Adhyaya 109

Verse 1

अथ नवाधिकशततमो ऽध्यायः तीर्थमाहात्म्यं अग्निर् उवाच माहात्म्यं सर्वतीर्थानां वक्ष्ये यद्भक्तिमुक्तिदं यस्य हस्तौ च पादौ च मनश् चैव सुसंयतं

Ahora comienza el capítulo centésimo noveno, sobre la gloria de los lugares sagrados de peregrinación (tīrtha). Agni dijo: «Declararé la grandeza de todos los tīrthas—lo que otorga devoción y liberación—para aquel cuyas manos y pies, y también su mente, están bien refrenados».

Verse 2

विद्या तपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलमश्नुते स्वसंयतमिति घ प्रतिग्राहादुपावृत्तो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः

Conocimiento, austeridad (tapas) y buena fama: él alcanza el fruto de la peregrinación. (Debe ser) dueño de sí; apartarse de aceptar dádivas, tomar alimento ligero y haber vencido a los sentidos.

Verse 3

निष्पपस्तीर्थयात्री तु सर्वयज्ञफलं लभेत् अनुपोष्य त्रिरात्रीणि तीर्थान्यनभिगम्य च

El peregrino libre de pecado obtiene un mérito igual al de todos los sacrificios (yajña); y, observando un ayuno de tres noches—sin acudir a otros tīrthas—alcanza también ese fruto.

Verse 4

अदत्वा काञ्चनं गाश् च दरिद्रो नाम जायते तीर्थाभिओगमने तत् स्याद्यद्यज्ञेनाप्यते फलं

Sin dar oro y vacas, uno llega a ser llamado «pobre». Pero al emprender la peregrinación a los tīrthas, se obtiene ese mismo fruto que se alcanza incluso mediante un sacrificio (yajña).

Verse 5

पुष्करं परमं तीर्थं सान्निध्यं हि त्रिसन्ध्यकं दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां विप्र पुष्करे

Pushkara es el tīrtha supremo. En verdad, en las tres sandhyās del día (aurora, mediodía y crepúsculo) hay allí una presencia divina especial. Oh brāhmaṇa, en Pushkara se hallan (reunidos los méritos de) diez crores de miles de tīrthas.

Verse 6

ब्रह्मा सह सुरैर् आस्ते मुनयः सर्वमिच्छवः देवाः प्राप्ताः सिद्धिमत्र स्नाताः पितृसुरार्चकाः

Brahmā mora aquí junto con los dioses; y los sabios (muni), deseosos de toda realización espiritual, también permanecen aquí. Aquí los dioses alcanzan la perfección; y quienes se bañan aquí, como adoradores de los Pitṛs (ancestros) y de los dioses, obtienen pleno cumplimiento.

Verse 7

अश्वमेधफलं प्राप्य ब्रह्मलोकं प्रयान्ति ते कार्त्तिक्यामन्नदानाच्च निर्मलो ब्रह्मलोकभाक्

Al obtener el mérito equivalente al sacrificio Aśvamedha, ellos van a Brahmaloka. Y por dar alimento en el mes de Kārttika, uno se purifica y llega a participar de Brahmaloka.

Verse 8

पुष्करे दुष्करं गन्तुं पुष्करे दुष्करं तपः दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करं

Ir a Puṣkara es difícil; la austeridad (tapas) en Puṣkara es difícil. La caridad en Puṣkara es difícil, y morar allí es, en verdad, sumamente difícil.

Verse 9

तत्र वासाज्जपच्छ्राद्धात् कुलानां शतमुद्धरेत् जम्बुमार्गं च तत्रैव तीर्थन्तण्डुलिकाश्रमं

Por residir allí—y por realizar japa y śrāddha—uno elevaría a cien linajes. Allí mismo se hallan el lugar sagrado llamado Jambumārga y el tīrtha conocido como Taṇḍulikāśrama.

Verse 10

कर्णाश्रमं कोटितीर्थं नर्मदा चार्वुदं परं तीर्थञ्चर्मण्वती सिन्धुः सोमनाथः प्रभासकं

Karnāśrama; Koṭitīrtha; el río Narmadā; el supremo lugar sagrado de Ārvuda; el tīrtha de la Carmaṇvatī; el Sindhu; Somānātha; y Prabhāsa: estos son lugares santos dignos de ser recordados.

Verse 11

सरस्वत्यब्धिसङ्गश् च सागरन्तीर्थमुत्तमं येति ख , ग , छ च अश्वमेधफलं चाप्येति घ ब्रह्मलोककमिति ख , ग , ङ , छ च दुष्करं गन्तुमिति ख वस्तुं तत्र सुदुष्करमिति ज कण्वाश्रममिति घ सरस्वत्यब्धिसञ्ज्ञयेति ग , घ , ज च पिण्डारकं द्वारका च गोमती सर्वसिद्धिदा

En la confluencia del Sarasvatī con el océano se halla el excelente vado sagrado llamado Sāgara; quien va allí obtiene también el mérito de un sacrificio Aśvamedha y alcanza Brahmaloka. Es difícil llegar, y morar allí es sumamente difícil. (Este lugar) también se conoce como Kaṇvāśrama y recibe la designación de “Confluencia Sarasvatī–Océano”. Piṇḍāraka, Dvārakā y el río Gomatī son otorgantes de toda realización espiritual.

Verse 12

भूमितीर्थं ब्रह्मतुङ्गं तीर्थं पञ्चनदं परं भीमतीर्थं गिरीन्द्रञ्च देविका पापनाशिनी

Bhūmi-tīrtha, Brahma-tuṅga, el excelente vado sagrado de Pañcanada, Bhīma-tīrtha, Girīndra y Devikā—la destructora de los pecados—han de recordarse como lugares santos.

