Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 63, Shloka 54

दशरथस्य शोकानुचिन्तनं शब्धवेधि-दोषस्मरणं च

Daśaratha’s grief, karmic reflection, and the remembered ‘śabdavedhī’ misdeed

इतीव वदतः कृच्छ्राद्बाणाभिहतमर्मणः।

विघूर्णतो विचेष्टस्य वेपमानस्य भूतले।

तस्यत्वानम्यमानस्य तं बाणमहमे उद्धरम्।

स मामुद्वीक्ष्य संत्रस्तो जहौ प्राणांस्तपो धनः।।2.63.54।।

itīva vadataḥ kṛcchrād bāṇābhihatamarmaṇaḥ | vighūrṇato viceṣṭasya vepamānasya bhūtale | tasyātvānamyamānasya taṃ bāṇam aham uddharam | sa mām udvīkṣya santrasto jahau prāṇāṃs tapodhanaḥ || 2.63.54 ||

As he spoke thus with difficulty—his vital spot pierced by the arrow—trembling, reeling, and writhing upon the ground, I bent down and drew out that arrow. Seeing me, the ascetic whose wealth was tapas (austerity) was seized with terror and gave up his life.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/quotative
ivaas if
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमानवाचक
vadataḥof (him) speaking
vadataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootvad (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (genitive absolute-like)
kṛcchrātwith difficulty
kṛcchrāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkṛcchra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-एकवचन (adverbial)
bāṇa-ābhihata-marmaṇaḥof one whose vital spot was struck by an arrow
bāṇa-ābhihata-marmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootbāṇa + ābhihata + marmaṇ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन; समास: बाणेन आभिहतं मर्म यस्य/यस्य मर्म आभिहतम् (wounded in vital part by an arrow)
vighūrṇataḥof (him) reeling
vighūrṇataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootvi-ghūrṇ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी-एकवचन
viceṣṭasyaof (him) convulsing/moving abnormally
viceṣṭasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootvi-ceṣṭ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी-एकवचन
vepamānasyaof (him) trembling
vepamānasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootvep (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्), षष्ठी-एकवचन
bhūtaleon the ground
bhūtale:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūtala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/अवधारणार्थक निपात
ānamyamānasyaof (him) bending down
ānamyamānasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootā-nam (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्), षष्ठी-एकवचन; उपसर्ग: आ-
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
bāṇamarrow
bāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-एकवचन
uddharampulled out
uddharam:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootud-hṛ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-एकवचन
udvīkṣyahaving looked up at
udvīkṣya:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootud-īkṣ (धातु)
Formक्त्वा (absolutive), उपसर्ग: उद्-
santrastaḥterrified
santrastaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsantrasta (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
jahaugave up/abandoned
jahau:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Roothā (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
prāṇānlife-breaths
prāṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन
tapodhanaḥthe ascetic (rich in austerity)
tapodhanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapas-dhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; बहुव्रीहि: तपः धनं यस्य सः (one whose wealth is austerity)

While that ascetic struck by the arrow in the vital part of the body, trembling, turningand rolling on the ground writhing in pain spoke these words to me, I bent down and pulled out the arrow from his body. I was frightened when he looked up at me and gave up his life.

B
Bāṇa (arrow)

FAQs

Actions have irreversible consequences: even a reflexive or misguided attempt to help (pulling out the arrow) cannot undo harm already done, underscoring responsibility and the gravity of violence.

Daśaratha describes removing the arrow from the dying ascetic youth, who then looks at him in fear and dies.

Accountability through truthful narration: Daśaratha does not conceal his role or soften the causal sequence.