HomeRig VedaMandala 10Sukta 8Mantra 9
Previous Mantra

Mantra 9

Sukta 10.8

Rishi: Dīrghatamas (traditional for RV 10.8)
Devata: Indra (narrative focus within the Agni hymn sequence)
Chandas: Triṣṭubh

भूरीदिन्द्र उदिनक्षन्तमोजोऽवाभिनत्सत्पतिर्मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य चिद्विश्वरूपस्य गोनामाचक्राणस्त्रीणि शीर्षा परा वर्क् ॥

भूरीदिन्द्र॑ उ॒दिन॑क्षन्त॒मोजोऽवा॑भिन॒त्सत्प॑ति॒र्मन्य॑मानम् । त्वा॒ष्ट्रस्य॑ चिद्वि॒श्वरू॑पस्य॒ गोना॑माचक्रा॒णस्त्रीणि॑ शी॒र्षा परा॑ वर्क् ॥

bhūrīd índra ud-ínakṣantam ójo 'vābhinat sát-patir mányamānam | tvāṣṭrásya cid viśvá-rūpasya gónām ācakrāṇás trī́ṇi śī́rṣā párā vark ||

Indra, rich in force, struck down the swelling might of the arrogant lord who deemed himself. Even of Tvaṣṭṛ’s Viśvarūpa, while he was fashioning the cows (the rays), he hewed away the three heads and cast them afar.

भूरि॑ । इत् । इन्द्रः॑ । उ॒त्ऽइन॑क्षन्तम् । ओजः॑ । अव॑ । अ॒भि॒न॒त् । सत्ऽप॑तिः । मन्य॑मानम् । त्वा॒ष्ट्रस्य॑ । चि॒त् । वि॒श्वऽरू॑पस्य । गोना॑म् । आ॒ऽच॒क्रा॒णः । त्रीणि॑ । शी॒र्षा । परा॑ । वर्क् ॥भूरि । इत् । इन्द्रः । उत्इनक्षन्तम् । ओजः । अव । अभिनत् । सत्पतिः । मन्यमानम् । त्वाष्ट्रस्य । चित् । विश्वरूपस्य । गोनाम् । आचक्राणः । त्रीणि । शीर्षा । परा । वर्क् ॥bhūri | it | indraḥ | ut-inakṣantam | ojaḥ | ava | abhinat | sat-patiḥ | manyamānam | tvāṣṭrasya | cit | viśva-rūpasya | gonām | ācakrāṇaḥ | trīṇi | śīrṣā | parā | varka

भूरीत्greatly, abundantly
भूरीत्:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूरि (प्रातिपदिक) + तस्/त् (अव्ययीभाव/तद्धित-अव्यय) रूप
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
उद्up, out
उद्:
(क्रियायोगे)
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग)
इनक्षत्reached, attained
इनक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनश्/नक्ष् (धातु; ‘प्राप्नुयात्/व्याप्नुयात्’)
तम्him/that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
ओजःstrength, might
ओजः:
कर्म (प्राप्य-वस्तु) / अथवा क्रियाविशेष्य
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
अवdown, away
अव:
(क्रियायोगे)
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग)
अभिनत्struck down, bent down
अभिनत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनद्/नत् (धातु ‘नत्/नद्’—‘नमयति/अवनमयति’; उपसर्ग: अभि) रूप
सत्पतिःlord of the good/true (chief)
सत्पतिः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootसत् + पति (समास; प्रातिपदिक)
मन्यमानम्thinking (himself), deeming
मन्यमानम्:
कर्म
TypeParticiple
Rootमन् (धातु ‘मन्यते’), वर्तमान कृदन्त: शानच् (आत्मनेपद)
त्वाष्ट्रस्यof Tvaṣṭṛ / Tvaṣṭṛ’s
त्वाष्ट्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootत्वाष्ट्र (प्रातिपदिक; ‘त्वष्टृ-सम्बन्धी’)
चित्even
चित्:
निपात (बलवर्धक)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
विश्व-रूपस्यof the all-formed / many-formed
विश्व-रूपस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootविश्व + रूप (समास; प्रातिपदिक)
गोनाम्of the cows
गोनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
(क्रियायोगे)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
चक्राणःhaving made, fashioning
चक्राणः:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypeParticiple
Rootकृ (धातु), परिपूर्ण/परस्मै?—वेदिक रूप: ‘चक्राण’ (कृ-धातोः परिपूर्ण कृदन्त; प्रायः आत्मनेपदीय-परिपूर्ण/परफेक्ट-मध्य)
त्रीणिthree
त्रीणि:
कर्म/विशेषण
TypeAdjective (Numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
शीर्षाheads
शीर्षा:
कर्म
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
पराaway, forth
परा:
(क्रियायोगे)
TypeIndeclinable
Rootपरा (उपसर्ग/अव्यय)
वर्क्he cut off / removed
वर्क्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृज्/वृक् (धातु; ‘वर्जयति/विवर्जयति/विच्छिनत्ति’—वेदिक छन्दसि संक्षिप्त रूप)