Mantra 19
Rishi: Not specified in the excerpt.
Devata: Agni (as vājin, luminous guide).
Chandas: Anuṣṭubh-like liturgical verse.
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒क्रम्य॑ वाजिन् पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम् । भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यत॒: खने॑म॒ तं व॒यम्
Transliteration
ākrámya vājin pṛthivī́m agním iccha rucā́ tvám | bhū́myā vṛtvā́ya no brūhi yátáḥ khánema táṃ vayám
Translation
Having stepped upon the Earth, O strong one, seek thou Agni with thy light; having encompassed it with earth, tell us whence we may dig—thither will we dig.
Padapatha (Word Analysis)
आ॒क्रम्य॑ । वा॒जि॒न् । पृ॒थि॒वीम् । अ॒ग्निम् । इ॒च्छ॒ । रु॒चा । त्वम् । भूम्या॑ । वृ॒त्वाय॑ । नः॒ । ब्रू॒हि॒ । यतः॑ । खने॑म । तम् । व॒यम् ।
Word by Word
आक्रम्यhaving stepped/stridden
आक्रम्य:
(क्रियाविशेषण) मुख्यक्रियायाः पूर्वकर्म
TypeVerb
Rootआ-क्रम्
वाजिन्O steed / O vigorous one
वाजिन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni / fire
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
इच्छseek / desire
इच्छ:
मुख्यक्रिया
TypeVerb
Rootइष् (इच्छ्-आदेश)
रुचाwith splendour / with light
रुचा:
करण
TypeNoun
Rootरुच् (प्रातिपदिक: रुच्/रुचा ‘splendour’)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
भूम्याःof the earth
भूम्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
वृत्वायhaving covered (it)
वृत्वाय:
(क्रियाविशेषण) मुख्यक्रियायाः पूर्वकर्म
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) → वृत्वा (क्त्वा) + य (enclitic)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
ब्रूहिtell / speak
ब्रूहि:
मुख्यक्रिया
TypeVerb
Rootब्रू
यतःfrom where / whence
यतः:
अपादान (प्रश्नार्थे) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
खनॆमmay we dig
खनॆम:
मुख्यक्रिया (आशय/इच्छा)
TypeVerb
Rootखन्
तम्that (place/thing)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद्
Entities Mentioned
A
AgniP
Pृथिवी (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes