Mantra 15
Sukta 1.84
Rishi: Gotama Rāhūgaṇa
Devata: Indra (with Tvaṣṭṛ and Candramas as mythic-symbolic references)
Chandas: Triṣṭubh (probable; compact closing)
Samhita Patha (Devanagari)
अत्राह गोरमन्वत नाम त्वष्टुरपीच्यम् । इत्था चन्द्रमसो गृहे ॥
Samhita Patha (IAST)
अत्राह॒ गोर॑मन्वत॒ नाम॒ त्वष्टु॑रपी॒च्य॑म् । इ॒त्था च॒न्द्रम॑सो गृ॒हे ॥
Transliteration
atrā́ha góram anvata nā́ma tváṣṭur apī́cyam | itthā́ candrámaso gṛhé ||
Translation
Here indeed they traced the hidden name of the Cow—of Tvaṣṭṛ—thus, in the house of the Moon: the secret light-knowledge recovered in the luminous mind.
Padapatha (Word Analysis)
अत्र॑ । अह॑ । गोः । अ॒म॒न्व॒त॒ । नाम॑ । त्वष्टुः॑ । अ॒पी॒च्य॑म् । इ॒त्था । च॒न्द्रम॑सः । गृ॒हे ॥अत्र । अह । गोः । अमन्वत । नाम । त्वष्टुः । अपीच्यम् । इत्था । चन्द्रमसः । गृहे ॥atra | aha | goḥ | amanvata | nāma | tvaṣṭuḥ | apīcyam | itthā | candramasaḥ | gṛhe
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
हindeed; surely
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
गोरम्the pale/bright one (as an object found/recognized)
गोरम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootगोर (प्रातिपदिक; गोरा/गौर- ‘pale, bright’)
अन्वतhe/one tracked; found out
अन्वत:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु √अव्/√इ (Vedic: ‘to follow/track, find out’; here as finite aorist/preterite form)
नामthe name
नाम:
कर्म
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
त्वष्टुःof Tvaṣṭṛ
त्वष्टुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक; देवता ‘Tvaṣṭṛ’)
अपिच्यम्hidden; secret
अपिच्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअपिच्य (प्रातिपदिक; ‘hidden, secret’)
इत्थाthus; in this manner
इत्था:
—
TypeIndeclinable
Rootइत्था (अव्यय)
चन्द्रमसःof the Moon
चन्द्रमसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
गृहेin the house; in the dwelling
गृहे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)