Adhyaya 108

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वायम्भुवः सर्गो नाम सप्ताधिकशततमो ऽध्यायः अथाष्टाधिकशततमो ऽध्यायः भुवनकोषः अग्निर् उवाच जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो महान् कुशः क्रौञ्चस् तथा शाकः पुष्करश्चेति सप्तमः

Así, en el Agni Mahāpurāṇa, el capítulo titulado “La creación Svāyambhuva” es el centésimo séptimo. Ahora comienza el capítulo centésimo octavo, “Bhuvana-kośa” (la estructura de los mundos). Agni dijo: “Jambū y Plakṣa son continentes; Śālmali es otro grande; luego Kuśa, Krauñca y también Śāka; y Puṣkara es el séptimo.”

Verse 2

योगप्रस्तारे इति ग , ज , झ च इन्द्रद्युम्नोभ्यजायतेति ख , छ च प्रतीहारादित्यादिः, प्रस्तारतः सुत इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति दुष्टादुष्टश् च विरजा इति ख एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैः समं

Estos continentes están, en verdad, rodeados por siete océanos, uno tras otro, compuestos respectivamente de agua salada, jugo de caña, licor (surā), mantequilla clarificada (ghee), cuajada, leche y agua dulce.

Verse 3

जम्बूद्वीपो द्वीपमध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः चतुरशीतिसाहस्रो भूयिष्ठः षोडशाद्विराट्

En medio de los continentes se halla Jambūdvīpa; y en su mismo centro se alza el monte Meru—de ochenta y cuatro mil yojanas de altura, con otros dieciséis mil yojanas que forman su prominente parte superior.

Verse 4

द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तरात् षोडशाधः सहस्रवान् भूयस्तस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकाकारसंस्थितः

En su cumbre se extiende con una anchura de treinta y dos mil yojanas; por debajo, de dieciséis mil. Este monte, además, se eleva a una altura de mil yojanas y está dispuesto con la forma del receptáculo (pericarpio) del loto.

Verse 5

हिमवान् हेमकूटश् च निषधश्चास्य दक्षिणे नीलः श्वेतश् च शृङ्गो च उत्तरे वर्षपर्वताः

Al sur de él se hallan Himavān, Hemakūṭa y Niṣadha; y al norte están las montañas que delimitan los varṣa: Nīla, Śveta y Śṛṅga.

Verse 6

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास् तथापरे सहस्रद्वितयोछ्रायास्तावद्विस्तारिणश् च ते

En el centro hay dos (estructuras) de medida lakṣa; las demás, asimismo, se reducen en diez (grados/unidades). Su altura es de dos mil, y su anchura es de igual extensión.

Verse 7

भारतं प्रथमं वर्षन्ततः किम्पुरुषं स्मृतं हरिवर्सन्तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विज

Oh, dos veces nacido, Bhārata es tenido por el primer varṣa; después se recuerda Kiṁpuruṣa; asimismo (siguen) Harivarṣa y otra región más—todas al sur del monte Meru.

Verse 8

रम्यकं चोत्तरे वर्षं तथैवान्यद्धिरण्मयं उत्तराः कुरवश् चैव यथा वै भारतं तथा

Al norte se halla el varṣa llamado Ramyaka; asimismo existe otro llamado Hiraṇmaya; y también los Kurus del Norte (Uttarāḥ Kuru), dispuestos del mismo modo que Bhārata (varṣa).

Verse 9

नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम इलावृतञ्च तन्मध्ये सौवर्णा मेरुरुछ्रितः

Oh, el mejor de los sabios, cada una de estas regiones mide nueve mil yojanas; e Ilāvṛta se halla entre ellas, con el Monte Meru de oro elevándose majestuosamente en su centro.

Verse 10

मेरोश् चतुर्दिशन्तत्र नवसाहस्रविस्तृतं ति घ , ज च भुविस्थ इति ङ षोडशांश इति झ भूपाद्मस्यास्य इति ख , ग , छ च तथैवात्र हिरण्मयमिति ग तथैवाथ हिरण्मयमिति ज इलावृतश्चेत्यादिः, नवसाहस्रविस्तृतमित्यन्तः पाठो छ पुस्तके नास्ति इलावृतं महाभाग चत्वारश्चात्र पर्वताः

En los cuatro costados del Monte Meru, la región de allí se extiende por nueve mil yojanas. (Algunos manuscritos añaden lecturas variantes como “situado en la tierra”, “una dieciseisava parte” y “de este loto-terrestre”.) Aquí también aparece la lectura “dorado”, y otra recensión lee asimismo “entonces (es) dorado”. Comenzando con “Ilāvṛta…”, el texto prosigue; en el manuscrito Cha no se halla la lectura que termina con “navasāhasravistṛtam (se extiende nueve mil)”. (Prosigue el verso:) “Oh, gran afortunado, en Ilāvṛta—hay aquí cuatro montañas.”

