Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

युधिछिर उवाच ज्ञान तत्त्वार्थसम्बोध: शमक्षित्तप्रशान्तता | दया सर्वसुखैषित्वमार्जवं समचित्तता,युधिष्ठिर बोले--परमात्मतत्त्वका यथार्थ बोध ही ज्ञान है, चित्तकी शान्ति ही शम है, सबके सुखकी इच्छा रखना ही उत्तम दया है और समचित्त होना ही आर्जव (सरलता) है

yudhiṣṭhira uvāca | jñānaṃ tattvārthasambodhaḥ śamaḥ kṣittapraśāntatā | dayā sarvasukhaiṣitvam ārjavaṃ samacittatā ||

Yudhiṣṭhira said: “True knowledge is the accurate awakening to the real nature and meaning of reality. Self-control (śama) is the settling and pacification of the mind. Compassion is the wish for the happiness of all beings. And straightforwardness (ārjava) is an evenness of mind in all situations.”

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्त्वार्थसम्बोधःtrue understanding of reality and meaning
तत्त्वार्थसम्बोधः:
TypeNoun
Rootसम्बोध (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
शमःcalmness/self-control
शमः:
Karta
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्तप्रशान्तताtranquility of mind
चित्तप्रशान्तता:
TypeNoun
Rootप्रशान्तता (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
दयाcompassion
दया:
Karta
TypeNoun
Rootदया (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
सर्वसुखैषित्वम्desire for the happiness of all
सर्वसुखैषित्वम्:
TypeNoun
Rootऐषित्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
आर्जवम्straightforwardness/simplicity
आर्जवम्:
Karta
TypeNoun
Rootआर्जव (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
समचित्तताeven-mindedness
समचित्तता:
TypeNoun
Rootसमचित्तता (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

The verse defines four key virtues in practical terms: knowledge as realization of true reality (tattva), self-control as calming the mind, compassion as actively wishing happiness for all, and straightforwardness as equanimity and inner consistency rather than duplicity.

Yudhiṣṭhira is articulating ethical definitions—clarifying what foundational virtues mean in lived conduct—within a dharma-focused dialogue in the Vana Parva, where the exiled Pāṇḍavas reflect on right living and inner discipline.