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभो नाम वर्षकः

En el debido orden, los ‘varṣaka’ (hacedores de lluvia, tipos de nubes) se llaman: Śveta (Blanco), Harita (Verde), Jīmūta (Nube densa), Lohita (Rojo), Vaidyuta (nacido del relámpago), Mānasa (nacido de la mente) y Suprabha (Esplendoroso y luminoso).

Verse 9

द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः कुमुदश्चानलश् चैव तृतीयस्तु वलाहकः

La (siguiente) región es el doble (de la anterior) y vuelve a duplicarse; está cercada por el océano llamado Suroda. (Luego vienen) Kumuda y Anala; y la tercera es Valāhaka.

Verse 10

द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान् सप्त निम्नगाः कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाःस्युर्ब्राह्मणादयः

Se nombran Droṇa, Kaṅka, Mahiṣa y Kakudmān; y hay siete cauces fluviales de tierras bajas. Los cuatro órdenes sociales, comenzando por los brāhmaṇas, se describen respectivamente como kapila (leonado), cāruṇa (pardo rojizo), pīta (amarillo) y kṛṣṇa (negro).

Verse 11

वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः द्वीपस् तथा स्मृत इति झ वर्णाश्रमात्मज इति ख , घ , ज च कुमुदश्चोन्नतश् चैवेति ख , ग , घ , ङ च कर्को ऽथेति क सुरोदेन समावृत इति घ ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान् सुतः

Ellos veneran (a la deidad) en la forma de Vāyu (el Viento). Esta isla está rodeada por el océano llamado Suroda, y así es recordada en la tradición. (En algunas recensiones) se dice: «Varṇāśrama es su hijo»; (en otras) «Kumuda y Unnata (son los nombres)»; y en otro lugar: «Karka, en verdad (es el nombre)». De Jyotiṣmat nace Kuśeśa; y Udgi es hijo de Dhenumān.

Verse 12

द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश् च प्रभाकरः विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते

Dvairatha, Laṁvana, Dhairya, Kapila y Prabhākara—junto con los brāhmaṇas y las demás clases, comenzando por Dadhimukha—rinden culto a la Forma de Brahma (Brahman/Brahmā como manifestación particular).

Verse 13

विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्पवांस् तथा कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः

Vidrumā y Hemaśaila; Dyutimān y Puṣpavān; Kuśeśaya y Hari—estos son montes; y Mandarācala es venerado con miras a atraer la lluvia (ritos de lluvia).

Verse 14

वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः

Esta isla (Śākadvīpa) está rodeada por el océano de mantequilla clarificada (ghṛta); y a continuación viene Kraunca-dvīpa. Los soberanos de Kraunca son los hijos de Dyutimān, y las regiones (varṣa) allí llevan sus nombres.

Verse 15

कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः मुनिश् च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश् च निम्नगाः

Kuśala, Manonuga, Uṣṇa, Pradhāna y Andhakāraka; además Muni y Dundubhi: éstos son los siete; y hay siete montañas y siete ríos.

Verse 16

क्रौञ्चश् च वाम्नश् चैव तृतीयश्चान्धकारकः देववृत् पुण्डरीकश् च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः

‘Krauñca’ y ‘Vāmna’ son infiernos; el tercero es ‘Andhakāraka’. (También) ‘Devavṛt’, ‘Puṇḍarīka’ y ‘Dundubhi’: estos nombres se enumeran por pares, como duplicados (presentes en pareja).

Verse 17

द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम्

Las islas están dispuestas dentro de sus islas, y las montañas que se hallan en cada isla se ordenan de modo correspondiente, tal como esas islas. Los Puṣkara son abundantes y auspiciosos; y los tīrtha, los vados sagrados, junto con los brahmanes y otros, están consagrados a Hari (Viṣṇu).

Verse 18

यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः

En Krauñca-dvīpa realizan el culto sacrificial (yajña). Esa isla está rodeada por un océano de dadhimaṇḍa, la parte acuosa del cuajo, y además queda cercada por Śāka-dvīpa. Allí, los hijos de Havyā—conocidos como los Śākeśvara—constituyen la estirpe gobernante.

Verse 19

जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मणीवकः कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः

Jalada, Kumāra, Sukumāra, Maṇīvaka, Kuśottaratha, Modākī y Druma: éstos son los nombres de los varṣa (divisiones territoriales o regiones).

Verse 20

उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ आम्विकेयस् तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः

Udayākhya, Jaladhara, Raivata, Śyāmaka, Odraka, Āmbikeya, y asimismo Ramya y Keśarī: éstos son los siete ríos (nimnagā).

Verse 21

रुद्राभ इति क विक्रम इति ख , छ च कुशल इत्य् आदिः, निम्नगा इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति तृतीयश्चानुकारक इति घ , झ च पुष्कलावत्यां तीर्था इति घ मगा मगधमनस्या मन्दगाश् च द्विजातयः यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः

Los Magas, los Magadha-manasyas y los Mandagas—comunidades de dvija, los «dos veces nacidos»—rinden culto al Sol en su forma manifestada; y Śāka (la región o el pueblo Śaka) está circundada por el Océano de Leche.

Verse 22

पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च मसावीतो धातकिश् च वर्षे द्वे नामचिह्निते

Él también estaba circundado por Puṣkara (Puṣkara-dvīpa). Y Savana tuvo dos hijos—Masāvīta y Dhātaki—; y dos varṣas (regiones) fueron nombradas en honor de ellos.

Verse 23

एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः

Aquí hay una sola montaña llamada Mānasā; se halla en el centro y tiene forma de anillo circular. Su anchura y su altura son iguales: mil yojanas cada una.

Verse 24

जीवनं दशसाहस्रं सुरैर् ब्रह्मात्र पूज्यते स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः

Allí la vida se extiende hasta diez mil años; Brahmā es venerado allí por los dioses. Esa isla, conforme a su medida, está rodeada por el océano de aguas dulces.

Verse 25

ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

No surge ni disminución ni exceso de aguas en los océanos, aun en la salida y la puesta de la luna, en ambas quincenas: la clara (creciente) y la oscura (menguante).

Verse 26

दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने

Oh gran sabio, el ascenso y descenso observados de las aguas del océano es, en verdad, de quinientos diez aṅgulas (anchos de dedo).

Verse 27

स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः

Allí se halla la región llamada Svādūdakā, rica en muchas cualidades excelentes; su suelo es dorado y está libre de seres vivientes. Más allá se alza el monte Lokāloka, una cordillera que se extiende con una anchura de diez mil yojanas.

Verse 28

लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा

Pero Lokāloka está envuelto en tinieblas; más allá se halla la ‘cáscara del huevo cósmico’ (aṇḍa-kaṭāha). La tierra, junto con esa envoltura cósmica, se extiende hasta una anchura de cincuenta koṭis de yojanas.