Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 59

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

फलानि मूलानि च भक्षयन्वनेगिरींश्च पश्यन् सरितस्सरांसि च।वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपम्सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः।।।।

Transliteration

phalāni mūlāni ca bhakṣayan vane girīṃś ca paśyan saritaḥ sarāṃsi ca | vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ ||

Translation

Eating fruits and roots in the forest, and gazing on mountains, rivers, and lakes—entering that woodland of varied trees—I shall be happy. Let there be peace for you.

Word by Word

• फलानि: fruits
• फलानि: कर्म (object of भक्षयन्)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (neuter; nominative/accusative; plural)

• मूलानि: roots
• मूलानि: कर्म (object of भक्षयन्)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (neuter; nominative/accusative; plural)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• भक्षयन्: eating
• भक्षयन्: कर्ता (agent; same as implied 'अहम्')
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातुः) → भक्षयत् (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; परस्मैपदी; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (present active participle; masc; nominative singular)

• वने: in the forest
• वने: अधिकरण (location)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (neuter; locative; singular)

• गिरीन्: mountains
• गिरीन्: कर्म (object of पश्यन्)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; accusative; plural)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: कर्ता (agent; same as implied 'अहम्')
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातुः) → पश्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; परस्मैपदी; पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (present active participle; masc; nominative singular)

• सरितः: rivers
• सरितः: कर्म (object of पश्यन्)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (feminine; accusative; plural)

• सरांसि: lakes
• सरांसि: कर्म (object of पश्यन्)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (neuter; nominative/accusative; plural)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• वनम्: the forest
• वनम्: कर्म (object of प्रविश्य)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (neuter; accusative; singular)

• प्रविश्य: having entered
• प्रविश्य: पूर्वकाल (prior action to भविष्यामि)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातुः) → प्रविश्य (क्त्वान्त-अव्ययम्)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः; अव्ययम् (gerund/absolutive: 'having entered')

• एव: indeed / just
• एव: अवधारण (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्ययम्)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (particle of emphasis: 'indeed/just')

• विचित्रपादपम्: having various trees / with diverse trees
• विचित्रपादपम्: विशेषण-विशेष्यभावः; कर्म (वनम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्; object-domain of प्रविश्य)
• Type: Noun
• Root: विचित्र + पादप (प्रातिपदिके) (कर्मधारय-समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (neuter; accusative; singular)

• सुखी: happy
• सुखी: कर्तृ-विशेषण (predicate adjective of अहम्)
• Type: Adjective
• Root: सुखिन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masculine; nominative; singular)

• भविष्यामि: I shall be
• भविष्यामि: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातुः)
• Form: लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः); परस्मैपदम्; उत्तमपुरुषः; एकवचनम् (simple future; active; 1st person singular)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (possessor/related to निर्वृतिः)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (genitive; singular; pronoun)

• अस्तु: may it be / let it be
• अस्तु: क्रिया (injunctive/benedictive verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातुः)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थ/आशीर्लिङ्गार्थः); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम् (imperative/benedictive sense: 'let there be'); 3rd person singular

• निर्वृतिः: cessation of grief / consolation / peace
• निर्वृतिः: कर्ता (subject of अस्तु)
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (feminine; nominative; singular)

Context

Entering the forest full of various kinds of trees I shall be happy to view the mountains, rivers and the lakes and to eat fruits and roots. (Hence) do not grieve.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• forest (vana)
• mountains (giri)
• rivers (saritaḥ)
• lakes (sarāṃsi)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Contentment in dharmic hardship: righteousness transforms exile into a disciplined, peaceful life rather than a punishment.

What is the narrative situation?

Rāma reassures Daśaratha that forest life will not be misery for him, asking him to be at peace.

Which character virtue is emphasized?

Santoṣa (contentment) and resilience rooted in duty.