Adhyaya 88: Account of the Extents of Śālmaladvīpa, Gomedadvīpa, and Puṣkaradvīpa

Verse 1

रुद्र उवाच । त्रिषु शिष्टेषु वक्ष्यामि द्वीपेषु मनुजान्युत । शाल्मलं पञ्चमं वर्षं प्रवक्ष्ये तन्निबोधत । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराच्छाल्मलो द्विगुणो मतः ॥ ८८.१ ॥

Rudra said: “O best of humans, I shall now speak of the three remaining dvīpas. I will explain Śālmala, the fifth varṣa; attend to this well. In extent, Śālmala is held to be twice that of Kraunca-dvīpa.”

Verse 2

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा गतो रुद्रः क्षणाददृश्यमूर्तिमान् । ते च सर्वे गता देवा ऋषयश्च यथागतम् ॥ ८८.३ ॥

Śrī Varāha said: “Having spoken thus, Rudra departed, becoming invisible in an instant; and all those gods and seers likewise went away, each returning as they had come.”

Verse 3

घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थितस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः । तत्र च पर्वताः । सुमहान् पीतःशातकुम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति । अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते । शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्द्विगुणेन गोमेदेनावृतः । तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव । एकस्य तावत्तावसरः । अपरश्च कुमुद इति । समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः । तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः । तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च । स्वादोदकेनावृतम् । ततश्च कटाहम् । एतत् पृथिव्याः प्रमाणम् । ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम् । एवंविधानामण्डानां परिसंख्यां न विद्यते । एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति । एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः

Enclosed by the Ghee-ocean, its expanse there is established as double; and there are seven principal mountains, as many regions (varṣas), and as many rivers. The mountains there—Sumahān, Pīta, Śātakumbha, Sārvaguṇa, Sauvarṇa, Rohita, Sumanas, Kuśala, … Jāmbūnada, Vaidyuta—these are the boundary (kula) mountains, and likewise the regions. Now the sixth dvīpa, Gomeda, is described. Just as Śālmala is enclosed by the Sura-ocean, so too the Sura-ocean is enclosed by Gomeda at twice that measure. There are only two principal mountains there: one is Tāvat-tāvasara, and the other is called Kumuda. The ocean is sugarcane-juice (Ikṣurasa), enclosed by Puṣkara at twice that measure. In the dvīpa called Puṣkara there is a mountain named Mānasa. That region too is divided into two, in due proportion. It is enclosed by the Sweet-water (Svādodaka) ocean; and then comes the cosmic ‘cauldron’ (kaṭāha). This is the measure of the earth, and also the measure of the brahmāṇḍa’s expanse together with its cauldron-like enclosure. The number of such egg-like universes is not known. In each aeon, Bhagavān Nārāyaṇa, in the form of a boar, entering to the end of Rasātala, lifts them up with a single tusk and establishes them in stability. Thus the account of the earth’s length and breadth has been told to you. May there be well-being for you; I shall go to Kailāsa, my abode, O twice-born.”