Verse 11

विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतविस्तृताः पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः

Alrededor del Monte Meru se disponen las cordilleras transversales de sostén (viṣkambha), cada una con una anchura de diez mil yojanas. Al oriente está el monte llamado Mandara, y al sur, Gandhamādana.

Verse 12

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः कदम्बस्तेषु जम्बुश् च पिप्पलो बट एव च

En el lado occidental se prescribe el monte Vipula, y en el septentrional se recuerda el Supārśva. Entre esas disposiciones se hallan también los árboles kadamba, jambu, pippala y el banyán (vaṭa).

Verse 13

एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः जम्बूद्वीपेति सञ्ज्ञा स्यात् फलं जम्बा गजोपमं

Allí hay árboles que miden mil cien yāmas de extensión, y montañas que se alzan como estandartes. Se le da el nombre de “Jambūdvīpa”; y el fruto del árbol Jambū es de tamaño semejante a un elefante.

Verse 14

जम्बूनदीरसेनास्यास्त्विदं जाम्बूनदं परं सुपार्श्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालस्तु पश्चिमे

De la esencia (rasa) del río Jambū surge la sustancia suprema llamada Jāmbūnada, es decir, el oro. Al oriente del monte Meru se halla Supārśva, y al occidente se halla Ketumāla.

Verse 15

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः वैभ्राजं पश्चिमे सौम्ये नन्दनञ्च सरांस्यथ

Al oriente está el bosque de Caitraratha; al sur, Gandhamādana; al occidente, Vaibhrāja; y en el lado septentrional, auspicioso, se hallan Nandana y los lagos sagrados.

Verse 16

अरुणोदं महाभद्रं संशितोदं समानसं शिताभश् चक्रमुञ्जाद्याः पूर्वतः केशराचलाः

Al oriente están las montañas llamadas Aruṇoda, Mahābhadra, Saṃśitoda, Samānasa, Śitābha, y las que comienzan con Cakramuñja; allí también se halla la cordillera Keśara.

Verse 17

दक्षिणेन्द्रेस्त्रिकूटाद्याः शिशिवासमुखा जले शङ्खकूटादयः सौम्ये मेरौ च ब्रह्मणः पुरी

En el cuadrante meridional están las montañas que comienzan con Trikūṭa; en las aguas, las que comienzan con Śiśivāsa; en el cuadrante septentrional, benigno (saumya), las que comienzan con Śaṅkhakūṭa; y en el monte Meru está la ciudad de Brahmā.

Verse 18

चतुर्दशसहस्राणि योजनानाञ्च दिक्षु च इन्द्रादिलोकपालानां समन्तात् ब्रह्मणः पुरः

En todas las direcciones, el dominio de los guardianes del mundo (Lokapāla), comenzando por Indra, se extiende por catorce mil yojanas, rodeando la región situada ante la ciudad de Brahmā.

Verse 19

विष्णुपादात् प्लावयित्वा चन्द्रं स्वर्गात् पतन्त्यपि पूर्वेण शीता भद्राश्वाच्छैलाच्छैलाद्गतार्णवं

Después de brotar del Pie de Viṣṇu e inundar la esfera lunar, ese río celeste cae desde el cielo; fluyendo hacia el oriente, el río Śītā avanza de montaña en montaña en el varṣa de Bhadrāśva y finalmente llega al océano.

Verse 20

तथैवालकनन्दापि दक्षिणेनैव भारतं दमिति ख , ग , घ , ङ , छ च असितोदमिति ज पूर्वतः शिशिराचला इति ख , ग , घ , ज च शशिवाममुखा जले इति ख , घ , ङ , छ च दक्षिणेन च भारतमिति ख दक्षिणेनैति भारतमिति ग प्रयाति सागरं कृत्वा सप्तभेदाथ पश्चिमं

Del mismo modo, el río Ālakanandā avanza por el lado meridional de Bhārata; en algunas recensiones se lee “Dami”, y en otra “Asitoda”. Al oriente están las montañas Śiśira. En ciertos manuscritos aparece también la lectura “Śaśivāma-mukhā en las aguas”. Fluyendo al sur de Bhārata, llega al océano tras dividirse en siete ramales, y luego se vuelve hacia el occidente.

Verse 21

अब्धिञ्च चक्षुःसौम्याब्धिं भद्रोत्तरकुरूनपि आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ

Y (hay) los océanos: Cakṣuḥ y Saumya; asimismo (las regiones) Bhadra y Uttarakuru; y (las montañas) Ānīla y Niṣadha; (también) Ayāma; y (las montañas) Mālyavat y Gandhamādana.

Verse 22

तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः भारताः केतुमालाश् च भद्राश्वाः कुरवस् तथा

Entre esas (regiones) se alza el monte Meru, dispuesto como el pericarpio de un loto; y (a su alrededor se hallan) Bhārata, Ketumāla, Bhadrāśva y también Kuru (las tierras/varṣas).

