HomeRig VedaMandala 10Sukta 94Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 10.94

Devata: Adrayaḥ/Grāvāṇaḥ (Soma implied)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

तदिद्वदन्त्यद्रयो विमोचने यामन्नञ्जस्पा इव घेदुपब्दिभिः । वपन्तो बीजमिव धान्याकृतः पृञ्चन्ति सोमं न मिनन्ति बप्सतः ॥

तदिद्व॑द॒न्त्यद्र॑यो वि॒मोच॑ने॒ याम॑न्नञ्ज॒स्पा इ॑व॒ घेदु॑प॒ब्दिभि॑: । वप॑न्तो॒ बीज॑मिव धान्या॒कृत॑: पृ॒ञ्चन्ति॒ सोमं॒ न मि॑नन्ति॒ बप्स॑तः ॥

tád íd vadanty ádrayo vi-mócane yā́mann añjáspā iva ghéd upabdíbhiḥ | vápanto bī́jam iva dhānyā́kṛtaḥ pṛ́ñcanti sómaṃ ná mínanti bápsataḥ ||

This indeed the stones proclaim at the moment of release, as if swift-pressers with their answering strokes. Like sowers casting seed, like makers of ripened grain, they sprinkle the Soma; they do not diminish it as they work and strive.

तत् । इत् । व॒द॒न्ति॒ । अद्र॑यः । वि॒ऽमोच॑ने । याम॑न् । अ॒ञ्जः॒पाःऽइ॑व । घ॒ । इत् । उ॒प॒ब्दिऽभिः॑ । वप॑न्तः । बीज॑म्ऽइव । धा॒न्य॒ऽकृतः॑ । पृ॒ञ्चन्ति॑ । सोम॑म् । न । मि॒न॒न्ति॒ । बप्स॑तः ॥तत् । इत् । वदन्ति । अद्रयः । विमोचने । यामन् । अञ्जःपाःइव । घ । इत् । उपब्दिभिः । वपन्तः । बीजम्इव । धान्यकृतः । पृञ्चन्ति । सोमम् । न । मिनन्ति । बप्सतः ॥tat | it | vadanti | adrayaḥ | vi-mocane | yāman | añjaḥpāḥ-iva | gha | it | upabdi--bhiḥ | vapantaḥ | bījam-iva | dhānya-kṛtaḥ | pṛñcanti | somam | na | minanti | bapsataḥ

तत्that
तत्:
Karma (सामान्यतः ‘तत्’ = ‘उस (कार्य/वस्तु) को’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वदन्तिthey speak/say
वदन्ति:
Kriyā
TypeVerb
Rootवद्
अद्रयःpress-stones (for Soma)
अद्रयः:
Kartā
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
विमोचनेat the releasing/letting-go (i.e., at the pressing/straining stage)
विमोचने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवि-√मुच् → विमोचन (प्रातिपदिक)
यामन्in the course/at the time (of the rite)
यामन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयामन् (प्रातिपदिक)
अञ्जस्पाःgoing straight/direct (straight-going ones)
अञ्जस्पाः:
Kartā (अद्रयः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Noun
Rootअञ्जस् (अव्यय/नाम) + पा (प्रातिपदिक ‘पालक/अनुगामी’) → अञ्जस्पा (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootघ (वैदिक निपात)
एदुjust then/so then
एदु:
TypeIndeclinable
Rootएदु (वैदिक निपात)
उपब्दिभिःwith calls/sounds (acclamations)
उपब्दिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootउपब्दि (प्रातिपदिक; वैदिक ‘आह्वान/ध्वनि/उपशब्द’)
वपन्तःsowing/scattering
वपन्तः:
Kartā (अद्रयः/ते)
TypeVerb (participle)
Root√वप्
बीजम्seed
बीजम्:
Karma
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
धान्याऽकृतःhaving the form/appearance of grain (grain-shaped)
धान्याऽकृतः:
Kartā (वपन्तः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootधान्य (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक) → धान्य-आकृत् (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासाधारित विशेषण)
पृञ्चन्तिthey sprinkle/mix/press out (the Soma)
पृञ्चन्ति:
Kriyā
TypeVerb
Root√पृच्/पृञ्च् (वैदिक; ‘मिश्रयति/छिनत्ति/प्रक्षालयति’—अत्र सोम-प्रसवने ‘प्रक्षालयन्ति/मिश्रयन्ति’)
सोमम्Soma
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
मिनन्तिthey diminish/impair
मिनन्ति:
Kriyā
TypeVerb
Root√मि/मीन् (वैदिक; ‘क्षिणोति/हिंसति/न्यूनं करोति’)
बप्सतःof the diligent/skillful (worker/pressers)
बप्सतः:
— (सम्बन्ध: ‘of the diligent/skillful one(s)’)
TypeAdjective/Noun
Rootबप्सत् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘दक्ष/कुशल/परिश्रमशील’ अथवा ‘उत्साह’ से सम्बन्धित)