Mantra 14
Sukta 7.15
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अधा मही न आयस्यनाधृष्टो नृपीतये । पूर्भवा शतभुजिः ॥
Samhita Patha (IAST)
अधा॑ म॒ही न॒ आय॒स्यना॑धृष्टो॒ नृपी॑तये । पूर्भ॑वा श॒तभु॑जिः ॥
Transliteration
adhā mahī́ na ā́yasī anā́dhṛṣṭo nṛpī́taye | pū́r bhavā śatá-bhujiḥ ||
Translation
Then become for us the great, iron-fast stronghold, unconquered, for the guarding of our human powers; be a fortress of a hundred helps—many-armed protection around the soul’s march.
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने॑ । म॒ही । नः॒ । आय॑सी । अना॑धृष्टः । नृऽपी॑तये । पूः । भ॒व॒ । श॒तऽभु॑जिः ॥अग्ने । मही । नः । आयसी । अनाधृष्टः । नृपीतये । पूः । भव । शतभुजिः ॥agne | mahī | naḥ | āyasī | anādhṛṣṭaḥ | nṛ-pītaye | pūḥ | bhava | śata-bhujiḥ
Word by Word
अधाthen, thereafter
अधा:
—
TypeIndeclinable
Rootअधा (निपात)
महीthe great one; (often) the great/strong (power)
मही:
Kartā
TypeNoun
Rootमही (स्त्री. प्रातिपदिक; मह्/महत्- ‘महान्’ से)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
आयस्यनाmade of metal/iron; metallic
आयस्यना:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootआयस्यान (विशेषण-प्रातिपदिक; आयस् ‘धातु/लोह’ + -यन्/-यान)
अधृष्टःunassailed, not overcome
अधृष्टः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootधृष् (धातु) + अ- (निषेध) → अधृष्ट (कृदन्त-विशेषण)
नृपीतयेfor men’s refreshment/satisfaction; for the enjoyment of men
नृपीतये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootनृपीति (स्त्री. प्रातिपदिक; नृ ‘पुरुष’ + पीति ‘पान/तृप्ति/प्रीति’)
पूर्भवाfortress-maker; one who brings/creates strongholds
पूर्भवा:
Kartā (स्तुत्य-देवता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootपूर्/पुर् (स्त्री. प्रातिपदिक ‘नगर/दुर्ग’) + भवा (भू धातु से; समास/कृदन्त)
शतभुजिःthe hundred-handed/helper; possessing a hundred arms (i.e., very powerful)
शतभुजिः:
Kartā (विशेषण/उपाधि)
TypeNoun
Rootशत-भुजि (प्रातिपदिक; शत ‘सौ’ + भुजि ‘भुज्/भुज्- ‘भोग/सहाय’ से)