Verse 23

पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलवाह्यतः जठरो देवकूटश् च मर्यादापर्वतावुभौ

Fuera de la montaña-límite Maryādāśaila se hallan los “pétalos” del loto del mundo (lokapadma). Las dos montañas-límite se llaman Jaṭhara y Devakūṭa.

Verse 24

तौ दक्षिणोत्तरायामावानीलनिषधायतौ गन्धमादनकैलासौ पूर्ववचायतावुभौ

Esas dos cordilleras, extendidas en dirección sur–norte, son Nīla y Niṣadha; y asimismo, hacia el oriente, las dos son Gandhamādana y Kailāsa.

Verse 25

अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ निषधः पारिपात्रश् च मर्यादापर्वतावुभौ

En la franja intermedia de ochenta yojanas, se hallan Niṣadha y Pāripātra—ambos montes limítrofes—situados allí.

Verse 26

मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथा पूर्वे तथा स्थितौ त्रिशृङ्गो रुधिरश् चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ

En el flanco occidental del monte Meru, tal como en el oriental, están situados los dos montes Varṣa del norte: Triśṛṅga y Rudhira.

Verse 27

पूर्वपञ्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ जाठराद्याश् च मर्यादाशैला मेरोश् चतुर्दिशं

Estas dos cordilleras orientales, Pañcāyata y Avetā, están situadas dentro de los océanos intermedios; y las montañas limítrofes—comenzando por Jāṭhara—se alzan en las cuatro direcciones alrededor de Meru.

Verse 28

केशरादिषु या द्रोण्यस्तासु सन्ति पुराणि हि लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्यादिदेवानां मुनिसत्तम

Oh el mejor de los sabios, en los receptáculos (droṇī) como los hechos de keśara y similares, existen en verdad Purāṇas pertenecientes a las deidades: Lakṣmī, Viṣṇu, Agni, Sūrya y otras.

Verse 29

भौमानां स्वर्गधर्माणां न पापास्तत्र यान्ति च ति पूर्वपश्चायतावुभौ इति घ , ङ , ज च भुमाः स्वर्गा धर्मिणान्ते न पापास्तत्र यान्ति च इति छ , ङ च मौमानां स्वर्गधर्माणां तनया ह्य् अत्र यान्ति चेति ग , घ च भोगिनां स्वर्गधर्माणां तनयास्तत्र यान्ति चेति ज भद्राश्वे ऽस्ति हयग्रीवो वराहः केतुमालके

Entre los seres terrenales que observan el dharma del cielo, los pecadores no llegan allí (según ciertas recensiones). Se alude a ambas regiones, la oriental y la occidental. Otras lecturas dicen: «En las tierras que son como el cielo para los justos, los pecadores no van allí». Otras recensiones leen: «Aquí, en verdad, los hijos de quienes siguen el dharma del cielo van allí», o bien: «los hijos de los que gozan y siguen el dharma del cielo van allí». Además: en Bhadrāśva-varṣa se halla (la forma) Hayagrīva, y en Ketumāla-varṣa (la forma) Varāha.

Verse 30

भारते कूर्मरूपी च मत्स्यरूपः कुरुष्वपि विश्वरूपेण सर्वत्र पूज्यते भगवान् हरिः

En Bhārata (India) se le venera en la forma de la Tortuga (Kūrma), y entre los Kurus también en la forma del Pez (Matsya). En verdad, como Forma Universal (Viśvarūpa), el Bienaventurado Señor Hari es adorado en todas partes.

Verse 31

किम्पुरुषाद्यष्टसु क्षुद्भीतिशोकादिकं न च चत्तुर्विंशतिसाहस्रं प्रजा जीवन्त्यनामयाः

En las ocho regiones que comienzan con Kimpuruṣa no existe aflicción alguna, como hambre, temor o tristeza, y demás. Los habitantes viven veinticuatro mil años, libres de enfermedad.

Verse 32

कृतादिकल्पना नास्ति भौमान्यम्भांसि नाम्बुदाः सर्वेष्वेतेषु वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः

En estas regiones terrestres no existe cómputo según la era Kṛta y las demás edades. Las aguas son terrenales (no celestes) y no hay nubes portadoras de lluvia. En cada uno de estos varṣas hay siete y siete montañas principales de linde (kulācalas).

Verse 33

नद्यश् च शतशस्तेभ्यस्तीर्थभूताः प्रजज्ञिरे भारते यानि नीर्थानि तानि तीर्थानि वच्मि ते

Y de ellas surgieron cientos de ríos, que en Bhārata se convirtieron en tīrthas, vados sagrados. Te diré cuáles son en Bhārata aquellos lugares que, aunque no sean vados naturales de río, son tenidos sin embargo por tīrthas.