Adhyaya 13

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये हरिवंशवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः कर्षक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ त्रयोदशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

Así, en el Ādi-Mahāpurāṇa, en la sección Agneya (de Agni), concluye el capítulo duodécimo, llamado “Descripción del Hari-vaṃśa”. (En una recensión se lee “karṣaka”; ésta es una lectura de manuscrito señalado.) Ahora comienza el capítulo decimotercero: “Relato del origen de los Kurus y los Pāṇḍavas, y asuntos conexos”. Agni dijo: “Ahora expondré el Bhārata (la narración del Mahābhārata), caracterizado por la grandeza de Kṛṣṇa. Viṣṇu alivió la carga de la tierra, tomando a los Pāṇḍavas como causa instrumental.”

Verse 2

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

Del loto surgido del ombligo de Viṣṇu nació Brahmā. El hijo de Brahmā aquí fue Atri; de Atri nació Soma. De Soma nació Budha; de él (nació) Aila, es decir, Purūravas.

Verse 3

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

De él nació Āyu; luego el rey Nahuṣa; de él (nació) Yayāti; de él (nació) Puru; y en su linaje apareció Bharata, y después el rey Kuru.

Verse 4

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

En ese linaje estuvo Śāntanu; de él nacieron Bhīṣma, hijo de Gaṅgā, y los hermanos menores Citrāṅgada y Vicitravīrya—todos de Śāntanu y Satyavatī.

Verse 5

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

Cuando Śāntanu hubo partido al cielo, Bhīṣma—sin esposa—protegió el reino de su hermano; y el joven Citrāṅgada fue muerto.

Verse 6

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

Por obra de Citrāṅgada, las dos hijas del rey de Kāśī—Ambikā y Ambālikā—fueron traídas como esposas, raptadas por Bhīṣma, vencedor de enemigos.

Verse 7

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

Oh reina, Vicitravīrya falleció a causa de la consunción (yakṣmā). Con el consentimiento de Satyavatī, entonces fue engendrado un rey en Ambikā.

Verse 8

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

De Ambālikā, Vyāsa engendró a Dhṛtarāṣṭra y también a Pāṇḍu como hijos; y de Gāndhārī, Dhṛtarāṣṭra engendró cien hijos, encabezados por Duryodhana.

Verse 9

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

En el lugar del eremitorio de Śataśṛṅga, porque la unión con su esposa se volvió causa de su muerte—por la maldición de un sabio—después, por medio de Dharma (dios de la rectitud), Yudhiṣṭhira nació de Kuntī para Pāṇḍu.

Verse 10

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

Bhīma nació de Vāyu; Arjuna de Śakra (Indra). De Mādrī, por los gemelos Aśvin, nacieron Nakula y Sahadeva; y Pāṇḍu, junto con Mādrī, murió.

Verse 11

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

Karna nació de Kuntī cuando ella aún era doncella sin esposo; luego se apoyó (se alineó) con Duryodhana, y por la conjunción del destino surgió la enemistad entre los Kurus y los Pāṇḍavas.

Verse 12

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

Duryodhana, de mente perversa, incendió a los Pāṇḍavas en la casa de laca; pero los Pāṇḍavas, salvados por el consejo de su madre, escaparon de aquella morada calcinada.

Verse 13

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

Luego, en Ekacakrā, en la morada de un brāhmaṇa, todos ellos—con el atuendo de ascetas—permanecieron allí, tras dar muerte al rākṣasa Vaka.

Verse 14

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

Fueron a la tierra de los Pāñcālas. En el svayaṃvara de Draupadī, Draupadī fue ganada por los cinco Pāṇḍavas mediante la proeza del tiro con arco (acertar el blanco).

Verse 15

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

Después obtuvieron la mitad del reino; esto llegó a saberse por Duryodhana y los demás. Y (Arjuna recibió) el arco divino Gāṇḍīva y un carro excelente de Pāvaka (Agni).

Verse 16

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

En la batalla, Arjuna tomó a Kṛṣṇa como su auriga; (obtuvo) las aljabas inagotables, el Brahmāstra y otros proyectiles divinos; y de Droṇa (aprendió) todas las artes de las armas, quedando plenamente versado en ellas.

Verse 17

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

Con el apoyo de Kṛṣṇa, aquel Pāṇḍava—Arjuna—satisfizo plenamente a Agni (Vahni) en el bosque de Khāṇḍava; y contuvo la lluvia de Indra con una lluvia de flechas.

Verse 18

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

Cuando los Pāṇḍavas hubieron conquistado las regiones (las direcciones), Yudhiṣṭhira estableció su soberanía; pero Suyodhana (Duryodhana) no pudo soportar aquel sacrificio Rājasūya, colmado de abundante oro.

Verse 19

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

Instigado por su hermano Duḥśāsana, y con el apoyo de Karṇa—que había alcanzado influencia y prosperidad—, puso a Śakuni como agente del asunto del juego y desafió a Yudhiṣṭhira mediante una partida de dados.

Verse 20

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

Sentado en la sala de asamblea, ganó también el reino mediante engaño y se rió. Yudhiṣṭhira, vencido, partió al destierro del bosque junto con sus hermanos.

Verse 21

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

En el bosque cumplió los doce años que había jurado; y, como antes, alimentó a ochenta y ocho mil bráhmanas dos veces nacidos.

Verse 22

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

Luego, con Dhaumya y con Draupadī como la sexta integrante, partieron hacia el reino de Virāṭa. Yudhiṣṭhira, como bráhmana llamado Kaṅka, permaneció sin ser reconocido; y Bhīma se hizo cocinero.

Verse 23

न इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

«No así»—ésta es la lectura del manuscrito marcado de la recensión ga. «Draupadī y los cinco Pāṇḍavas»—ésta es la lectura de los manuscritos marcados de las recensiones kha, ga y ṅa. «Vasupūrṇa»—lectura del manuscrito marcado de la recensión kha; «Ratnapūrṇa»—lectura del manuscrito marcado de la recensión gha. «Kaṅka, en verdad, llegó a ser el mejor entre los dos veces nacidos»—lectura del manuscrito marcado de la recensión kha. (En el relato:) Arjuna fue Bṛhannalā; su esposa fue Sairindhrī; asimismo los gemelos; y Bhīmasena, bajo otro nombre, dio muerte a Kīcaka de noche.

Verse 24

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

Cuando intentó raptar a Draupadī, Arjuna venció a aquel hombre y también a los Kurus que realizaban incursiones de robo de ganado y similares; y entonces los Pāṇḍavas fueron reconocidos por ellos.

Verse 25

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

Subhadrā, hermana de Kṛṣṇa, engendró a Abhimanyu con Arjuna; y Virāṭa dio a su hija Uttarā en matrimonio a Abhimanyu.

Verse 26

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

Dharma-rāja (Yudhiṣṭhira) mandaba siete akṣauhiṇīs (divisiones del ejército) para la batalla. Kṛṣṇa, como emisario, fue y habló al irascible Duryodhana.

Verse 27

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

Entonces se dijo al rey Duryodhana, señor de once akṣauhiṇīs: «Entrega a Yudhiṣṭhira la mitad del reino—o al menos cinco aldeas».

Verse 28

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

Al oír esas palabras, Suyodhana (Duryodhana) dijo a Kṛṣṇa: «¡Entonces lucha! No daré ni la punta de una aguja de tierra. Estoy resuelto a hacer la guerra, dispuesto a reunir mis fuerzas».

Verse 29

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

Tras revelar la irresistible forma universal (Viśvarūpa) y ser honrado por Vidura, fue ante Yudhiṣṭhira y dijo: «Haz que Suyodhana combata».