Shloka 423

दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure

Devanagari script

रेमे सह तया राजज्छच्येव बलवृत्रहा । राजन! पुण्यश्लोक महाराज नलने भी उस रमणीरत्नको पाकर उसके साथ उसी प्रकार विहार किया, जैसे शचीके साथ इन्द्र करते हैं

Transliteration

reme saha tayā rājan śacyā iva balavṛtrahā |

Translation

Bṛhadaśva said: “O king, having obtained her, King Nala delighted in her company and enjoyed life with her—just as Indra, the slayer of the mighty Vṛtra, sports with Śacī.”

Word by Word

• रेमे: enjoyed/sported
• रेमे: Karta
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्ण भूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद

• सह: together with
• सह: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)

• तया: with her
• तया: Karana
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शच्या: with Śacī
• शच्या: Karana
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• इव: like/as
• इव: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• बलवृत्रहा: Indra, the slayer of (the mighty) Vṛtra
• बलवृत्रहा: Karta
• Type: Noun
• Root: बलवृत्रहन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

बृहदश्व उवाच

Characters & Entities

• बृहदश्व (Bṛhadaśva)
• नल (Nala)
• राजन् (the addressed king—Yudhiṣṭhira in context)
• शची (Śacī/Indrāṇī)
• इन्द्र (Indra, implied by epithet)
• वृत्र (Vṛtra, implied by epithet)