Next Verse

Shloka 1

नलस्य दमयन्त्युत्सर्गः

Nala’s Abandonment of Damayantī in the Lodging Hall

हि >> लय >> () है 7 एकोनषशष्टितमो< ध्याय: नलमें कलियुगका प्रवेश एवं नल और पुष्करकी द्यूतक्रीडा, प्रजा और दमयन्तीके निवारण करनेपर भी राजाका द्यूतसे निवृत्त नहीं होना ब॒हृदश्चव उवाच एवं स समयं कृत्वा द्वापरेण कलि: सह । आजगाम ततत्तत्र यत्र राजा स नैषध:,बृहदश्च मुनि कहते हैं--राजन्‌! इस प्रकार द्वापरके साथ संकेत करके कलियुग उस स्थानपर आया, जहाँ निषधराज नल रहते थे

Bṛhadaśva uvāca: evaṃ sa samayaṃ kṛtvā dvāpareṇa kaliḥ saha | ājagāma tataḥ tatra yatra rājā sa naiṣadhaḥ ||

Bṛhadaśva said: “Having thus made an agreement with Dvāpara, Kali came to that very place where the Naiṣadha king, Nala, was dwelling.”

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
समयम्agreement; appointed time
समयम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमय
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), with सः
द्वापरेणwith Dvāpara
द्वापरेण:
Karana
TypeNoun
Rootद्वापर
FormMasculine, Instrumental, Singular
कलिःKali
कलिः:
Karta
TypeNoun
Rootकलि
FormMasculine, Nominative, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
आजगामcame; arrived
आजगाम:
TypeVerb
Rootआ-गम्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःthat (same) one; he
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नैषधःof Niṣadha; the Niṣadhan (Nala)
नैषधः:
Karta
TypeAdjective
Rootनैषध
FormMasculine, Nominative, Singular

ब॒हृदश्चव उवाच

B
Bṛhadaśva
K
Kali
D
Dvāpara
N
Nala (Naiṣadha king)
N
Niṣadha (implied realm/identity)