Verse 13

तीर्थं विनशनं पुण्यं नागोद्भेदमघार्दनं तीर्थं कुमारकोटिश् च सर्वदानीरितानि च

El tīrtha llamado Vinaśana es meritorio; asimismo (lo son) Nāgodbheda, el tīrtha Aghārdana que destruye los pecados, y el tīrtha denominado Kumārakoṭi. Todos ellos son declarados lugares de “donación universal”, es decir, que confieren los frutos de todas las dádivas caritativas.

Verse 14

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहं य एवं सततं ब्रूयात्सो ऽमलः प्राप्नुयाद्दिवं

«Iré a Kurukṣetra; habito en Kurukṣetra». Quien repite continuamente esta afirmación, purificado de toda mancha, alcanza el cielo.

Verse 15

तत्र विष्ण्वादयो देवास्तत्र वासाद्धरिं व्रजेत् सरस्वत्यां सन्निहित्यां स्नानकृद्ब्रह्मलोकभाक्

Allí residen los dioses, comenzando por Viṣṇu; por morar allí se llega a Hari. Y quien se baña cuando Sarasvatī (diosa/río) está presente allí se hace partícipe del mundo de Brahmā, Brahmaloka.

Verse 16

पांशवोपि कुरुक्षेत्रे नयन्ति परमां गतिं धर्मतीर्थं सुवर्णाख्यं गङ्गाद्वारमनुत्तमं

Aun el polvo mismo en Kurukṣetra conduce a la suprema meta. Allí está el Dharma-tīrtha llamado Suvarṇa y el insuperable Gaṅgā-dvāra, la Puerta del Gaṅgā.

Verse 17

तीर्थं कणखलं पुण्यं भद्रकर्णह्रदन्तथा गङ्गासस्वतीसङ्गं ब्रह्मावर्तमघार्दनं

Está el tīrtha sagrado llamado Kaṇakhala; asimismo el lago Bhadrakarṇa; la confluencia del Gaṅgā y el Sarasvatī; y Brahmāvarta: todos ellos destruyen el pecado.

Verse 18

भृगुतुङ्गञ्च कुब्जाम्रं गङ्गोद्भेदमघान्तकं वाराणसी वरन्तीर्थमविमुक्तमनुत्तमं

“(Debe recordarse/recitarse) Bhṛgutunga, Kubjāmra, Gaṅgodbheda y Aghāntaka; y también Vārāṇasī, el excelente tīrtha, Avimukta, el insuperable.”

Verse 19

कपालमोचनं तीर्थन्तीर्थराजं प्रयागकं गोमतीगङ्गयोः सङ्गं गङ्गा सर्वत्र नाकदा

Kapālamocana es un tīrtha; Prayāga es el rey de los tīrtha; la confluencia del Gomatī y el Gaṅgā es un encuentro sagrado; y para el devoto, el Gaṅgā nunca está ausente en ninguna parte.

Verse 20

तीर्थं राजगृहं पुण्यं शालग्राममघान्तकं ञ्ज्ञमिति छ भीमातीर्थमिति घ वामाद्दिवं ब्रजेदिति ज ब्रह्मलोकग इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च तत्र कर्णह्रदं तथेति ख भद्रकं तु ह्रदं तथेति ग , ङ च गङ्गोद्भेदमवन्तिकमिति ज वटेशं वामन्न्तीर्थं कालिकासङ्गमुत्तमं

“El tīrtha santo llamado Rājagṛha es meritorio; y también Śālagrāma, destructor del pecado. En algunas recensiones se lee ‘Ñjña’; en otra, ‘Bhīma-tīrtha’. Algunos leen: ‘De Vāmana se va al cielo’; y en varias recensiones se afirma que ‘se alcanza el mundo de Brahmā (Brahma-loka)’. Allí, unos leen también ‘Karṇa-hrada’; otros, ‘Bhadraka-hrada’. Otra lectura añade ‘Gaṅgodbheda’ y ‘Avantikā’. Además se mencionan Vaṭeśa, Vāmana-tīrtha y la excelente confluencia llamada Kālikā-saṅgama.”

Verse 21

लौहित्यं करतोयाख्यं शोणञ्चाथर्षभं परं श्रीपर्वतं कोल्वगिरिं सह्याद्रिर्मलयो गिरिः

Lauhitya; el río llamado Karatoyā; y también el Śoṇa; luego el supremo monte Ṛṣabha; Śrīparvata; Kolvagiri; el Sahyādri; y el monte Malaya.

Verse 22

गोदावरी तुङ्गभद्रा कावेरो वरदा नदी तापी पयोष्णी रेवा च दण्डकारण्यमुत्तमं

El Godāvarī, el Tuṅgabhadrā, el Kāverī, el río Varadā, el Tāpi, el Payoṣṇī y el Revā (Narmadā)—y la excelente región boscosa de Daṇḍaka (Daṇḍakāraṇya)—son declarados sagrados y preeminentes.

Verse 23

कालञ्जरं मुञ्जवटन्तीर्थं सूर्पारकं परं मन्दाकिनी चित्रकूटं शृङ्गवेरपुरं परं

Kālañjara; el tīrtha (vado sagrado) de Muñjavaṭa; el supremo Sūrpāraka; el río Mandākinī; Citrakūṭa; y la suprema ciudad de Śṛṅgaverapura: todos han de ser venerados como eminentes lugares santos.

Verse 24

अवन्ती परमं तीर्थमयोध्या पापनाशनी नैमिषं परमं तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकं

Avantī es el tīrtha supremo; Ayodhyā es la destructora de los pecados. Naimiṣa es el tīrtha supremo, que otorga tanto el disfrute mundano (bhukti) como la liberación (mukti).