HomeRig VedaMandala 3Sukta 2Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra (RV 3.2 family context)
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Jagatī (probable; longer line typical of Jagatī in such openings)

वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥

वै॒श्वा॒न॒राय॑ धि॒षणा॑मृता॒वृधे॑ घृ॒तं न पू॒तम॒ग्नये॑ जनामसि । द्वि॒ता होता॑रं॒ मनु॑षश्च वा॒घतो॑ धि॒या रथं॒ न कुलि॑श॒: समृ॑ण्वति ॥

vaiśvānará̄ya dhiṣáṇām ṛtā-vṛ́dhe ghṛtáṁ na pūtám agnáye janāmasi | dvitā́ hótāraṁ mánuṣaś ca vā́ghato dhiyā́ ráthaṁ na kúliśaḥ sám ṛṇvati ||

For Vaiśvānara, for Agni who increases the inspired discernment in the Truth, we beget a clarified offering like purified ghee. The human worshipper fashions the Hotar anew, as with thought one forges a chariot like a smith with his hammer.

वै॒श्वा॒न॒राय॑ । धि॒षणा॑म् । ऋ॒त॒ऽवृधे॑ । घृ॒तम् । न । पू॒तम् । अ॒ग्नये॑ । ज॒ना॒म॒सि॒ । द्वि॒ता । होता॑रम् । मनु॑षः । च॒ । वा॒घतः॑ । धि॒या । रथ॑म् । न । कुलि॑शः । सम् । ऋ॒ण्व॒ति॒ ॥वैश्वानराय । धिषणाम् । ऋतवृधे । घृतम् । न । पूतम् । अग्नये । जनामसि । द्विता । होतारम् । मनुषः । च । वाघतः । धिया । रथम् । न । कुलिशः । सम् । ऋण्वति ॥vaiśvānarāya | dhiṣaṇām | ṛta-vṛdhe | ghṛtam | na | pūtam | agnaye | janāmasi | dvitā | hotāram | manuṣaḥ | ca | vāghataḥ | dhiyā | ratham | na | kuliśaḥ | sam | ṛṇvati

वैश्वानरायto Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानराय:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper epithet)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक; विश्+नर > वैश्वानर)
धिषणाम्inspirations / holy thoughts
धिषणाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधिषणा (प्रातिपदिक)
ऋतावृधेto the truth-increasing one
ऋतावृधे:
सम्प्रदान
TypeAdjective (epithet)
Rootऋतावृध (प्रातिपदिक; ऋत + वृध ‘to grow’)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Root
पूतम्purified
पूतम्:
कर्म
TypeAdjective (past participle)
Rootपूत (कृदन्त; √पू ‘to purify’)
अग्नयेto Agni
अग्नये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
जनामसिwe generate / we produce
जनामसि:
TypeVerb
Root√जन् (जनयति/जनते; वैदिक प्रयोग ‘to beget/produce, generate’)
द्विताa second time / again
द्विता:
TypeIndeclinable
Rootद्विता
होतारम्the Hotṛ-priest / invoker
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
मनुषःof Manu
मनुषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
वाघतःof the praiser
वाघतः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवाघत् (प्रातिपदिक; ‘praiser, singer’)
धियाwith thought / by inspired insight
धिया:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
रथम्a chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Root
कुलिशःthe axe/bolt (as a striker)
कुलिशः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकुलिश (प्रातिपदिक; ‘axe/bolt’, also epithet of Indra’s weapon)
समृण्वतिdrives/impels (together), sets in motion
समृण्वति:
TypeVerb
Root√ऋ (वैदिक √ऋण्व्/ऋणोति ‘to set in motion, drive, impel’; with सम्-)