Mantra 1
Sukta 9.47
Devata: Soma Pavamāna
Samhita Patha (Devanagari)
अया सोमः सुकृत्यया महश्चिदभ्यवर्धत । मन्दान उद्वृषायते ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒या सोम॑: सुकृ॒त्यया॑ म॒हश्चि॑द॒भ्य॑वर्धत । म॒न्दा॒न उद्वृ॑षायते ॥
Transliteration
ayā́ sómaḥ su-kṛtyáyā maháś cid abhy àvardhata | mandāná ud vṛṣāyate ||
Translation
By this right-doing Soma has grown, even to greatness; rejoicing, he rises and pours himself forth in a virile surge.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒या । सोमः॑ । सु॒ऽकृ॒त्यया॑ । म॒हः । चि॒त् । अ॒भि । अ॒व॒र्ध॒त॒ । म॒न्दा॒नः । उत् । वृ॒ष॒ऽय॒ते॒ ॥अया । सोमः । सुकृत्यया । महः । चित् । अभि । अवर्धत । मन्दानः । उत् । वृषयते ॥ayā | somaḥ | su-kṛtyayā | mahaḥ | cit | abhi | avardhata | mandānaḥ | ut | vṛṣa-yate
Word by Word
अयाby this (way/means)
अया:
करण
TypePronoun (Demonstrative)
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अयम्/इयम्/इदम्
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
सुकृत्ययाby good performance / by good rite
सुकृत्यया:
करण
TypeNoun/Abstract (f.)
Rootसु-कृत्य (प्रातिपदिक; सु + कृत्य) अथवा सुकृत्या (स्त्री.)
महःof greatness / of the great (power)
महः:
सम्बन्ध (genitival)
TypeNoun/Adjective used substantively
Rootमहत् (प्रातिपदिक) → महस्/महः (नपुंसक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable particle
Rootचित् (निपात/अव्यय)
अभिtowards, over
अभि:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
अवर्धतgrew, increased
अवर्धत:
क्रिया (कर्तृ: सोमः)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अभि- (उपसर्ग)
मन्दानःrejoicing, exhilarating
मन्दानः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective) used predicatively
Rootमन्द् (धातु) → मन्दान (कृदन्त, शानच्/आनच्-प्रत्यय; ‘rejoicing/intoxicating’)
उद्वृषायतेsprings up / becomes powerfully vigorous
उद्वृषायते:
क्रिया (कर्तृ: सोमः)
TypeVerb
Rootवृष्/वृषाय् (धातु; ‘to become vigorous/bull-like’) + उद्- (उपसर्ग)