Mantra 9
Sukta 1.18
Rishi: Kāṇva
Devata: Narāśaṃsa (a ritual-divine power associated with Agni and the sacrificial praise)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
नराशंसं सुधृष्टममपश्यं सप्रथस्तमम् । दिवो न सद्ममखसम् ॥
Samhita Patha (IAST)
नरा॒शंसं॑ सु॒धृष्ट॑म॒मप॑श्यं स॒प्रथ॑स्तमम् । दि॒वो न सद्म॑मखसम् ॥
Transliteration
narāśáṃsaṃ sudhṛ́ṣṭamam ápaśyaṃ sapráthastamam | divó ná sádma mákhasam ||
Translation
I have beheld Narāśaṃsa, most firmly established and most wide-spreading—like a house of heaven for the sacrifice: a divine habitation where the offering becomes a luminous dwelling in us.
Padapatha (Word Analysis)
नरा॒शंस॑म् । सु॒धृष्ट॑मम् । अप॑श्यम् । स॒प्रथः॑ऽतमम् । दि॒वः । न । सद्म॑ऽमखसम् ॥नराशंसम् । सुधृष्टमम् । अपश्यम् । सप्रथःतमम् । दिवः । न । सद्ममखसम् ॥narāśaṃsam | sudhṛṣṭamam | apaśyam | saprathaḥ-tamam | divaḥ | na | sadma-makhasam
Word by Word
नरा॒शंसम्Narāśaṃsa (a divine being/Agni as ‘praised by men’)
नरा॒शंसम्:
कर्म
TypeNoun (proper/epithet)
Rootनराशंस (प्रातिपदिक; नॄ + शंस)
सु॒धृष्ट॑तमम्the most bold/most mighty
सु॒धृष्ट॑तमम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-धृष्ट (धृष्ट ‘bold, strong’ < √धृष् ‘to dare, be bold’)
अप॑श्यम्I saw
अप॑श्यम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (दृश्-अर्थे) ‘to see’
स॒प्रथ॑स्तमम्the most wide-spreading / most expansive
स॒प्रथ॑स्तमम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस-प्रथस् (प्रथस् ‘breadth, expanse; wide’ < √प्रथ् ‘to spread, expand’)
दि॒वःof heaven
दि॒वः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदिव् (द्यौस्/दिव् ‘heaven, sky’)
नlike, as
न:
(उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable (particle of comparison)
Rootन
सद्मabode, dwelling
सद्म:
कर्म (उपमान-भागः)
TypeNoun
Rootसद्मन्/सद्म (न.) ‘seat, abode, dwelling’
अखसम्unharmed, unbroken, intact
अखसम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअखस् (प्रातिपदिक; ‘uninjured/undiminished; unharmed’—Vedic adjective)