Adhyaya 2

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः अथ द्वितीयो ऽध्यायः मत्स्यावतारवर्णनं वशिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

Así, en el Āgneya (Agni) Purāṇa—dentro del Primordial Gran Purāṇa—el primer capítulo se llama “La Pregunta”. Ahora comienza el segundo capítulo, “Descripción de la Encarnación como Matsya”. Dijo Vasiṣṭha: «Háblame de Viṣṇu, que asume la forma del Pez y otras (encarnaciones), causa de la creación y demás; y expón el Āgneya Purāṇa, la sagrada enseñanza de brahman, tal como antaño se oyó de Viṣṇu».

Verse 2

अग्निर् उवाच मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः अवतारक्रिया दुष्ट- नष्ट्यै सत्पालनाय हि

Agni dijo: «Oh Vasiṣṭha, escucha en verdad. Describiré la encarnación de Hari como Pez (Matsya). Ciertamente, la acción del descenso divino (avatāra) es para destruir a los malvados y proteger a los virtuosos».

Verse 3

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

Al término del eón anterior, oh sabio, ocurrió la disolución ocasional de tipo Brahmā (naimittika pralaya); allí, los mundos que comienzan con Bhū (el ámbito terrestre) quedaron anegados por el océano.

Verse 4

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं

Manu Vaivasvata practicó austeridades para alcanzar tanto el goce mundano como la liberación. Una vez, a orillas del río Kṛtamālā, mientras realizaba el tarpaṇa (libación de agua),

Verse 5

तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम

En el agua recogida en sus manos ahuecadas, se le acercó un solo pececillo. Cuando iba a arrojarlo de nuevo al agua, habló: «Oh el mejor de los hombres, no me arrojes».

Verse 6

ब्रह्मावगम्यते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अगोत्रचरणं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः न मां क्षिप नृपोत्तम इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः प्>ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य तच् छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत् स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे वृहत्

«(Variantes de lectura:) “Se entiende como Brahman”—así leen los tres manuscritos marcados (kha, ga, gha). “Lo supremo está más allá del linaje y de la recensión védica”—así lee el manuscrito marcado (ga). “No me arrojes, oh el mejor de los reyes”—así leen los tres manuscritos (kha, ga, gha). “Hoy temo a los cocodrilos y a los semejantes.” Al oírlo, lo puso en una vasija de agua. Luego, cuando el pez volvió a crecer, le dijo: “Dame un recipiente mayor.”»

Verse 7

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत् तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो

Al oír estas palabras, el rey dirigió su atención hacia el norte. Entonces un anciano dijo al rey: «Oh Pṛthu, fija tu mente en tu posición y fundamento legítimos».

Verse 8

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् ऊचे देहि वृहत् स्थानं प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः

Cuando fue arrojado de nuevo a un lago, creció hasta aquella misma medida. Entonces dijo: «Concédeme un espacio vasto», y después fue arrojado al océano.

Verse 9

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत् मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन् मनुः

En un solo instante, se extendió hasta la inmensa medida de cien mil yojanas. Al ver aquel pez prodigioso, Manu, asombrado, habló.

Verse 10

को भवान् ननु वै विष्णुर् नारायण नमोस्तुते मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

¿Quién eres en verdad? Ciertamente eres Viṣṇu—Nārāyaṇa; a ti sea mi reverencia. ¿Por qué me confundes con tu māyā, oh Janārdana?

Verse 11

मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम् अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

Así interpelado por Manu, el Pez (Matsya) habló a Manu, dedicado a la protección: «He descendido para el bien de este mundo, para la destrucción de los malvados».

Verse 12

सप्तमे दिवसे त्वब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत् उपस्थितायां नावि त्वं वीजादीनि विधाय च

Al séptimo día, el océano inundará ciertamente el mundo. Cuando la barca esté presente, coloca también en ella las semillas y los demás elementos necesarios.

Verse 13

सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

Rodeado por los Siete Ṛṣis, atravesarás la noche de Brahmā. Y cuando Yo esté presente, ata (la nave) a mi cuerno con la gran serpiente.

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा

Dicho esto, el Pez (Matsya) desapareció. Manu, aguardando el tiempo señalado, permaneció allí; y cuando el océano se alzó en inundación, subió a la nave.

Verse 15

एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः हौ मनुरिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ननु विष्णुस्त्वमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः इत्य् उक्तान्तर्हितो मत्स्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इत्य् उक्त्वा देवमत्स्यात्मा बृहत्कारणसङ्गत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्

El Pez (Matsya), de brillo dorado, portador de un solo cuerno y de extensión de diez mil yojanas, se manifestó. Tras hablar así a Manu, el Pez divino—cuya forma era la del Dios (Viṣṇu) y que estaba vinculado al gran principio causal—hizo que la nave fuese atada a aquel cuerno; y así se transmite el relato conocido como el episodio puránico de “Matsya”.

Verse 16

शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश् च तं ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवञ्च दानवं

Él oyó de Matsya—destructor del pecado—mientras Lo alababa con himnos, el relato de Hayagrīva, el Dānava que había arrebatado los Vedas de Brahmā.

Verse 17

अवधीत्, वेदमत्स्याद्यान् पालयामास केशवः प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः

Keśava protegió los Vedas, comenzando por (la manifestación de) la encarnación del Pez. Luego, cuando llegó el Varāha-kalpa, Hari asumió la forma de la Tortuga (Kūrma).