Markandeya Purana — Adhyaya 10, Shloka 53

Adhyaya 10 — Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

Sanskrit

देवब्राह्मणपूजायां ये रता नानसूयवः ।

शुक्ला वदान्या ह्रीमन्तस्ते नराः सुखमृत्यवः ॥

Transliteration

devabrāhmaṇapūjāyāṃ ye ratā nānasūyavaḥ / śuklā vadānyā hrīmantas te narāḥ sukhamṛtyavaḥ

Translation

Those who delight in honoring the gods and the brāhmaṇas—free from envy, pure, generous, and modest—such people attain a peaceful death.

Word by Word

• देव-ब्राह्मण-पूजायाम्: in the worship of gods and Brahmins
• देव-ब्राह्मण-पूजायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समास (देवानां ब्राह्मणानां च पूजा), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• रताः: engaged
• रताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) ‘attached/engaged’, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (ये/नराः)

• न: not
• न: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अनसूयवः: free from envy
• अनसूयवः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनसूयु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (ये/नराः)

• शुक्लाः: pure
• शुक्लाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

• वदान्याः: generous
• वदान्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वदान्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

• ह्रीमन्तः: modest (possessing shame)
• ह्रीमन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ह्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

• ते: those
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• नराः: men
• नराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सुख-मृत्यवः: having an easy death
• सुख-मृत्यवः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सुखः मृत्युः येषाम्/सुखो मृत्युः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (नराः)

Speakers

• Unspecified in provided excerpt (didactic narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devas (general)

Key Themes

• Dharma
• Pūjā
• Dāna
• Non-envy (anasūyā)
• Good death (sukha-mṛtyu)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Reverence toward sacred order (devas) and custodians of learning/ritual (brāhmaṇas), combined with inner virtues (non-envy, purity, generosity, modest restraint), is presented as a complete ethical ecology culminating in a serene end.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ancillary dharma instruction.

What is the esoteric significance?

‘Deva’ and ‘brāhmaṇa’ can be read as principles of illumination and discernment; honoring them is honoring higher faculties, which stabilizes consciousness at death.