Adhyaya 3

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

Así, en el Agni Purāṇa, el Mahāpurāṇa primordial, concluye el segundo capítulo llamado “La encarnación de Matsya (Pez)”. Ahora comienza el tercer capítulo: “Descripción de la encarnación de Kūrma (Tortuga)”. Agni dijo: “Relataré la encarnación de Kūrma; oírla trae la destrucción de los pecados. Antaño, en la guerra entre los dioses y los asuras, los dioses fueron vencidos por los daityas.”

Verse 2

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

Entonces, por la maldición de Durvāsas, quedaron privados de Śrī (prosperidad y esplendor). Tras alabar a Viṣṇu, que mora en el Océano de Leche, dijeron: «Protégennos también de los Asuras».

Verse 3

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

Hari se dirigió a Brahmā y a los demás dioses: «Haced una tregua con los Asuras, pues es para batir el Océano de Leche—por el amṛta—, de modo que los Asuras, que buscan el néctar de la inmortalidad, obtengan también a Śrī (Lakṣmī).»

Verse 4

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्

Aun los enemigos deben ser reconciliados (mediante alianza) cuando la gravedad del objetivo y la necesidad de la tarea así lo exigen. Pues a vosotros os hago partícipes de la inmortalidad; no enaltezco a los Dānavas.

Verse 5

तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

(Se anotan variantes textuales en algunos manuscritos.) Luego se da la instrucción: «Tomad el monte Mandara como vara de batido y a Vāsuki como cuerda; con mi auxilio, batid el Océano de Leche sin descanso y sin negligencia».

Verse 6

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

Concluido el pacto proclamado por Viṣṇu con los Daitya, llegaron al Océano de Leche. Entonces comenzaron a batirlo, y los dioses tomaron el extremo de la cola (de la serpiente-cuerda).

Verse 7

फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

Abrasados por el aliento silbante de la serpiente (Vāsuki), los dioses fueron reanimados y fortalecidos por Hari (Viṣṇu). Mientras se batía el océano, aquella montaña—sin apoyo—se hundió en las aguas.

Verse 8

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

Asumiendo la forma de una tortuga, Viṣṇu sostuvo el monte Mandara; y al batirse el Océano de Leche, surgió en verdad el veneno llamado Hālāhala.

Verse 9

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

Cuando Hari lo retuvo en su garganta, fue entonces conocido como Nīlakaṇṭha («el de garganta azul»). Luego apareció la diosa Vāruṇī; y también emergieron el árbol Pārijāta y la joya Kaustubha.

Verse 10

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

Aparecieron vacas divinas y apsaras celestiales, y la diosa Lakṣmī—de miembros dorados—salió a la vista. Al verla, todos los dioses la alabaron y quedaron colmados de esplendor y prosperidad.

Verse 11

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

Entonces Viṣṇu, como Dhanvantari—promulgador del Āyurveda—surgió llevando un kamaṇḍalu (vasija de agua) colmado de amṛta, el néctar de la inmortalidad.

Verse 12

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

Tomando el amṛta de su mano, los Daityas—tras dar la mitad a los Devas—se apoderaron del resto y se marcharon. Entonces Viṣṇu, asumiendo forma de mujer, (puso en marcha los acontecimientos).

Verse 13

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

Al verla, perfecta en hermosura, los Daityas, completamente embelesados, dijeron: «Sé nuestra esposa; toma el amṛta y haznos beber, oh de bello rostro».

Verse 14

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः

Diciendo «Así sea», Hari lo tomó e hizo beber a los dioses. Rāhu, adoptando la forma de la Luna, también bebió, pues fue colocado entre el Sol y la Luna.

Verse 15

तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

Aunque fue cercenado por Hari—hasta por su propio enemigo—la cabeza de Rāhu quedó separada y permaneció aparte. Luego, por compasión, fue conducido ante los inmortales, y se dirigió a Hari, el dador de dones (Viṣṇu).

Verse 16

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं

Pero cuando Rāhu se enfurece, apresa a la Luna y al Sol: ése es el eclipse causado por el graha (el captor planetario). Y toda dádiva ofrecida en ese tiempo se vuelve imperecedera, de mérito inagotable.

Verse 17

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

Diciendo: «Así sea», Viṣṇu entonces se dirigió a él; y luego, en presencia de todos los dioses, abandonando la forma femenina, mostró su verdadera figura conforme a lo indicado por Hari.

Verse 18

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

El Bienaventurado Señor Hari mostró a Rudra una forma femenina. Engañado por la māyā de Hari, Śambhu, abandonando a Gaurī, fue tras aquella mujer.

Verse 19

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

Quedó desnudo y tomó el aspecto de un demente. Agarró a las mujeres por el cabello; y, soltándoles el cabello, echó a correr—mientras la mujer también lo perseguía y llegó a aquel lugar.

Verse 20

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च

Dondequiera que cayó la vīrya (energía viril) de Hara (Śiva), en cada uno de esos lugares surgió un kṣetra sagrado de liṅgas—y también de oro.

Verse 21

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

Al reconocerla como: «Esto es Māyā», el Portador (Viṣṇu) quedó establecido en su propia naturaleza verdadera. Entonces Hari dijo a Śiva: «Oh Rudra, por ti en verdad mi Māyā ha sido vencida».

Verse 22

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

«Fuera de ti, ningún hombre en la tierra puede vencerla por mí. Luego, al no alcanzar el amṛta, los Daityas fueron abatidos por los dioses en la batalla; los Suras permanecieron establecidos en el cielo. Quien recite (este relato) irá al cielo».