Adhyaya 1

Verse 1

ञानं समाधिः ब्रह्मज्ञानं अद्वैतब्रह्मज्ञानं गीतासारः यमगीता आग्नेयपुराणमाहात्म्यं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय अग्निपुराणम् अथ प्रथमो ऽध्यायः ग्रन्थप्रस्तावना श्रियं सरस्वतीं गौरीं गणेशं स्कन्दमीश्वरम् ब्रह्माणं वह्निमिन्द्रादीन् वासुदेवं नमाम्यहम्

Conocimiento; samādhi (absorción meditativa); conocimiento de Brahman; conocimiento no dual de Brahman; la esencia de la Gītā; la Gītā de Yama; la grandeza del Agneya Purāṇa—«Om, homenaje al Bienaventurado Señor Vāsudeva». El Agni Purāṇa. Ahora comienza el primer capítulo, el Prefacio del tratado. Me inclino ante Śrī (Lakṣmī), Sarasvatī, Gaurī, Gaṇeśa, Skanda, Īśvara, Brahmā, Vahni (Agni), Indra y los demás dioses, y ante Vāsudeva.

Verse 2

नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्

En Naimiṣa, los sabios—Śaunaka y otros—devotos de Hari, con ocasión de hablar de la peregrinación a los tīrtha (vados sagrados), dieron la bienvenida a Sūta y le hablaron.

Verse 3

ऋषय ऊचुः सूत त्वं पूजितो ऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः येन विज्ञानमात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, has sido honrado por nosotros; dinos la esencia de todas las esencias, pues por la sola posesión de ese conocimiento surge la omnisciencia».

Verse 4

सूत उवाच सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्वज्ञत्वं प्रजायते

Sūta dijo: «En verdad, el Bienaventurado Señor Viṣṇu es la esencia de todas las esencias, el omnipresente que realiza la creación y las demás funciones cósmicas. Al conocerlo, se comprende: “Yo soy Brahman”, y surge la omnisciencia».

Verse 5

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः

Dos formas de Brahman deben conocerse: el Brahman como sonido sagrado (śabda-brahman) y el Brahman supremo (para-brahman). En verdad, dos clases de conocimiento deben conocerse—así lo declara la revelación védica atharvánica (Atharva-śruti).

Verse 6

अहं शुकश् च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम् व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सो ऽस्मान् सारमथाब्रवीत्

Yo, junto con Śuka y otros como Paila, fui al eremitorio de Badarī; tras postrarme ante Vyāsa y preguntarle, él nos expuso entonces el compendio esencial de la enseñanza.

Verse 7

व्यास उवाच शुकाद्यैः शृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाब्रवीत् ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश् च परात्परम्

Vyāsa dijo: «Oh Sūta, escucha: relataré exactamente cómo me habló Vasiṣṭha cuando yo, junto con Śuka y los demás sabios, pregunté por la esencia suprema y trascendente de Brahman».

Verse 8

लक्ष्मीमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विज्ञातमात्रेण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अपरञ्च परञ्च यदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यदब्रवीदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वसिष्ठ उवाच द्वैविध्यं ब्रह्म वक्ष्यामि शृणु व्यासाखिलानुगम् यथाग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह

Vasiṣṭha dijo: «Explicaré la doble naturaleza de Brahman; escucha, oh Vyāsa, tú que sigues y preservas toda la tradición. Lo relataré tal como Agni me lo dijo antaño, en presencia de sabios y seres divinos».

Verse 9

पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम् ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्

Este supremo Purāṇa Agneya es la más alta e imperecedera ciencia de Brahman; es el Brahman trascendente, más allá incluso del Ṛgveda y de los demás Vedas, y otorga bienestar y deleite a todos los dioses.

Verse 10

अग्निनोक्तं पुराणम् यद् आग्नेयं ब्रह्मसम्मितम् भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां शृण्वतां नृणाम्

Ese Purāṇa proclamado por Agni—llamado Āgneya—de autoridad equiparable a Brahman (el Veda), es divino y concede tanto el goce mundano como la liberación a quienes lo recitan y a quienes lo escuchan.

Verse 11

कालाग्निरूपिणम् विष्णुं ज्योतिर्ब्रह्म परात्परम् मुनिभिः पृष्टवान् देवं पूजितं ज्ञानकर्मभिः

Los sabios preguntaron a ese Dios—Viṣṇu—que tiene la forma del Fuego del Tiempo (kālāgni), que es la Luz-Brahman suprema, trascendiendo incluso lo trascendente; y que es adorado mediante el conocimiento espiritual y la acción sagrada (karma).

Verse 12

वसिष्ठ उवाच संसारसागरोत्तार- नावं ब्रह्मेश्वरं वद विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः

Vasiṣṭha dijo: «Háblame de Brahman, el Señor Supremo—la barca para cruzar el océano del saṃsāra—y enseña la esencia del conocimiento; conociéndola, el hombre llega a ser omnisciente».

Verse 13

अग्निर् उवाच विष्णुः कालाग्निरुद्रो ऽहं विद्यासारं वदामि ते विद्यासारं पुराणं यत् सर्वं सर्वस्य कारणं

Agni dijo: «Yo soy Viṣṇu; yo soy Rudra como el Fuego del Tiempo (Kālāgni). Te declararé la Esencia del Conocimiento: ese Purāṇa que es la quintaesencia de todo saber, que es todo y causa de todo».

Verse 14

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च वंशानुचरितादेश् च, मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्

Asumiendo las formas de Matsya, Kūrma y las demás encarnaciones, (el Señor) expone los temas de la creación, la recreación, las genealogías, los Manvantaras y los relatos de las dinastías y de sus obras.

Verse 15

द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज

El Bienaventurado Señor Viṣṇu se conoce por dos clases de saber: el superior (parā) y el inferior (aparā). El inferior comprende los Vedas llamados Ṛg, Yajus, Sāman y Atharvan, y también los seis Vedāṅgas, oh dvija (nacido dos veces).

Verse 16

अयपाठः पुण्यमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यद् गदित्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्ञानसन्दीपनादेव इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्रह्माग्नेयं पुराणमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः यद् द्विज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः छन्दो ऽभिधानं मीमांसा धर्मशास्त्रं पुराणकम्

Fonética (Śikṣā), procedimiento ritual (Kalpa), gramática (Vyākaraṇa), explicación etimológica (Nirukta), Jyotiṣa—astronomía/astrología como auxiliar védico, métrica (Chandas), lexicografía (Abhidhāna), Mīmāṃsā (hermenéutica védica), Dharmaśāstra (ley y deber) y el propio Purāṇa: tales son las ramas del saber expuestas.

Verse 17

न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदो ऽर्थशास्त्रकम् अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते

Nyāya (lógica), medicina (Vaidyaka), gāndharva (música), Dhanurveda (ciencia del arco) y Arthaśāstra (arte de gobierno): todo ello es conocimiento inferior (apara); mas el conocimiento superior (parā) es aquel por el cual se realiza a Brahman.

Verse 18

यत्तददृश्यमग्राह्यम् अगोत्रचरणम् ध्रुवम् विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्

Esa Realidad, invisible e inaprensible, sin linaje y sin pies (esto es, no limitada por atributos corporales), e inmutable: tal como Viṣṇu me la declaró y como Brahmā antaño la expuso a los dioses, así os explicaré la razón y el propósito del Único que asume formas comenzando por la del Pez (Matsya).