Previous Verse
Next Verse

Shloka 97

युधिष्ठिर बोले--अपने धर्ममें स्थिर रहना ही स्थिरता है, इन्द्रियनिग्रह धैर्य है, मानसिक मलोंका त्याग करना परम स्नान है और प्राणियोंकी रक्षा करना ही दान है ।। यक्ष उवाच कः: पण्डित:ः पुमान्‌ ज्ञेयो नास्तिक: कश्न उच्यते । को मूर्ख: कश्न काम: स्यात्‌ को मत्सर इति स्मृतः,यक्षने पूछा--किस पुरुषको पण्डित समझना चाहिये, नास्तिक कौन कहलाता है? मूर्ख कौन है? काम क्या है? तथा मत्सर किसे कहते हैं?

yakṣa uvāca: kaḥ paṇḍitaḥ pumān jñeyo nāstikaḥ kaś ca ucyate | ko mūrkhaḥ kaś ca kāmaḥ syāt ko matsara iti smṛtaḥ ||

The Yakṣa said: “Which man should be recognized as truly learned? Who is called an unbeliever (nāstika)? Who is a fool (mūrkha)? What is desire (kāma)? And what is meant by envy (matsara)?”

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
स्वधर्मेin one’s own duty
स्वधर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वधर्म
FormMasculine, Locative, Singular
स्थितिःsteadfastness
स्थितिः:
Karta
TypeNoun
Rootस्थिति
FormFeminine, Nominative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
स्थैर्यम्stability/steadiness
स्थैर्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootस्थैर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
इन्द्रियनिग्रहःrestraint of the senses
इन्द्रियनिग्रहः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रियनिग्रह
FormMasculine, Nominative, Singular
धैर्यम्fortitude/patience
धैर्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootधैर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
मानसानाम्of the mind/mental
मानसानाम्:
TypeAdjective
Rootमानस
FormNeuter, Genitive, Plural
मलानाम्of impurities
मलानाम्:
TypeNoun
Rootमल
FormMasculine, Genitive, Plural
त्यागःabandoning/renunciation
त्यागः:
Karta
TypeNoun
Rootत्याग
FormMasculine, Nominative, Singular
परमम्supreme
परमम्:
TypeAdjective
Rootपरम
FormNeuter, Accusative, Singular
स्नानम्bath/purification
स्नानम्:
TypeNoun
Rootस्नान
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
रक्षाprotection
रक्षा:
Karta
TypeNoun
Rootरक्षा
FormFeminine, Nominative, Singular
दानम्gift/charity
दानम्:
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Nominative, Singular
यक्षःthe Yakṣa
यक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootयक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
कःwho?
कः:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
पण्डितःa learned man
पण्डितः:
TypeNoun
Rootपण्डित
FormMasculine, Nominative, Singular
पुमान्man/person
पुमान्:
TypeNoun
Rootपुमांस्
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञेयःto be known/considered
ज्ञेयः:
TypeAdjective
Rootज्ञेय
FormMasculine, Nominative, Singular
नास्तिकःatheist/denier
नास्तिकः:
TypeNoun
Rootनास्तिक
FormMasculine, Nominative, Singular
कःwho?
कः:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
उच्यतेis called
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, Passive, Third, Singular
कःwho?
कः:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
मूर्खःa fool
मूर्खः:
TypeNoun
Rootमूर्ख
FormMasculine, Nominative, Singular
कःwhat?/who?
कः:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
कामःdesire/lust
कामः:
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्would be/is (as a definition)
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative, Third, Singular
कःwho?
कः:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
मत्सरःenvy/jealousy
मत्सरः:
TypeNoun
Rootमत्सर
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
स्मृतःis regarded/remembered (as)
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)

यक्ष उवाच

Y
Yaksha
Y
Yudhishthira