Mantra 6
Sukta 1.20
Rishi: Medhātithi Kāṇva
Devata: R̥bhus (acting upon Tvaṣṭṛ’s vessel); Tvaṣṭṛ referenced
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
उत त्यं चमसं नवं त्वष्टुर्देवस्य निष्कृतम् । अकर्त चतुरः पुनः ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त त्यं च॑म॒सं नवं॒ त्वष्टु॑र्दे॒वस्य॒ निष्कृ॑तम् । अक॑र्त च॒तुर॒: पुन॑: ॥
Transliteration
utá tyáṃ camásam návaṃ tváṣṭur devásya níṣkṛtam | ákarta catúraḥ púnaḥ ||
Translation
And that new chalice, fashioned by the god Tvaṣṭṛ, they made again into four: they multiplied the single vessel of delight into a fourfold capacity, so the offering may be received by the powers in their complete order.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । त्यम् । च॒म॒सम् । नव॑म् । त्वष्टुः॑ । दे॒वस्य॑ । निःऽकृ॑तम् । अक॑र्त । च॒तुरः॑ । पुन॒रिति॑ ॥उत । त्यम् । चमसम् । नवम् । त्वष्टुः । देवस्य । निःकृतम् । अकर्त । चतुरः । पुनरिति ॥uta | tyam | camasam | navam | tvaṣṭuḥ | devasya | niḥ-kṛtam | akarta | caturaḥ | punariti
Word by Word
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
त्यम्that (yonder), that very
त्यम्:
Karma (विशेष्यं ‘चमसम्’ प्रति)
TypePronoun (Adjectival)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चमसम्cup, beaker (soma-cup)
चमसम्:
Karma
TypeNoun
Rootचमस (प्रातिपदिक)
नवम्new
नवम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
त्वष्टुःof Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टुः:
सम्बन्ध (genitive: of Tvaṣṭṛ)
TypeNoun (Proper/Deity)
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (genitive: of the god)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
निष्कृतम्fashioned, made, wrought
निष्कृतम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple/Adjective
Rootनिष् + कृ (धातु √कृ ‘to make’); कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अकर्तhe made
अकर्त:
Verb (क्रिया) — कर्ता अव्यक्त/प्रसिद्ध (त्वष्टा/देवः)
TypeVerb
Root√कृ (धातु ‘to make’)
चतुरःfour
चतुरः:
Karma
TypeNumeral/Adjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
पुनःagain, anew
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)